EnΑνάλυση για το Ιράν: Το καθεστώς της Τεχεράνης θάβει τον Χαμενεΐ και την αυτοσυγκράτησή του απέναντι στις προσβολές των ΗΠΑ
The Times
Ο νέος υπέρτατος ηγέτης έχει εγκαταλείψει την πιο μετριοπαθή προσέγγιση του πατέρα του απέναντι στην Αμερική, επιτιθέμενος σε βάσεις και κλιμακώνοντας τη σύγκρουση στα Στενά του Ορμούζ
Καθώς χιλιάδες πενθούντες συνόδευσαν το φέρετρο του Αλί Χαμενεΐ την Πέμπτη για την ταφή του, ίσως κανείς δεν αισθάνθηκε την απώλεια του εκλιπόντος υπέρτατου ηγέτη περισσότερο από τον πρόεδρο Τραμπ.
Πριν ο Χαμενεΐ ταφεί στην ιερή πόλη της Μασχάντ, ο γιος και διάδοχός του, Μοτζταμπά, έθαψε την αυτοσυγκράτηση που χαρακτήριζε την προσέγγιση του πατέρα του στη σύγκρουση με τις ΗΠΑ.
Κατά τη διάρκεια της εβδομάδας πένθους, το Ιράν αναζωπύρωσε τον πόλεμο με τις ΗΠΑ επιτιθέμενο σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ. Την ημέρα της ταφής του Χαμενεΐ, επιτέθηκε σε αμερικανικές βάσεις σε τουλάχιστον τρεις αραβικές χώρες. Παρόλο που καμία από τις δύο πλευρές δεν δήλωσε ότι επιθυμούσε την επανέναρξη ενός πολέμου πλήρους κλίμακας, η εύθραυστη συμφωνία που υπογράφηκε τον περασμένο μήνα για τον τερματισμό της σύγκρουσης κρεμόταν από μια κλωστή.
Ο Ντάνι Σιτρίνοβιτς, πρώην αξιωματικός των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών και μέλος της δεξαμενής σκέψης Atlantic Council, δήλωσε: «Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι ένα νέο Ιράν όσον αφορά την τόλμη και την προθυμία να χρησιμοποιήσει τις δυνατότητές του. Αυτός δεν είναι ο τρόπος του Αλί Χαμενεΐ.
Ο Χαμενεΐ ο πρεσβύτερος συνήθιζε να εκτοξεύει θεατρικές απειλές, όπως η υπόσχεσή του να «χαστουκίσει» τις ΗΠΑ λίγες μέρες πριν τον σκοτώσει μια ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στο γραφείο του, στην πρώτη επίθεση του πολέμου υπό την ηγεσία των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν. Ωστόσο, οι πράξεις του πάντα έδιναν στον Τραμπ την εντύπωση ότι ο Χαμενεΐ ήταν ανίσχυρος ή απρόθυμος να αντιδράσει.
Όταν ο Τραμπ, κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας, σκότωσε τον Κασέμ Σουλεϊμανί, τον κορυφαίο στρατηγό του Χαμενεΐ, το Ιράν αντέδρασε με ένα συμβολικό πλήγμα σε αμερικανική βάση στο Ιράκ, αφού είχε προειδοποιήσει εκ των προτέρων την Αμερική. Στη συνέχεια κατέρριψε ένα επιβατικό αεροπλάνο στην Τεχεράνη, επειδή η αντιαεροπορική του άμυνα το εξέλαβε λανθασμένα ως αμερικανικό πύραυλο.
Πέρυσι, αφού οι ΗΠΑ έριξαν βόμβες διάτρησης καταφυγίων στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν κατά τη διάρκεια του δωδεκαήμερου πολέμου του Ισραήλ, ο Χαμενεΐ διέταξε ένα ακόμη συμβολικό πλήγμα σε αμερικανική βάση στο Κατάρ, προτού συμφωνήσει σε κατάπαυση του πυρός.
Ο Τραμπ και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός που τον έπεισε να πάει σε πόλεμο, ίσως πίστεψαν ότι το Ιράν του Χαμενεΐ ήταν «χάρτινη τίγρη» και ότι η αλλαγή του καθεστώτος του θα ήταν τόσο απλή όσο η δολοφονία του ηγέτη και ο βομβαρδισμός ορισμένων από τις δυνάμεις του.
Ορισμένοι θα μπορούσαν να ισχυριστούν ότι ο Χαμενεΐ είχε εφαρμόσει μια μεγάλη παραπλάνηση από την αρχή, όπως ο αρχαίος Κινέζος θεωρητικός Σουν Τσου είχε συμβουλέψει τους στρατηγούς να προσποιούνται ότι είναι αδύναμοι, ενώ στην πραγματικότητα είναι ισχυροί. «Ρίξτε δολώματα για να παρασύρετε τον εχθρό. Προσποιηθείτε αταξία και συντρίψτε τον», έγραψε.
Ο Μοτζταμπά, ο οποίος τραυματίστηκε σοβαρά στην αεροπορική επιδρομή που σκότωσε τον πατέρα του, το ξέρει καλύτερα από τον καθένα. Είναι πιθανότερο να ασπάζεται μια άποψη που επικρατεί μεταξύ των στρατιωτικών σκληροπυρηνικών του: ότι η αυτοσυγκράτηση του πατέρα του προκάλεσε τον πόλεμο εναντίον του Ιράν.
Το καθεστώς έχει υιοθετήσει την αντίθετη τακτική, δηλαδή να ανταποδίδει κάθε υποτιθέμενη προσβολή και κάθε απόκλιση από τη συμφωνία με τις ΗΠΑ.
Ο Φαρζάν Σαμπέτ, ειδικός για το Ιράν στο Ινστιτούτο Μεταπτυχιακών Σπουδών της Γενεύης, δήλωσε: «Ο Αλί Χαμενεΐ μπορεί να ήταν πιο συγκρατημένος ή διστακτικός, αλλά μέχρι τη στιγμή της δολοφονίας του, ήταν σαφές ότι η μετριοπαθής του προσέγγιση αποτύγχανε, συμβάλλοντας στην κατάρρευση της ιρανικής αποτρεπτικής δύναμης, και ότι χρειαζόταν μια δραστική αλλαγή στη στρατηγική της Ισλαμικής Δημοκρατίας.»
Η τελευταία κλιμάκωση προέρχεται από μια απόφαση του Ομάν να συμβουλέψει τα πλοία να πλέουν σε μια διαδρομή κατά μήκος της ακτής του, παρακάμπτοντας τα ιρανικά ύδατα στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία η Τεχεράνη θέλει να ελέγχει.
Αν ο Χαμενεΐ ήταν ζωντανός, «ίσως να διατηρούσε την κατάπαυση του πυρός επ' αόριστον», δήλωσε η Σανάμ Βακίλ, η οποία ηγείται του προγράμματος του Chatham House για τη Μέση Ανατολή.
Αντ' αυτού, ο Μοτζταμπά, ο οποίος κρύβεται και απουσίασε από την κηδεία του πατέρα του, φαίνεται αποφασισμένος να μην υποχωρήσει ούτε στο ελάχιστο απέναντι στους εχθρούς του. Το καθεστώς του φοβάται ότι, καθώς οι διαπραγματεύσεις παρατείνονται, το πλεονέκτημα του Ιράν, κυρίως η απειλή που αποτελεί για τη ναυτιλία στα στενά, θα εξανεμιστεί και θα το αφήσει σε μειονεκτική θέση σε περίπτωση επανέναρξης του πολέμου.
«Το Ιράν, σύμφωνα με το γράμμα του μνημονίου συνεννόησης, προσπαθεί να διατηρήσει το πλεονέκτημά του στα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε η Βακίλ. «Θεωρεί ότι οι ΗΠΑ προσπαθούν να περιορίσουν αυτήν την επιρροή και, ως εκ τούτου, πιέζει τα όρια για να καταστήσει σαφή τη θέση του.»
Επίσης αναδεικνύει τα κενά μιας συμφωνίας που ο Τραμπ ήλπιζε ότι θα σταθεροποιούσε τις παγκόσμιες τιμές ενέργειας πριν από τις εκλογές του Κογκρέσου τον Νοέμβριο.
«Αν θέλεις να αποδυναμώσεις τον ιρανικό έλεγχο των στενών, τότε δεν πρόκειται να υπάρξει καμία συμφωνία», δήλωσε ο Σιτρίνοβιτς. «Αν θέλεις μια πυρηνική συμφωνία, τότε αφήνεις τα στενά στα χέρια του Ιράν και του Ομάν και των άλλων χωρών του Κόλπου. Σε αυτό το σημείο βρισκόμαστε τώρα.»
ΠΗΓΗ: Times Media Ltd / News
Πριν ο Χαμενεΐ ταφεί στην ιερή πόλη της Μασχάντ, ο γιος και διάδοχός του, Μοτζταμπά, έθαψε την αυτοσυγκράτηση που χαρακτήριζε την προσέγγιση του πατέρα του στη σύγκρουση με τις ΗΠΑ.
Κατά τη διάρκεια της εβδομάδας πένθους, το Ιράν αναζωπύρωσε τον πόλεμο με τις ΗΠΑ επιτιθέμενο σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ. Την ημέρα της ταφής του Χαμενεΐ, επιτέθηκε σε αμερικανικές βάσεις σε τουλάχιστον τρεις αραβικές χώρες. Παρόλο που καμία από τις δύο πλευρές δεν δήλωσε ότι επιθυμούσε την επανέναρξη ενός πολέμου πλήρους κλίμακας, η εύθραυστη συμφωνία που υπογράφηκε τον περασμένο μήνα για τον τερματισμό της σύγκρουσης κρεμόταν από μια κλωστή.
Ο Ντάνι Σιτρίνοβιτς, πρώην αξιωματικός των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών και μέλος της δεξαμενής σκέψης Atlantic Council, δήλωσε: «Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι ένα νέο Ιράν όσον αφορά την τόλμη και την προθυμία να χρησιμοποιήσει τις δυνατότητές του. Αυτός δεν είναι ο τρόπος του Αλί Χαμενεΐ.
Ο Χαμενεΐ ο πρεσβύτερος συνήθιζε να εκτοξεύει θεατρικές απειλές, όπως η υπόσχεσή του να «χαστουκίσει» τις ΗΠΑ λίγες μέρες πριν τον σκοτώσει μια ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στο γραφείο του, στην πρώτη επίθεση του πολέμου υπό την ηγεσία των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν. Ωστόσο, οι πράξεις του πάντα έδιναν στον Τραμπ την εντύπωση ότι ο Χαμενεΐ ήταν ανίσχυρος ή απρόθυμος να αντιδράσει.
Όταν ο Τραμπ, κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας, σκότωσε τον Κασέμ Σουλεϊμανί, τον κορυφαίο στρατηγό του Χαμενεΐ, το Ιράν αντέδρασε με ένα συμβολικό πλήγμα σε αμερικανική βάση στο Ιράκ, αφού είχε προειδοποιήσει εκ των προτέρων την Αμερική. Στη συνέχεια κατέρριψε ένα επιβατικό αεροπλάνο στην Τεχεράνη, επειδή η αντιαεροπορική του άμυνα το εξέλαβε λανθασμένα ως αμερικανικό πύραυλο.
Πέρυσι, αφού οι ΗΠΑ έριξαν βόμβες διάτρησης καταφυγίων στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν κατά τη διάρκεια του δωδεκαήμερου πολέμου του Ισραήλ, ο Χαμενεΐ διέταξε ένα ακόμη συμβολικό πλήγμα σε αμερικανική βάση στο Κατάρ, προτού συμφωνήσει σε κατάπαυση του πυρός.
Ο Τραμπ και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός που τον έπεισε να πάει σε πόλεμο, ίσως πίστεψαν ότι το Ιράν του Χαμενεΐ ήταν «χάρτινη τίγρη» και ότι η αλλαγή του καθεστώτος του θα ήταν τόσο απλή όσο η δολοφονία του ηγέτη και ο βομβαρδισμός ορισμένων από τις δυνάμεις του.
Ορισμένοι θα μπορούσαν να ισχυριστούν ότι ο Χαμενεΐ είχε εφαρμόσει μια μεγάλη παραπλάνηση από την αρχή, όπως ο αρχαίος Κινέζος θεωρητικός Σουν Τσου είχε συμβουλέψει τους στρατηγούς να προσποιούνται ότι είναι αδύναμοι, ενώ στην πραγματικότητα είναι ισχυροί. «Ρίξτε δολώματα για να παρασύρετε τον εχθρό. Προσποιηθείτε αταξία και συντρίψτε τον», έγραψε.
Ο Μοτζταμπά, ο οποίος τραυματίστηκε σοβαρά στην αεροπορική επιδρομή που σκότωσε τον πατέρα του, το ξέρει καλύτερα από τον καθένα. Είναι πιθανότερο να ασπάζεται μια άποψη που επικρατεί μεταξύ των στρατιωτικών σκληροπυρηνικών του: ότι η αυτοσυγκράτηση του πατέρα του προκάλεσε τον πόλεμο εναντίον του Ιράν.
Το καθεστώς έχει υιοθετήσει την αντίθετη τακτική, δηλαδή να ανταποδίδει κάθε υποτιθέμενη προσβολή και κάθε απόκλιση από τη συμφωνία με τις ΗΠΑ.
Ο Φαρζάν Σαμπέτ, ειδικός για το Ιράν στο Ινστιτούτο Μεταπτυχιακών Σπουδών της Γενεύης, δήλωσε: «Ο Αλί Χαμενεΐ μπορεί να ήταν πιο συγκρατημένος ή διστακτικός, αλλά μέχρι τη στιγμή της δολοφονίας του, ήταν σαφές ότι η μετριοπαθής του προσέγγιση αποτύγχανε, συμβάλλοντας στην κατάρρευση της ιρανικής αποτρεπτικής δύναμης, και ότι χρειαζόταν μια δραστική αλλαγή στη στρατηγική της Ισλαμικής Δημοκρατίας.»
Η τελευταία κλιμάκωση προέρχεται από μια απόφαση του Ομάν να συμβουλέψει τα πλοία να πλέουν σε μια διαδρομή κατά μήκος της ακτής του, παρακάμπτοντας τα ιρανικά ύδατα στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία η Τεχεράνη θέλει να ελέγχει.
Αν ο Χαμενεΐ ήταν ζωντανός, «ίσως να διατηρούσε την κατάπαυση του πυρός επ' αόριστον», δήλωσε η Σανάμ Βακίλ, η οποία ηγείται του προγράμματος του Chatham House για τη Μέση Ανατολή.
Αντ' αυτού, ο Μοτζταμπά, ο οποίος κρύβεται και απουσίασε από την κηδεία του πατέρα του, φαίνεται αποφασισμένος να μην υποχωρήσει ούτε στο ελάχιστο απέναντι στους εχθρούς του. Το καθεστώς του φοβάται ότι, καθώς οι διαπραγματεύσεις παρατείνονται, το πλεονέκτημα του Ιράν, κυρίως η απειλή που αποτελεί για τη ναυτιλία στα στενά, θα εξανεμιστεί και θα το αφήσει σε μειονεκτική θέση σε περίπτωση επανέναρξης του πολέμου.
«Το Ιράν, σύμφωνα με το γράμμα του μνημονίου συνεννόησης, προσπαθεί να διατηρήσει το πλεονέκτημά του στα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε η Βακίλ. «Θεωρεί ότι οι ΗΠΑ προσπαθούν να περιορίσουν αυτήν την επιρροή και, ως εκ τούτου, πιέζει τα όρια για να καταστήσει σαφή τη θέση του.»
Επίσης αναδεικνύει τα κενά μιας συμφωνίας που ο Τραμπ ήλπιζε ότι θα σταθεροποιούσε τις παγκόσμιες τιμές ενέργειας πριν από τις εκλογές του Κογκρέσου τον Νοέμβριο.
«Αν θέλεις να αποδυναμώσεις τον ιρανικό έλεγχο των στενών, τότε δεν πρόκειται να υπάρξει καμία συμφωνία», δήλωσε ο Σιτρίνοβιτς. «Αν θέλεις μια πυρηνική συμφωνία, τότε αφήνεις τα στενά στα χέρια του Ιράν και του Ομάν και των άλλων χωρών του Κόλπου. Σε αυτό το σημείο βρισκόμαστε τώρα.»
ΠΗΓΗ: Times Media Ltd / News
