Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει δραματικά την παραγωγή κρασιού στην Ευρώπη. Ο καύσωνας και η ξηρασία αναγκάζουν τους αμπελουργούς να αλλάξουν ριζικά τις παραδοσιακές μεθόδους τρύγου, ενώ η σαμπάνια και οι αφρώδεις οίνοι βρίσκονται αντιμέτωποι με πρωτοφανείς προκλήσεις. Στην Ιταλία και τη Γαλλία, οι παραγωγοί ξεκινούν τη συγκομιδή έως και έναν μήνα νωρίτερα, ενώ οι ακραίες καιρικές συνθήκες απειλούν την ποιότητα και την ποσότητα της παραγωγής.

Διαβάστε: Πώς οι θερμικοί θόλοι επιδεινώνουν τον καύσωνα - Τι είναι, πώς δημιουργούνται και πώς να προστατευτείτε


Νυχτερινός τρύγος στη βόρεια Ιταλία λόγω καύσωνα

Πριν ακόμη ξημερώσει, ισχυροί προβολείς φωτίζουν τους αμπελώνες της Franciacorta στη βόρεια Ιταλία. Στις τέσσερις το πρωί, δεκάδες εργάτες κινούνται μεταξύ των κλημάτων, κόβοντας βιαστικά τα σταφύλια. Δεν πρόκειται για ρομαντική νυχτερινή συγκομιδή αλλά για αγώνα επιβίωσης απέναντι στον καύσωνα. Η Franciacorta, κορυφαία περιοχή παραγωγής αφρώδους οίνου, αντιμετωπίζει εβδομάδες με θερμοκρασίες 37 και 38 βαθμών Κελσίου. Η ξηρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες επιταχύνουν την ωρίμανση των σταφυλιών με πρωτοφανή ταχύτητα. Οι παραγωγοί αναγκάζονται να ξεκινούν τον τρύγο δέκα ημέρες νωρίτερα από πέρυσι και έναν ολόκληρο μήνα νωρίτερα σε σχέση με πριν τρεις δεκαετίες. Στο ιστορικό οινοποιείο Berlucchi, έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς της περιοχής, η νυχτερινή συγκομιδή αποτελεί πλέον αναγκαιότητα. Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει, τα σταφύλια φτάνουν στο πιεστήριο υπερθερμασμένα και η ποιότητά τους υποβαθμίζεται. Ο μεσημεριανός καύσωνας είναι τόσο έντονος που οι εργασίες σταματούν υποχρεωτικά από τις 12:30 έως τις 16:00.

Η σαμπάνια της Γαλλίας αντιμετωπίζει ιστορική κρίση

Στην Καμπανία της Γαλλίας, όπου παράγεται η αυθεντική σαμπάνια, η κατάσταση είναι εξίσου ανησυχητική. Ο συνδυασμός καύσωνα και έντονης ξηρασίας έχει συρρικνώσει δραματικά τις αποδόσεις. Η φετινή χρονιά αναμένεται να καταγράψει μία από τις χαμηλότερες παραγωγές των τελευταίων ετών, με τη συγκομιδή να ξεκινά πολύ νωρίτερα από το παραδοσιακό ημερολόγιο. Οι θερμοκρασίες του Ιουνίου, η παρατεταμένη ξηρασία και οι προηγούμενοι παγετοί έχουν δημιουργήσει μια εξαιρετικά δύσκολη χρονιά. Οι ημερομηνίες τρύγου έχουν μετακινηθεί προς τα μέσα Αυγούστου, 10 έως 15 ημέρες νωρίτερα από το συνηθισμένο. Η κλιματική αλλαγή θέτει θεμελιώδες ερώτημα: πόσο ακόμη μπορεί η σαμπάνια να παράγεται με τον παραδοσιακό τρόπο;

Η κλιματική αλλαγή επιταχύνει την ωρίμανση των σταφυλιών

Ο τεχνικός διευθυντής της Berlucchi, Φερντινάντο Ντελ' Άκουιλα, περιγράφει αγώνα με τον χρόνο. Τα σταφύλια είναι υγιή αλλά πρέπει να κοπούν άμεσα για να διατηρήσουν την απαραίτητη οξύτητά τους. Για κρασιά τύπου σαμπάνιας και Franciacorta, τα σταφύλια χρειάζονται υψηλή οξύτητα και σχετικά χαμηλά σάκχαρα. Ο καύσωνας όμως επιταχύνει την αντίθετη διαδικασία: τα σάκχαρα αυξάνονται γρήγορα και η οξύτητα μειώνεται. Ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μιλάνου Ατίλιο Σιέντσα προειδοποιεί ότι σε πρώιμες ποικιλίες όπως το Chardonnay, ακόμη και καθυστέρηση δύο ημερών μπορεί να καταστρέψει την καταλληλότητα των σταφυλιών για αφρώδη οίνο.

Πρωτοφανής πρώιμος τρύγος στη Franciacorta

Η χρονιά του 2026 έχει ήδη γραφτεί στην ιστορία της Franciacorta. Ο επίσημος τρύγος ξεκίνησε στις 30 Ιουλίου, για πρώτη φορά πριν μπει ο Αύγουστος. Το αρμόδιο Consorzio Franciacorta χαρακτήρισε το γεγονός πρωτοφανές και το συνέδεσε άμεσα με την κλιματική αλλαγή. Η ξηρασία και ο καύσωνας δεν ήταν οι μόνοι παράγοντες. Ο ήπιος χειμώνας προκάλεσε πρώιμη βλάστηση των αμπελιών, ενώ χαλαζοπτώσεις την άνοιξη προκάλεσαν ζημιές στην παραγωγή. Η διαθεσιμότητα νερού παρέμεινε κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα και ο Μάιος κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ ημερών με θερμοκρασίες άνω των 32 βαθμών. Τα φυτά έφτασαν στην ωρίμανση με ταχύτητα που αιφνιδίασε ακόμη και έμπειρους οινοποιούς. Η Berlucchi υπολόγιζε μέχρι τέλη Ιουλίου ότι θα ξεκινούσε τον τρύγο στις 10 Αυγούστου. Μέσα σε λίγες ημέρες όμως, οι μετρήσεις έδειξαν ότι το Pinot Nero ήταν ήδη έτοιμο. Τα συνεργεία κλήθηκαν εσπευσμένα και τα πιεστήρια μπήκαν άμεσα σε λειτουργία.

Ακραία καιρικά φαινόμενα πέρα από τον καύσωνα

Το παράδοξο της κλιματικής κρίσης είναι ότι οι αμπελουργοί δεν αντιμετωπίζουν μόνο ξηρασία. Τα τελευταία χρόνια, οι ευρωπαϊκοί αμπελώνες περνούν από το ένα άκρο στο άλλο: παρατεταμένη ξηρασία και καύσωνες ακολουθούνται από βίαιες καταιγίδες, χαλάζι και καταρρακτώδεις βροχές. Στους λόφους του Prosecco στη βόρεια Ιταλία, ακραίες βροχοπτώσεις έχουν προκαλέσει κατολισθήσεις και διάβρωση του εδάφους. Οι παραγωγοί περιγράφουν περιβάλλον όπου παγετός, ξηρασία, χαλάζι και έντονες βροχές διαδέχονται το ένα το άλλο μέσα στην ίδια καλλιεργητική περίοδο. Αυτό αποτελεί το μεγαλύτερο πρόβλημα για τους αμπελουργούς: όχι μόνο ότι ο κόσμος γίνεται θερμότερος, αλλά ότι γίνεται λιγότερο προβλέψιμος. Η κλιματική αλλαγή δημιουργεί απρόβλεπτες συνθήκες που καθιστούν τον προγραμματισμό σχεδόν αδύνατο.

Πανευρωπαϊκό φαινόμενο με σοβαρές συνέπειες

Ο γενικός γραμματέας της Ιταλικής Ένωσης Οίνου, Πάολο Καστελέτι, αποδίδει τις αλλαγές στην κλιματική αλλαγή και στα θερμά αέρια συστήματα από την Αφρική που εγκαθίστανται ολοένα συχνότερα πάνω από την Ευρώπη. Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ιταλία. Ο πρόωρος τρύγος εμφανίζεται πλέον και στη Γαλλία και στη Γερμανία. Οι οινοποιοί αναγκάζονται να ξαναγράψουν ημερολόγιο που ακολουθούσαν επί γενιές. Ελέγχουν τα αμπέλια νωρίτερα, επιστρατεύουν εργάτες μέσα σε ώρες, τρυγούν μέσα στη νύχτα και δουλεύουν τα πιεστήρια μέχρι αργά, προτού ο καύσωνας προλάβει να αλλάξει τη χημεία του καρπού. Στη Berlucchi λειτουργούν έως και 24 πιεστήρια την ημέρα για να επεξεργαστούν εγκαίρως τον ασυνήθιστα πρώιμο τρύγο. Η εταιρεία παράγει περίπου 4 εκατομμύρια φιάλες Franciacorta ετησίως, το ένα πέμπτο της συνολικής παραγωγής της περιοχής.

Το μέλλον του κρασιού σε έναν κόσμο που θερμαίνεται

Προς το παρόν, οι ειδικοί λένε ότι η ποιότητα του κρασιού μπορεί ακόμη να διασωθεί με σωστή διαχείριση. Το ερώτημα όμως δεν αφορά μόνο τον τρύγο του 2026. Αφορά το πώς θα μοιάζει ένα από τα πιο παραδοσιακά προϊόντα της Ευρώπης σε 10, 20 ή 30 χρόνια. Αν οι τρύγοι συνεχίσουν να μετακινούνται όλο και πιο κοντά στην καρδιά του καλοκαιριού και οι αμπελώνες βρίσκονται κάθε χρόνο αντιμέτωποι με καιρό που περνά από την ξηρασία και τον καύσωνα στις καταρρακτώδεις βροχές και το χαλάζι, η παραγωγή σαμπάνιας και αφρωδών οίνων μπορεί να αλλάξει ριζικά. Για τους παραγωγούς σαμπάνιας και αφρωδών οίνων, η κλιματική αλλαγή δεν είναι πλέον σενάριο για το μέλλον. Βρίσκεται ήδη μέσα στο αμπέλι, επηρεάζοντας κάθε στάδιο της παραγωγής κρασιού. Ο καύσωνας και η ξηρασία αναδιαμορφώνουν έναν κλάδο που επί αιώνες βασιζόταν στη σταθερότητα του κλίματος.