Πίσω από τις πέντε μεγαλύτερες μαζικές εξαφανίσεις στην ιστορία της Γης φαίνεται πως κρυβόταν ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη. Συγκεκριμένα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η χημεία και το κλιματικό σύστημα της Γης δεν παρέμεναν σταθερά, αλλά περνούσαν από μεγάλες μεταβάσεις. Μάλιστα, στις περιόδους κατά τις οποίες ένα κλιματικό «καθεστώς» έδινε τη θέση του σε ένα άλλο, η βιόσφαιρα φαίνεται πως γινόταν ιδιαίτερα ευάλωτη.

Πέντε οι μαζικές εξαφανίσεις που άλλαξαν τη Γη: Το "καμπανάκι" πριν από κάθε καταστροφή 

Την ιστορία της ζωής στη Γη σε βάθος 539 εκατομμυρίων ετών εξετάζει η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση «Nature Communications» και εντοπίζει πέντε διαφορετικές κλιματικές καταστάσεις, διάρκειας από περίπου 10 εκατομμύρια έως περισσότερα από 100 εκατομμύρια χρόνια.

Οι επιστήμονες δημιούργησαν έναν δείκτη «ευπάθειας της βιόσφαιρας», ο οποίος συνδυάζει στοιχεία όπως τον ρυθμό εμφάνισης και εξαφάνισης ειδών και τη συνολική βιοποικιλότητα. Όταν ο δείκτης αυξανόταν, αυτό σήμαινε ότι η ζωή στη Γη βρισκόταν σε μια πιο ασταθή κατάσταση: περισσότερα είδη εξαφανίζονταν, ενώ ταυτόχρονα αυξανόταν η προσπάθεια της ζωής να προσαρμοστεί και να δημιουργήσει νέες μορφές. Το εύρημα που εντυπωσιάζει ήταν ότι η ευπάθεια της βιόσφαιρας εκτοξευόταν όταν ένα κλιματικό καθεστώς έφτανε στο τέλος του και άρχιζε ένα νέο. Οι ίδιες περίοδοι συνδέονταν με αυξημένα ποσοστά μαζικών εξαφανίσεων.

Επιπλέον, όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, οι θερμότερες κλιματικές περίοδοι συνδέονταν γενικά με μεγαλύτερη ευπάθεια της βιόσφαιρας. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η άνοδος της θερμοκρασίας ήταν από μόνη της η αιτία κάθε μαζικής εξαφάνισης στον πλανήτη μας.


Η κλιματική αλλαγή δεν ήταν πάντα η αιτία

Σημαντικό αποτελεί το γεγονός ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει πως οι περιβαλλοντικές αλλαγές στη Γη προκάλεσαν τις πέντε μαζικές εξαφανίσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι γνωστό ότι συνέβησαν και άλλες καταστροφές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσκρουση του μεγάλου αστεροειδούς στη Γη,  που συνδέεται με την εξαφάνιση των δεινοσαύρων.

Σύμφωνα με τη νέα έρευνα, οι απότομες αλλαγές στο περιβάλλον μπορεί να λειτουργούν σαν ένα είδος «προειδοποιητικού σήματος», καθώς κάνουν προσωρινά τη βιόσφαιρα λιγότερο ανθεκτική. Δηλαδή, όταν ένα οικοσύστημα βρίσκεται ήδη σε κατάσταση έντονης περιβαλλοντικής αναστάτωσης, ένα δεύτερο μεγάλο σοκ  -π.χ. ένας αστεροειδής, μια τεράστια ηφαιστειακή δραστηριότητα ή κάποια άλλη καταστροφή - μπορεί να έχει πολύ πιο καταστροφικές συνέπειες.


Τι σημαίνει αυτό για τη Γη του σήμερα

Παρά το γεγονός ότι εύρημα έχει ενδιαφέρον και για τη σημερινή εποχή, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρόβλεψη για μια μελλοντική μαζική εξαφάνιση στη Γη.

Η σημερινή γεωλογική εποχή, ο Καινοζωικός αιώνας, εμφανίζεται στην ανάλυση ως μια περίοδος σχετικά μεγάλης κλιματικής σταθερότητας και χαμηλότερης ευπάθειας της βιόσφαιρας σε σχέση με άλλες εποχές. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες ή άλλες γεωφυσικές μεταβολές δεν μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές επιπτώσεις. Απλά σημαίνει ότι οι ίδιες διαταραχές μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικές συνέπειες ανάλογα με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται συνολικά το σύστημα της Γης.

Καταλήγοντας, το βασικό μήνυμα της έρευνας δεν είναι τόσο ότι «η Γη οδηγείται σε νέα μαζική εξαφάνιση», αλλά ότι η σταθερότητα του περιβάλλοντος παίζει κρίσιμο ρόλο στο πόσο ανθεκτική είναι η ζωή όταν έρχεται αντιμέτωπη με μια μεγάλη καταστροφή.