EnΕιδικός στην ευτυχία: Γιατί ένας "άχρηστος φίλος" μπορεί να είναι ο καλύτερος φίλος που έχετε
Ποιοι είναι οι «real friends»
Ο καθηγητής του Harvard και ειδικός στην ευτυχία Arthur Brooks εξηγεί γιατί οι «άχρηστοι φίλοι» μπορεί να είναι οι πιο πολύτιμοι άνθρωποι στη ζωή μας
Ο Arthur Brooks, καθηγητής στο Harvard University και ειδικός σε θέματα ευτυχίας, υποστηρίζει μια ιδιαίτερη άποψη για τις ανθρώπινες σχέσεις: για να είμαστε ευτυχισμένοι, χρειαζόμαστε «άχρηστους φίλους». Η συγκεκριμένη έκφραση μπορεί αρχικά να ακούγεται προκλητική. Ο Brooks, όμως, σύμφωνα με το okdiario.com, τη χρησιμοποιεί με ακριβώς αντίθετη έννοια. Αναφέρεται στους ανθρώπους από τους οποίους δεν χρειάζεται να πάρουμε τίποτα και στην πραγματικότητα δεν περιμένουμε τίποτα: ούτε επαγγελματικές ευκαιρίες, ούτε γνωριμίες, ούτε χρήματα ούτε χάρες.
Είναι οι φίλοι με τους οποίους είμαστε απλώς επειδή το θέλουμε. Γι’ αυτό και, σύμφωνα με τον Brooks, το να πεις σε κάποιον ότι είναι ένας «άχρηστος φίλος» μπορεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα κομπλιμέντα που μπορείς να του κάνεις.
Ο Brooks διαχωρίζει τις φιλίες σε δύο κατηγορίες. Στην πρώτη βρίσκονται οι λεγόμενοι «deal friends», δηλαδή οι άνθρωποι με τους οποίους υπάρχει κάποιου είδους ανταλλαγή ή πρακτική χρησιμότητα. «Σχεδόν όλοι έχουμε έναν τύπο φίλου: εκείνον τον συνάδελφο που μας βοηθά να προοδεύσουμε στη ζωή, εκείνον από τον οποίο χρειαζόμαστε ή θέλουμε κάτι», εξηγεί ο καθηγητής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάτι αρνητικό σε αυτού του είδους τη σχέση. Μπορεί να είναι ένας συνάδελφος που μας συμβουλεύει για τη δουλειά μας, κάποιος με τον οποίο μοιραζόμαστε επαγγελματικές γνωριμίες ή ένας άνθρωπος που μας βοηθά επαγγελματικά. Το όφελος, μάλιστα, μπορεί να είναι αμοιβαίο. Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον Brooks, εμφανίζεται όταν σχεδόν όλες οι σχέσεις μας λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο.
Στην άλλη πλευρά βρίσκονται οι «real friends», δηλαδή οι φίλοι που παραμένουν στη ζωή μας χωρίς να υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος στόχος πίσω από τη σχέση. Εδώ ακριβώς τοποθετεί ο Brooks την έννοια των «άχρηστων φίλων». Δεν είναι άχρηστοι ως άνθρωποι. Αυτό που δεν έχει πρακτική χρησιμότητα είναι η ίδια η σχέση.
Η ιδέα αυτή συνδέεται και με μια άποψη που συναντάται ήδη στη φιλοσοφία του Αριστοτέλη: δεν δημιουργούνται όλες οι φιλίες για τους ίδιους λόγους. Κάποιες σχέσεις βασίζονται σε μια συγκεκριμένη χρησιμότητα, ενώ άλλες έχουν αξία ακριβώς επειδή είναι φιλίες.
Ένα απλό παράδειγμα είναι ένας φίλος με τον οποίο συναντιόμαστε εδώ και χρόνια για να παίξουμε ποδόσφαιρο. Μπορεί να μην μπορεί να μας βοηθήσει να βρούμε δουλειά ούτε να μας γνωρίσει με κάποιο σημαντικό πρόσωπο. Και ούτε περιμένουμε κάτι τέτοιο από εκείνον.
Συναντιόμαστε επειδή απλώς μας αρέσει να περνάμε χρόνο μαζί. Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει με έναν άνθρωπο που μοιράζεται μαζί μας ένα χόμπι, με έναν φίλο που μπορούμε να καλέσουμε για να μιλήσουμε για οτιδήποτε ή με κάποιον που στάθηκε δίπλα μας σε μια δύσκολη περίοδο. Δεν υπάρχει κάποιο εξωτερικό όφελος που να δικαιολογεί τη διατήρηση της σχέσης. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η αξία της.
«Το να το πεις αυτό σε έναν φίλο είναι το πιο όμορφο πράγμα που μπορείς να του πεις», υποστηρίζει ο Brooks, αναφερόμενος στη συγκεκριμένη ιδέα της «αχρησιμότητας». Με βάση τη λογική του, το να πεις σε κάποιον «είσαι άχρηστος για μένα» σημαίνει στην πραγματικότητα ότι δεν χρειάζεσαι τίποτα από αυτόν για να θέλεις να τον έχεις στη ζωή σου. Πρόκειται για μια σχέση που δεν εξαρτάται από το τι μπορεί να προσφέρει ο ένας στον άλλον, αλλά από την ίδια την επιθυμία να υπάρχει ο άλλος στη ζωή μας.
Η διαφορά γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στον επαγγελματικό χώρο. Με τα χρόνια μπορούμε να συγκεντρώσουμε δεκάδες ή και εκατοντάδες συναδέλφους, πρώην προϊσταμένους, πελάτες και γνωστούς από τον επαγγελματικό μας χώρο. Ορισμένοι από αυτούς μπορεί να εξελιχθούν σε πραγματικούς φίλους. Άλλες σχέσεις, όμως, συνεχίζονται όσο εξακολουθεί να υπάρχει αυτό που αρχικά έφερε τους ανθρώπους κοντά.
Αν αλλάξουμε εταιρεία, αποχωρήσουμε από έναν συγκεκριμένο κλάδο ή χαθεί το κοινό επαγγελματικό ενδιαφέρον, είναι πιθανό η επαφή να σταματήσει. Ο Brooks δεν θεωρεί ότι αυτές οι σχέσεις είναι κακές. Αντίθετα, αποτελούν μέρος της ζωής μας και μπορούν να είναι επωφελείς και για τις δύο πλευρές. Το σημαντικό είναι να μην αντικαθιστούν όλες τις υπόλοιπες σχέσεις.
Μπορεί κάποιος να έχει γεμάτο το ημερολόγιό του με επαφές, να λαμβάνει δεκάδες μηνύματα και να συναναστρέφεται συνεχώς άλλους ανθρώπους και, παρ’ όλα αυτά, να του λείπει μια φιλία στην οποία δεν χρειάζεται να αποδείξει τίποτα. Με έναν «άχρηστο φίλο» δεν χρειάζεται να αναρωτιέται κανείς τι μπορεί να προσφέρει ο ένας στον άλλον.
Τα social media έχουν αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τη λέξη «φίλος». Μπορούμε να διατηρούμε κάποια μορφή σχέσης με εκατοντάδες ανθρώπους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλοι καταλαμβάνουν την ίδια θέση στη ζωή μας.
Για τον Brooks, αξίζει να δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή στις φιλίες που θα μπορούσαν να συνεχιστούν ακόμη και αν εξαφανιζόταν οτιδήποτε τις κάνει φαινομενικά χρήσιμες. Είναι οι φίλοι που δεν εξαρτώνται από το αν εργαζόμαστε στην ίδια εταιρεία, αν έχουμε κοινά οικονομικά συμφέροντα ή αν μπορούμε να κάνουμε χάρες ο ένας στον άλλον.
Μερικές φορές δεν χρειάζεται καν να οργανωθεί κάποιο μεγάλο σχέδιο. Αρκεί ένας καφές, μια συζήτηση ή ένα κοινό χόμπι που φέρνει τους ίδιους ανθρώπους κοντά εδώ και χρόνια.
Και εκεί βρίσκεται το παράδοξο που προτείνει ο ειδικός στην ευτυχία: ένας φίλος μπορεί να είναι εντελώς «άχρηστος» από πρακτική άποψη και, ακριβώς γι’ αυτό, να είναι εξαιρετικά πολύτιμος στη ζωή μας.
Είναι οι φίλοι με τους οποίους είμαστε απλώς επειδή το θέλουμε. Γι’ αυτό και, σύμφωνα με τον Brooks, το να πεις σε κάποιον ότι είναι ένας «άχρηστος φίλος» μπορεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα κομπλιμέντα που μπορείς να του κάνεις.
Arthur Brooks: «Υπάρχουν φίλοι από τους οποίους θέλουμε κάτι»
Ο Brooks διαχωρίζει τις φιλίες σε δύο κατηγορίες. Στην πρώτη βρίσκονται οι λεγόμενοι «deal friends», δηλαδή οι άνθρωποι με τους οποίους υπάρχει κάποιου είδους ανταλλαγή ή πρακτική χρησιμότητα. «Σχεδόν όλοι έχουμε έναν τύπο φίλου: εκείνον τον συνάδελφο που μας βοηθά να προοδεύσουμε στη ζωή, εκείνον από τον οποίο χρειαζόμαστε ή θέλουμε κάτι», εξηγεί ο καθηγητής.Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάτι αρνητικό σε αυτού του είδους τη σχέση. Μπορεί να είναι ένας συνάδελφος που μας συμβουλεύει για τη δουλειά μας, κάποιος με τον οποίο μοιραζόμαστε επαγγελματικές γνωριμίες ή ένας άνθρωπος που μας βοηθά επαγγελματικά. Το όφελος, μάλιστα, μπορεί να είναι αμοιβαίο. Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον Brooks, εμφανίζεται όταν σχεδόν όλες οι σχέσεις μας λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο.
Ποιοι είναι οι «real friends»
Στην άλλη πλευρά βρίσκονται οι «real friends», δηλαδή οι φίλοι που παραμένουν στη ζωή μας χωρίς να υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος στόχος πίσω από τη σχέση. Εδώ ακριβώς τοποθετεί ο Brooks την έννοια των «άχρηστων φίλων». Δεν είναι άχρηστοι ως άνθρωποι. Αυτό που δεν έχει πρακτική χρησιμότητα είναι η ίδια η σχέση.Η ιδέα αυτή συνδέεται και με μια άποψη που συναντάται ήδη στη φιλοσοφία του Αριστοτέλη: δεν δημιουργούνται όλες οι φιλίες για τους ίδιους λόγους. Κάποιες σχέσεις βασίζονται σε μια συγκεκριμένη χρησιμότητα, ενώ άλλες έχουν αξία ακριβώς επειδή είναι φιλίες.
Ένα απλό παράδειγμα είναι ένας φίλος με τον οποίο συναντιόμαστε εδώ και χρόνια για να παίξουμε ποδόσφαιρο. Μπορεί να μην μπορεί να μας βοηθήσει να βρούμε δουλειά ούτε να μας γνωρίσει με κάποιο σημαντικό πρόσωπο. Και ούτε περιμένουμε κάτι τέτοιο από εκείνον.
Συναντιόμαστε επειδή απλώς μας αρέσει να περνάμε χρόνο μαζί. Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει με έναν άνθρωπο που μοιράζεται μαζί μας ένα χόμπι, με έναν φίλο που μπορούμε να καλέσουμε για να μιλήσουμε για οτιδήποτε ή με κάποιον που στάθηκε δίπλα μας σε μια δύσκολη περίοδο. Δεν υπάρχει κάποιο εξωτερικό όφελος που να δικαιολογεί τη διατήρηση της σχέσης. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η αξία της.
Γιατί οι «άχρηστοι φίλοι» είναι σημαντικοί για την ευτυχία
«Το να το πεις αυτό σε έναν φίλο είναι το πιο όμορφο πράγμα που μπορείς να του πεις», υποστηρίζει ο Brooks, αναφερόμενος στη συγκεκριμένη ιδέα της «αχρησιμότητας». Με βάση τη λογική του, το να πεις σε κάποιον «είσαι άχρηστος για μένα» σημαίνει στην πραγματικότητα ότι δεν χρειάζεσαι τίποτα από αυτόν για να θέλεις να τον έχεις στη ζωή σου. Πρόκειται για μια σχέση που δεν εξαρτάται από το τι μπορεί να προσφέρει ο ένας στον άλλον, αλλά από την ίδια την επιθυμία να υπάρχει ο άλλος στη ζωή μας.
Οι πολλοί γνωστοί δεν σημαίνουν ότι δεν θα νιώσουμε μοναξιά
Η διαφορά γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στον επαγγελματικό χώρο. Με τα χρόνια μπορούμε να συγκεντρώσουμε δεκάδες ή και εκατοντάδες συναδέλφους, πρώην προϊσταμένους, πελάτες και γνωστούς από τον επαγγελματικό μας χώρο. Ορισμένοι από αυτούς μπορεί να εξελιχθούν σε πραγματικούς φίλους. Άλλες σχέσεις, όμως, συνεχίζονται όσο εξακολουθεί να υπάρχει αυτό που αρχικά έφερε τους ανθρώπους κοντά.Αν αλλάξουμε εταιρεία, αποχωρήσουμε από έναν συγκεκριμένο κλάδο ή χαθεί το κοινό επαγγελματικό ενδιαφέρον, είναι πιθανό η επαφή να σταματήσει. Ο Brooks δεν θεωρεί ότι αυτές οι σχέσεις είναι κακές. Αντίθετα, αποτελούν μέρος της ζωής μας και μπορούν να είναι επωφελείς και για τις δύο πλευρές. Το σημαντικό είναι να μην αντικαθιστούν όλες τις υπόλοιπες σχέσεις.
Μπορεί κάποιος να έχει γεμάτο το ημερολόγιό του με επαφές, να λαμβάνει δεκάδες μηνύματα και να συναναστρέφεται συνεχώς άλλους ανθρώπους και, παρ’ όλα αυτά, να του λείπει μια φιλία στην οποία δεν χρειάζεται να αποδείξει τίποτα. Με έναν «άχρηστο φίλο» δεν χρειάζεται να αναρωτιέται κανείς τι μπορεί να προσφέρει ο ένας στον άλλον.
Οι φίλοι που υπάρχουν στη ζωή μας χωρίς «αντάλλαγμα»
Τα social media έχουν αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τη λέξη «φίλος». Μπορούμε να διατηρούμε κάποια μορφή σχέσης με εκατοντάδες ανθρώπους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλοι καταλαμβάνουν την ίδια θέση στη ζωή μας.Για τον Brooks, αξίζει να δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή στις φιλίες που θα μπορούσαν να συνεχιστούν ακόμη και αν εξαφανιζόταν οτιδήποτε τις κάνει φαινομενικά χρήσιμες. Είναι οι φίλοι που δεν εξαρτώνται από το αν εργαζόμαστε στην ίδια εταιρεία, αν έχουμε κοινά οικονομικά συμφέροντα ή αν μπορούμε να κάνουμε χάρες ο ένας στον άλλον.
Μερικές φορές δεν χρειάζεται καν να οργανωθεί κάποιο μεγάλο σχέδιο. Αρκεί ένας καφές, μια συζήτηση ή ένα κοινό χόμπι που φέρνει τους ίδιους ανθρώπους κοντά εδώ και χρόνια.
Και εκεί βρίσκεται το παράδοξο που προτείνει ο ειδικός στην ευτυχία: ένας φίλος μπορεί να είναι εντελώς «άχρηστος» από πρακτική άποψη και, ακριβώς γι’ αυτό, να είναι εξαιρετικά πολύτιμος στη ζωή μας.
