Μπριζίτ Μπαρντό: Aπό σύμβολο του σινεμά σε φωνή για τα ζώα (Εικόνες)

Την 28η Δεκεμβρίου πέθανε η Μπριζίτ Μπαρντό, σε ηλικία 91 ετών. Με τον θάνατό της έκλεισε όχι απλώς ένα κεφάλαιο της ευρωπαϊκής κινηματογραφικής ιστορίας, αλλά μια από τις πιο αντιφατικές και ασυνήθιστες πορείες του 20ού αιώνα: εκείνη μιας γυναίκας που έφτασε στην κορυφή της παγκόσμιας λάμψης και στη συνέχεια γύρισε επιδεικτικά την πλάτη της, για να αφιερώσει τη ζωή της στα ζώα και στη σύγκρουση με τον ανθρώπινο κόσμο.

Υπάρχουν φωτογραφίες της Μπριζίτ Μπαρντό που δεν μοιάζουν με καμία άλλη εικόνα της μεταπολεμικής κουλτούρας. Όχι εκείνες όπου το σώμα της γίνεται σύμβολο επιθυμίας, αλλά οι άλλες: όπου το βλέμμα της δεν απευθύνεται πια στον φακό, αλλά σε ένα ζώο. Εκεί η Μπαρντό δεν «ποζάρει». Συνυπάρχει. Και ίσως αυτές οι εικόνες να λένε περισσότερα για τη ζωή της απ' ό,τι όλες οι ταινίες μαζί. Γεννημένη στο Παρίσι το 1934, η Μπαρντό έγινε μέσα σε λίγα χρόνια κάτι πολύ περισσότερο από ηθοποιός.


Με το Et Dieu...créa la femme (1956) δεν καθιερώθηκε απλώς στο παγκόσμιο σινεμά· προκάλεσε ένα πολιτισμικό σοκ. Η σεξουαλικότητά της δεν ήταν υπαινικτική ούτε «ασφαλής». Ήταν άμεση, ατίθαση, σχεδόν προκλητική. Για μια Ευρώπη που προσπαθούσε να επανέλθει στη «νορμάλ» τάξη μετά τον πόλεμο, η Μπαρντό ενσάρκωσε μια απειλή: μια γυναίκα που δεν ζητούσε άδεια. Για σχεδόν δύο δεκαετίες υπήρξε το απόλυτο αντικείμενο προβολής.

Εξώφυλλα, φωτογραφήσεις, γυρίσματα, συνεντεύξεις, φλας. Το σώμα της μετατράπηκε σε δημόσιο πεδίο, σε προϊόν που καταναλωνόταν αδιάκοπα. Η ίδια μίλησε αργότερα με σπάνια σκληρότητα για εκείνη την περίοδο: για τη βία της συνεχούς έκθεσης, για την αίσθηση ότι η ζωή της δεν της ανήκε πια. Η λάμψη δεν τη λύτρωσε. Τη φθείρε. Το 1973, στα 39 της χρόνια, πήρε μια απόφαση που τότε φάνηκε αδιανόητη: εγκατέλειψε οριστικά τον κινηματογράφο. Χωρίς αποχαιρετισμούς, χωρίς επιστροφές. Η απόσυρσή της δεν ήταν στρατηγική κίνηση, αλλά πράξη αυτοπροστασίας.

Αποδέχτηκε τη μοναξιά που συνεπάγεται η ρήξη και προτίμησε τη συντροφιά των ζώων από τη συμφωνία με έναν κόσμο που θεωρούσε άδικο.

Όπως είπε αργότερα, δεν άντεχε πια να ανήκει σε έναν κόσμο που την κοιτούσε χωρίς να τη βλέπει. Αυτή η αποχώρηση, όμως, δεν ήταν φυγή προς τη σιωπή. Ήταν μετατόπιση. Η σχέση της με τα ζώα υπήρχε ήδη από νωρίς, αλλά μετά την απόσυρση πήρε άλλη μορφή. Δεν ήταν πια απλή συντροφιά· έγινε υπόθεση ζωής. Η Μπαρντό ήρθε αντιμέτωπη με εικόνες ωμής κακοποίησης: σφαγεία, εμπόριο γούνας, πρακτικές θήρας που παρουσιάζονταν ως παράδοση. Εκεί συντελέστηκε η πραγματική ρήξη. Όχι συναισθηματική, αλλά ηθική. Δεν μπορούσε πια να αποδεχτεί έναν κόσμο που θεωρούσε τη ζωή αναλώσιμη. Το 1986 ίδρυσε το Fondation Brigitte Bardot, έναν οργανισμό που δεν περιορίστηκε στη φιλοζωία. Η δράση του υπήρξε παρεμβατική, συχνά συγκρουσιακή.



Από την καταπολέμηση της γούνας μέχρι τη νομοθετική προστασία των ζώων συντροφιάς και τις διεθνείς καμπάνιες κατά της κακοποίησης, η Μπαρντό δεν αναζήτησε ποτέ τον ρόλο της «ήπιας» ακτιβίστριας. Δεν επεδίωξε συναίνεση. Επεδίωξε αποτέλεσμα. Η φιλοζωία της δεν ήταν γλυκιά. Δεν ήταν συμφιλιωτική. Ήταν απόλυτη - και γι' αυτό ενοχλητική. Σε μια Ευρώπη που ήθελε να μιλά για δικαιώματα χωρίς να αλλάζει συνήθειες, η Μπαρντό επέμενε να δείχνει τις αντιφάσεις: τη βιομηχανία πίσω από την κακοποίηση, την υποκρισία της κατανάλωσης, την ευκολία με την οποία ο άνθρωπος τοποθετεί τον εαυτό του πάνω από κάθε άλλη μορφή ζωής. Αυτή η στάση είχε κόστος. Η δημόσια εικόνα της αλλοιώθηκε. Δέχτηκε σφοδρή κριτική, κατηγορήθηκε για υπερβολές και σκληρό λόγο. Η ίδια δεν προσπάθησε ποτέ να εξωραΐσει τις αντιφάσεις της ούτε να παρουσιαστεί ως ηθική αυθεντία. Αποδέχτηκε τη μοναξιά που συνεπάγεται η ρήξη. Όπως είχε πει, προτίμησε τη συντροφιά των ζώων από τη συμφωνία με έναν κόσμο που θεωρούσε άδικο.

Οι φωτογραφίες της από τα επόμενα χρόνια -στο σπίτι, στον κήπο, στο αυτοκίνητο, πλαισιωμένη από σκύλους, γάτες, άλογα- δείχνουν καθαρά ότι η επιλογή της δεν ήταν συμβολική. Ήταν καθημερινή. Δεν πρόκειται για μια σταρ που «αγάπησε τα ζώα», αλλά για μια γυναίκα που αναδόμησε τη ζωή της γύρω από αυτά. Οι εικόνες δεν αποπνέουν ιδεολογία. Αποπνέουν συνήθεια. Τη φυσικότητα της συνύπαρξης. Με τον θάνατό της, η Μπριζίτ Μπαρντό αφήνει πίσω της μια κληρονομιά που δεν χωρά εύκολα σε κατηγορίες. Δεν εξαγνίστηκε, δεν αποκαταστάθηκε, δεν «συμφιλιώθηκε» με το παρελθόν της. Έκανε κάτι σπανιότερο: άλλαξε θέση στον κόσμο. Από αντικείμενο βλέμματος έγινε υποκείμενο επιλογής. Ίσως γι' αυτό, στις πιο δυνατές εικόνες της ζωής της, δεν είναι ποτέ μόνη. Δίπλα της υπάρχει πάντα ένα ζώο. Όχι ως σύμβολο, αλλά ως μάρτυρας μιας ζωής που επέλεξε, μέχρι τέλους, να σταθεί απέναντι στη λάμψη.


Δημοσιεύτηκε στο Animall των Παραπολιτικών