Πόσες φορές δεν έχουμε απογοητευτεί, όταν η σχέση με τον τετράποδο σύντροφο μας περνάει κρίση; Δεν μας ακούει κι όταν του μιλάμε ή τον μαλώνουμε μας κοιτάζει με τα απορημένα του μάτια σαν να μας λέει: «δεν καταλαβαίνω τι λες». Το χάσμα των … ποδιών: Δύο εμείς! Τέσσερα αυτά! Αλλά και τόσες άλλες διαφορές, που μας βυθίζουν στο χάος της μεταξύ μας επικοινωνίας. Πόσες φορές χαμένοι στη μετάφραση των γουφ - γουφ, δεν είπαμε: «και τώρα τι κάνουμε;» Κι όμως υπάρχει λύση! Μια φρέσκια καινοτόμα ιδέα!

Κυνύπαρξις

Η αρχή μιας σπουδαίας, ριζοσπαστικής για τα μέχρι σήμερα δεδομένα συνύπαρξης! Εμείς και τα ζώα! Και μπαίνω στον πειρασμό, με την ανάλυση της κας Αργυρώ - Μαρία Βενιού, να αναρωτηθώ, εδώ και τόσα χρόνια μέχρι σήμερα, ποιος είναι ποιος (μήπως είμαστε εμείς κομματάκι ζώα, με την κακή έννοια). Πιστοποιημένη σύμβουλος συμπεριφοράς, ψυχολογίας και ευζωϊας σκύλων, αλλά και εκπαιδεύτρια ενηλίκων, η κα. Βενιού, με την εκπαιδευτική πλατφόρμα Κυνύπαρξις (που είναι η πρώτη on demand), που μας βάζει τα γυαλιά, για να κατανοήσουμε τους τετράποδους φίλους μας κι όχι απλά να ζούμε μαζί τους. Μας κρατά απ το χέρι για να κάνουμε ένα βήμα πιο πέρα από τα στερεότυπα. Ένα βήμα σταθερό στις απαιτήσεις του αύριο! Μακάρι να υπήρχε μια αντίστοιχη πλατφόρμα με αντίστοιχους τρόπους προσέγγισης και τεχνικής, για να κατανοούσαμε περισσότερο ο ένας τον άλλον, εμείς τα δίποδα!

Γιατί δυστυχώς ή ευτυχώς όλα είναι θέμα παιδείας! Για να καταλαβαίνουμε ανθρώπους και ζώα γενικώς…

Κα. Βενιού μας απλώνετε ένα χέρι βοήθειας στην μεταξύ μας κατανόηση, επαφή, επικοινωνία! Ημών και των κατοικίδιων μας. Πείτε μας πώς το κάνετε αυτό;

«Το κάνω προσφέροντας στους κηδεμόνες τα "γυαλιά" για να δουν τον κόσμο μέσα από τα μάτια του σκύλου τους. Στην Κυνύπαρξις, η βοήθεια δεν έρχεται μέσω εντολών υπακοής. Ασχολούμαι συνολικά με τη γλώσσα και τη φύση των σκύλων, πιστεύοντας ακράδαντα ότι είναι σημαντικό να ξέρουμε να παρατηρούμε και να μαθαίνουμε εμείς από εκείνους. Τα "σήματα ηρεμίας" (calming signals), για παράδειγμα, είναι μόνο ένα μέρος της πλούσιας γλώσσας τους. Οι σκύλοι, από τη φύση τους, ξέρουν να αντιμετωπίζουν πάρα πολλές καταστάσεις απόλυτα ειρηνικά, αρκεί να τους δοθεί ο χώρος και η ευκαιρία.

Αντί, λοιπόν, να τους καταπιέζουμε με έναν καλυμμένο έλεγχο, μαθαίνω στους κηδεμόνες πώς να αποκωδικοποιούν αυτή τη μηλεκτική επικοινωνία, πώς να "απαντούν" σωστά και πώς να χτίζουν μια σχέση εμπιστοσύνης που βασίζεται στην αληθινή κατανόηση και όχι στην επιβολή. Πολλοί θεωρούν ότι γνωρίζουν τη γλώσσα των σκύλων, επειδή ίσως ξέρουν πως ένα χασμουρητό ή το γλείψιμο της μύτης μπορεί να υποδηλώνει στρες. Όμως, δεν κατανοούν πλήρως την εφαρμογή και τη χρήση της επικοινωνίας των σκύλων στην καθημερινότητα. Δεν αρκεί απλώς να βλέπουμε και να αναγνωρίζουμε δύο ή τρία σήματα ηρεμίας· πρέπει να ξέρουμε πώς να επιτρέπουμε στον σκύλο μας να “μιλάει” με αυτά χωρίς να τον περιορίζουμε με ακατάλληλο εξοπλισμό, εντολές και απαγορεύσεις και να παίρνουμε πληροφορίες από όσα κάνει. Χρήσιμο είναι να γνωρίζουμε επίσης πώς να τα χρησιμοποιήσουμε οι ίδιοι για να αποφορτίσουμε τον σκύλο μας.

Όταν ο άνθρωπος μάθει να επικοινωνεί ενεργά σε αυτή τη γλώσσα, η ανάγκη για επιβολή και έλεγχο εξαφανίζεται και δίνει τη θέση της σε μια βαθιά, ισότιμη σχέση.» 

2. Είστε η πρώτη ή εκ των πρώτων στην Ελλά δα με αυτή την ιδιότητα;

«Η αλήθεια είναι πως και εγώ ξεκίνησα την επαγγελματική μου πορεία ως κλασική “θετική” εκπαιδεύτρια. Πολύ σύντομα όμως συνειδητοποίησα ότι ήθελα να εμβαθύνω στη συμπεριφορά και στην ψυχολογία, γιατί δεν είναι καθόλου το ίδιο πράγμα με την εκπαίδευση. Συνηθίζουμε να κατακρίνουμε δικαίως τις μεθόδους βίας, αλλά αγνοούμε την παγίδα που κρύβει η εκπαίδευση με τη χρήση λιχουδιών. Η "θετική" εκπαίδευση, όπως την έχουμε συνηθίσει, δεν είναι πάντα τόσο ηθική όσο νομίζουμε. Πάλι υπάρχει έλεγχος, απλώς είναι καλυμμένος πίσω από μια λιχουδιά. Πόσο ελεύθερη "επιλογή" έχει ένας σκύλος όταν κάθεται αποκλειστικά για να πάρει κάτι που λαχταρά; Και εν τέλει, πού μας χρειάζεται πραγματικά το να καθίσει; Μήπως μπορούμε να πετύχουμε την αρμονία διαφορετικά;

Η υπακοή επιτυγχάνεται και με "θετικούς" τρόπους, πολλές φορές όμως αυτές οι συμπεριφορές δεν είναι καθόλου σύμφωνες με την ηθολογία και τη φυσιολογία του σκύλου. Η ιδιότητα του "Συμβούλου Συμπεριφοράς και Ψυχολογίας" εστιάζει στις πραγματικές ανάγκες του είδους. Η εκπαίδευση μαθαίνει σε έναν σκύλο να εκτελεί μια εντολή (π.χ. "κάτσε", "μείνε"). Η επιστήμη της συμπεριφοράς και της ψυχολογίας, αντίθετα, εξηγεί το γιατί ένας σκύλος νιώθει άγχος, φόβο ή υπερδιέγερση και πώς θα αλλάξουμε το συναίσθημα από τη ρίζα του.

Η ιδιότητα του "Συμβούλου Συμπεριφοράς και Ψυχολογίας" με βάση την Εφαρμοσμένη Ηθολογία και τη Νευροβιολογία είναι πράγματι κάτι που τώρα ξεκινά να εδραιώνεται στην Ελλάδα. Η Κυνύπαρξις είναι η πρώτη on-demand εκπαιδευτική πλατφόρμα που εστιάζει αποκλειστικά σε αυτή τη βαθιά, βιοψυχοκοινωνική προσέγγιση, αφήνοντας πίσω την κλασική εκπαίδευση σκύλων.»

3. Πόσο διαδεδομένη είναι η επιστήμη σας στο εξωτερικό; Και πόσο πίσω είμαστε σε γνώση σε σχέση με τα ζώα συντροφιάς και την υπόλοιπη Ευρώπη;

«Στο εξωτερικό, όπως στη Σουηδία, τη Νορβηγία ή τη Μεγάλη Βρετανία, η Συμβουλευτική Συμπεριφοράς (Behavior Consulting) είναι ένας καταξιωμένος επιστημονικός κλάδος. Στην Ελλάδα είμαστε αρκετά πίσω, καθώς κυριαρχεί η άποψη ότι ο σκύλος πρέπει να "πειθαρχεί". Όμως, οφείλουμε να δούμε τη μεγάλη εικόνα: ας μην ξεχνάμε ότι η πλειοψηφία του πληθυσμού των σκύλων στον κόσμο δεν είναι κατοικίδιοι (free-ranging dogs), και αυτοί οι σκύλοι συμβιώνουν και λύνουν τις διαφορές τους εξαιρετικά ειρηνικά.

Οι περισσότερες δυσκολίες συμπεριφοράς παρατηρούνται στους κατοικίδιους σκύλους, ακριβώς επειδή επηρεάζονται δραματικά από τον σύγχρονο, αφύσικο τρόπο της δικής μας ζωής, την πιεστική καθημερινότητα και την τεράστια παραπληροφόρηση που κυκλοφορεί. Αυτό που μας λείπει δεν είναι απλά περισσότερη εκπαίδευση, αλλά η γνώση της πραγματικής φύσης του ζώου. Ένα τεράστιο ποσοστό των ανθρώπων τους οποίους βοηθάω μέσω της Πλατφόρμας και των ατομικών συνεδριών, έχουν ήδη παρακολουθήσει μαθήματα εκπαίδευσης. Μάλιστα, μιλάμε συνήθως για ολόκληρα "πακέτα" πολύμηνης εκπαίδευσης με εκπαιδευτή, τα οποία όμως δεν αντιμετωπίζουν τα πραγματικά προβλήματα συμπεριφοράς.

Αντίθετα, πολλές φορές τα κάνουν χειρότερα. Δυστυχώς, μεγάλο μέρος αυτής της εκπαίδευσης γίνεται ακόμα με μεθόδους επιβολής, τιμωρίας και διόρθωσης, συχνά με τη χρήση εργαλείων όπως ο πνίχτης. Αλλά το πρόβλημα παραμένει ακόμα κι όταν η εκπαίδευση είναι "θετική", γιατί ούτε εκεί αγγίζονται τα βαθύτερα θέματα της ψυχολογίας του σκύλου. Βλέπω καθημερινά ότι ο κόσμος δεν γνωρίζει και δεν έχει βοηθηθεί ώστε να αντιληφθεί τη διαφορά ανάμεσα στην απλή εκπαίδευση και την ουσιαστική διαχείριση της συμπεριφοράς. Η απόσταση που μας χωρίζει είναι κυρίως θέμα ενημέρωσης και παιδείας, και αυτό ακριβώς το κενό παλεύω να καλύψω με την Κυνύπαρξις.» 

"Όσο η κοινωνία εκπαιδεύεται να αγνοεί τις βιολογικές και συναισθηματικές ανάγκες του σκύλου, απαιτώντας απλώς ένα ζώο- ρομπότ που να χωράει στο διαμέρισμά μας, τόσο θα απέχουμε από την ουσιαστική ευζωία".


4. Τα τελευταία χρόνια, γίνεται μια προσπάθεια να εκπολιτιστούμε και σ' αυτόν τον τομέα! Θεωρείτε επαρκή τα μέτρα;

«Τα νομοθετικά μέτρα για την προστασία των ζώων είναι μια απολύτως απαραίτητη βάση, αλλά από μόνα τους δεν είναι επαρκή. Ο πολιτισμός δεν επιβάλλεται μόνο με νόμους· καλλιεργείται μέσω της παιδείας. Ο πραγματικός εκπολιτισμός θα έρθει όταν σταματήσουμε να βλέπουμε τον σκύλο ως ένα "αξεσουάρ" ή "εργαλείο" που πρέπει να προσαρμοστεί βίαια στο δικό μας πρόγραμμα.

Πρέπει να καταπολεμήσουμε την παραπληροφόρηση. Όσο η κοινωνία εκπαιδεύεται να αγνοεί τις βιολογικές και συναισθηματικές ανάγκες του σκύλου, απαιτώντας απλώς ένα ζώορομπότ που να χωράει στο διαμέρισμά μας, τόσο θα απέχουμε από την ουσιαστική ευζωία.»

"Πολλοί απογοητευμένοι κηδεμόνες νομίζουν ότι έχουν έναν "προβληματικό" σκύλο. Όμως ο σκύλος τους απλώς προσπαθεί να διαχειριστεί το στρες της σύγχρονης καθημερινότητας και δεν χρειάζεται να τού επιβληθούν ή να τον εξαγοράσουν με λιχουδιές".


5. Μέχρι στιγμής πώς ανταποκρίνεται ο κόσμος στο εγχείρημά σας; Ο απλός κόσμος;

Οι ιδιοκτήτες κατοικίδιων... «Η ανταπόκριση είναι πραγματικά συγκινητική και δείχνει ότι ο κόσμος είναι έτοιμος για αυτή την αλλαγή. Οι κηδεμόνες νιώθουν ανακούφιση. Πολλοί έρχονται στην Κυνύπαρξις απογοητευμένοι, νομίζοντας ότι έχουν έναν "προβληματικό" ή "πεισματάρη" σκύλο. Όταν τους εξηγώ ότι ο σκύλος τους απλώς προσπαθεί να διαχειριστεί το στρες της σύγχρονης καθημερινότητας και ότι δεν χρειάζεται να του επιβληθούν ή να τον εξαγοράσουν με λιχουδιές, η σχέση τους ανθίζει. Η επιτυχία της eLearning πλατφόρμας μου αποδεικνύει ότι ο σύγχρονος κηδεμόνας διψά για αληθινή γνώση και θέλει να κατανοήσει ουσιαστικά τον σύντροφό του.»

6. Και πώς σας υποδέχτηκαν οι επαγγελματίες του χώρου; Γιατί υπάρχει πάντα κι η τάση, το παλιό να φοβάται το καινούριο;

«Η υποδοχή είναι διπλή. Υπάρχει μια νέα, φωτισμένη γενιά επαγγελματιών που αναζητά την επιστημονική εξέλιξη. Μάλιστα, ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς μου πλέον είναι η εκπαίδευση επαγγελματιών του χώρου πάνω στη συμπεριφορά και την ψυχολογία, ώστε να εμβαθύνουν τις γνώσεις τους. Από την άλλη πλευρά, σίγουρα υπάρχει αντίσταση από το "παλιό". Είναι λογικό ένας άνθρωπος που βασιζόταν για χρόνια στον έλεγχο και τις εντολές να νιώθει άβολα όταν η σύγχρονη επιστήμη (ηθολογία, νευροβιολογία) ανατρέπει αυτά που ήξερε. Η πρόοδος όμως δεν σταματά, και η μετάβαση σε μια ηθική, βιοψυχοκοινωνική προσέγγιση είναι μονόδρομος.»

7. Πείτε μου κάτι, ήταν η αγάπη για τα ζώα που σας οδήγησε σ’ αυτές τις σπουδές; Ήταν η παιδεία απ' το σπίτι; Ή κάτι άλλο;

«Η αγάπη ήταν το έναυσμα, αλλά η εσωτερική ανάγκη για δικαιοσύνη ήταν αυτή που με καθόρισε. Στην οικογένειά μου είχαμε πάντα σκύλους και είχα την τύχη να τους παρατηρώ από παιδί. Έβλεπα πόσο όμορφα και ειρηνικά επικοινωνούσαν μεταξύ τους. Παράλληλα, όμως, έβλεπα γύρω μου και στην τηλεόραση να προωθούνται μέθοδοι βίαιες, όπως οι η διόρθωση τα alpha rolls) και γενικότερα οι τιμωρίες, οι οποίες έρχονταν σε πλήρη αντίθεση με την ειρηνική φύση που παρατηρούσα στα ζώα. Αυτή η εσωτερική σύγκρουση με οδήγησε στην απόφαση να σπουδάσω, να ερευνήσω και να βρω τις αποδείξεις ότι υπάρχει και άλλος τρόπος.

Οι σπουδές μου στην συμπεριφορά και τα συναισθήματα των σκύλων, είναι η δική μου απάντηση σε εκείνο το παιδικό ένστικτο. Δεν σπούδασα μόνο επειδή αγαπώ τα ζώα, αλλά επειδή ήθελα να αποδείξω επιστημονικά ότι η βία και ο καταναγκασμός δεν έχουν καμία θέση στη μάθηση.»

8. Πώς ονειρεύεστε να εξελιχθεί η προσπάθειά σας μέσα στα επόμενα χρόνια;

«Το όνειρό μου είναι η Κυνύπαρξις να συμβάλει σε μια ριζική αλλαγή κουλτούρας στην Ελλάδα, όπου η "εκπαίδευση" θα αντικατασταθεί από την "κατανόηση". Θέλω η eLearning πλατφόρμα μας να αποτελέσει το απόλυτο εργαλείο τόσο για κηδεμόνες όσο και για επαγγελματίες που θέλουν να κατανοήσουν βαθιά τον σκύλο. Σε προσωπικό επίπεδο, δεσμεύομαι να παραμένω πάντα "μαθήτρια" –όπως με το μεταπτυχιακό που ξεκινώ τώρα ως Calming Signals Specialist δίπλα στην κορυφαία Turid Rugaas και την τρέχουσα εκπαίδευση μου στην ανθρώπινη ψυχολογία με το Modern Applied Psychology Diploma Course– ώστε να μεταφέρω συνεχώς την πιο σύγχρονη επιστημονική γνώση.

Οραματίζομαι μια εποχή όπου κανένας σκύλος δεν θα αναγκάζεται να καταπιέζει τη φύση του απλώς για να χωρέσει στον δικό μας κόσμο.»


Δημοσιεύτηκε στο Animall των Παραπολιτικών