EnΚοράκια: Πόσο ζουν πραγματικά και γιατί λέμε κάποιον "κορακοζώητο"
Η ιστορία πίσω από τα κοράκια
Δημιουργείται η εικόνα ενός πλάσματος που παραμένει στον κόσμο την ώρα που ολόκληρες ανθρώπινες γενιές γεννιούνται, μεγαλώνουν και χάνονται
Για έναν άνθρωπο που έχει φτάσει σε ιδιαίτερα προχωρημένη ηλικία, παραμένοντας μάλιστα δραστήριος και ανθεκτικός στον χρόνο, η ελληνική γλώσσα διαθέτει έναν χαρακτηριστικό όρο: «κορακοζώητος». Γιατί, όμως, η μακροζωία συνδέθηκε με το κοράκι;
Στην πραγματικότητα, το συγκεκριμένο πτηνό απέχει πολύ από το να κατέχει τα πρωτεία μακροζωίας στο ζωικό βασίλειο. Στην αρχαιότητα, ωστόσο, είχε αποκτήσει σχεδόν μυθικές διαστάσεις ως προς τη διάρκεια της ζωής του. Η αντίληψη αυτή ταξίδεψε επί αιώνες και άφησε το αποτύπωμά της μέχρι και στο σύγχρονο ελληνικό λεξιλόγιο.
Σύμφωνα με αυτή την παράδοση, η κουρούνα ζει όσο εννέα ανθρώπινες γενιές, ενώ η διάρκεια ζωής του ελαφιού αντιστοιχεί σε τέσσερις ζωές κουρούνας. Ακόμη πιο εντυπωσιακή παρουσιάζεται η περίπτωση του κορακιού, το οποίο φέρεται να γερνά έπειτα από χρονικό διάστημα αντίστοιχο με τρεις ζωές ελαφιού.
Δημιουργείται έτσι η εικόνα ενός πλάσματος που παραμένει στον κόσμο την ώρα που ολόκληρες ανθρώπινες γενιές γεννιούνται, μεγαλώνουν και χάνονται.
Οι τέσσερις ζωές κουρούνας θα ανέβαζαν τη διάρκεια ζωής του ελαφιού στα 1.080 χρόνια, ενώ οι τρεις ζωές ελαφιού θα έδιναν στο κοράκι την ασύλληπτη ηλικία των 3.240 ετών.
Πρόκειται, βέβαια, για έναν καθαρά συμβατικό υπολογισμό. Ήδη από την αρχαιότητα υπήρχαν διαφορετικές ερμηνείες σχετικά με το τι ακριβώς σήμαινε η «γενεά», με τον Πλούταρχο να καταγράφει τις σχετικές διαφωνίες.
Σε κάθε περίπτωση, ο Ησίοδος δεν επιχειρούσε κάποια επιστημονική ζωολογική καταγραφή. Η περιγραφή λειτουργούσε ποιητικά, αναδεικνύοντας την αντίληψη των αρχαίων για πλάσματα που θεωρούσαν ότι ξεπερνούσαν κατά πολύ τα ανθρώπινα όρια ζωής.
Η αφήγηση περνούσε έτσι σταδιακά από τον ανθρώπινο χρόνο στον μυθολογικό, με το κοράκι να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενδιάμεσους κρίκους.
Από τη σύνδεση του κορακιού με τη ζωή προέκυψε ο «κορακοζώητος», δηλαδή, μεταφορικά, εκείνος που έχει τη μακροζωία του κορακιού.
Στη σημερινή χρήση, ο χαρακτηρισμός αποδίδεται σε ανθρώπους που έχουν ζήσει πάρα πολλά χρόνια, συνήθως με μια δόση θαυμασμού, έκπληξης ή και χιούμορ.
Ορισμένα είδη μπορούν να ξεπεράσουν τα 20 χρόνια στη φύση, ενώ υπό ανθρώπινη φροντίδα έχουν καταγραφεί ακόμη μεγαλύτερες ηλικίες. Σε καμία περίπτωση, όμως, δεν πλησιάζουν τις μυθικές διαστάσεις που τους απέδιδαν οι αρχαίοι.
Τελικά, εκείνο που αποδείχθηκε πραγματικά «κορακοζώητο» δεν ήταν το ίδιο το κοράκι, αλλά ο μύθος γύρω από αυτό. Χιλιάδες χρόνια αργότερα, η ελληνική γλώσσα εξακολουθεί να διατηρεί ζωντανή μια πανάρχαια εικόνα μακροζωίας, κρυμμένη μέσα σε μία και μόνο λέξη.
Στην πραγματικότητα, το συγκεκριμένο πτηνό απέχει πολύ από το να κατέχει τα πρωτεία μακροζωίας στο ζωικό βασίλειο. Στην αρχαιότητα, ωστόσο, είχε αποκτήσει σχεδόν μυθικές διαστάσεις ως προς τη διάρκεια της ζωής του. Η αντίληψη αυτή ταξίδεψε επί αιώνες και άφησε το αποτύπωμά της μέχρι και στο σύγχρονο ελληνικό λεξιλόγιο.
Η παράξενη «κλίμακα» μακροζωίας του Ησίοδου
Οι ρίζες της ιστορίας εντοπίζονται περίπου 2.700 χρόνια πριν και φτάνουν έως τον Ησίοδο. Σε απόσπασμα που αποδίδεται στον αρχαίο ποιητή και διασώθηκε μέσα από μεταγενέστερα έργα, η διάρκεια της ζωής των πλασμάτων παρουσιάζεται μέσα από μια ιδιαίτερη ποιητική αριθμητική.Σύμφωνα με αυτή την παράδοση, η κουρούνα ζει όσο εννέα ανθρώπινες γενιές, ενώ η διάρκεια ζωής του ελαφιού αντιστοιχεί σε τέσσερις ζωές κουρούνας. Ακόμη πιο εντυπωσιακή παρουσιάζεται η περίπτωση του κορακιού, το οποίο φέρεται να γερνά έπειτα από χρονικό διάστημα αντίστοιχο με τρεις ζωές ελαφιού.
Δημιουργείται έτσι η εικόνα ενός πλάσματος που παραμένει στον κόσμο την ώρα που ολόκληρες ανθρώπινες γενιές γεννιούνται, μεγαλώνουν και χάνονται.
Πόσα χρόνια θα ήταν η «ζωή ενός κορακιού»
Εάν επιχειρούσε κανείς να μετατρέψει συμβατικά την ποιητική περιγραφή σε σημερινά δεδομένα, θεωρώντας ότι μία ανθρώπινη γενιά διαρκεί περίπου 30 χρόνια, οι εννέα γενιές θα αντιστοιχούσαν σε 270 χρόνια.Οι τέσσερις ζωές κουρούνας θα ανέβαζαν τη διάρκεια ζωής του ελαφιού στα 1.080 χρόνια, ενώ οι τρεις ζωές ελαφιού θα έδιναν στο κοράκι την ασύλληπτη ηλικία των 3.240 ετών.
Πρόκειται, βέβαια, για έναν καθαρά συμβατικό υπολογισμό. Ήδη από την αρχαιότητα υπήρχαν διαφορετικές ερμηνείες σχετικά με το τι ακριβώς σήμαινε η «γενεά», με τον Πλούταρχο να καταγράφει τις σχετικές διαφωνίες.
Σε κάθε περίπτωση, ο Ησίοδος δεν επιχειρούσε κάποια επιστημονική ζωολογική καταγραφή. Η περιγραφή λειτουργούσε ποιητικά, αναδεικνύοντας την αντίληψη των αρχαίων για πλάσματα που θεωρούσαν ότι ξεπερνούσαν κατά πολύ τα ανθρώπινα όρια ζωής.
Από το κοράκι στον μυθικό φοίνικα
Η αρχαία κλίμακα μακροζωίας δεν ολοκληρωνόταν με το κοράκι. Ακολουθούσε ο μυθικός φοίνικας, στον οποίο αποδιδόταν διάρκεια ζωής ίση με εννέα ζωές κορακιού, ενώ ακόμη υψηλότερα τοποθετούνταν οι Νύμφες.Η αφήγηση περνούσε έτσι σταδιακά από τον ανθρώπινο χρόνο στον μυθολογικό, με το κοράκι να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενδιάμεσους κρίκους.
Πώς προέκυψε η λέξη «κορακοζώητος»
Η αντίληψη ότι το κοράκι διαθέτει εξαιρετικά μεγάλη διάρκεια ζωής διατηρήθηκε μέσα στους αιώνες και τελικά πέρασε στη γλώσσα.Από τη σύνδεση του κορακιού με τη ζωή προέκυψε ο «κορακοζώητος», δηλαδή, μεταφορικά, εκείνος που έχει τη μακροζωία του κορακιού.
Στη σημερινή χρήση, ο χαρακτηρισμός αποδίδεται σε ανθρώπους που έχουν ζήσει πάρα πολλά χρόνια, συνήθως με μια δόση θαυμασμού, έκπληξης ή και χιούμορ.
Πόσο ζουν στην πραγματικότητα τα κοράκια
Η επιστημονική πραγματικότητα είναι, βέβαια, πολύ διαφορετική από την αρχαία παράδοση. Τα κοράκια και συγγενικά είδη μπορούν πράγματι να παρουσιάσουν αξιοσημείωτη μακροζωία για πτηνά, ιδιαίτερα εφόσον επιβιώσουν από τα πρώτα και πιο επικίνδυνα χρόνια της ζωής τους.Ορισμένα είδη μπορούν να ξεπεράσουν τα 20 χρόνια στη φύση, ενώ υπό ανθρώπινη φροντίδα έχουν καταγραφεί ακόμη μεγαλύτερες ηλικίες. Σε καμία περίπτωση, όμως, δεν πλησιάζουν τις μυθικές διαστάσεις που τους απέδιδαν οι αρχαίοι.
Τελικά, εκείνο που αποδείχθηκε πραγματικά «κορακοζώητο» δεν ήταν το ίδιο το κοράκι, αλλά ο μύθος γύρω από αυτό. Χιλιάδες χρόνια αργότερα, η ελληνική γλώσσα εξακολουθεί να διατηρεί ζωντανή μια πανάρχαια εικόνα μακροζωίας, κρυμμένη μέσα σε μία και μόνο λέξη.
