Η συζήτηση με τον δήμαρχο Παιανίας και πρόεδρο του Συνδέσμου Προστασίας και Ανάπτυξης Υμηττού (ΣΠΑΥ), Ισίδωρο Μάδη, άνοιξε από τον άξονα πως τον Ιανουάριο του 2026 η Άνω Γλυφάδα βρέθηκε στο επίκεντρο ενός πρωτόγνωρου πλημμυρικού φαινομένου, που άφησε πίσω του εκτεταμένες καταστροφές και –το πιο βαρύ– τον θάνατο μίας γυναίκας. Η καταιγίδα έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα δύσκολο ερώτημα που επιστρέφει κάθε φορά μετά από μεγάλες φυσικές καταστροφές: πόσο έτοιμη είναι η Αττική όταν τα ακραία φαινόμενα χτυπούν με ένταση που ξεπερνά τα δεδομένα του παρελθόντος; Και κυρίως, τι σημαίνει αυτό για τα όρια ανάμεσα στο βουνό και στην πόλη, εκεί όπου ο Υμηττός λειτουργεί ταυτόχρονα ως φυσικός πνεύμονας, πεδίο αναψυχής, αλλά και αποδέκτης πιέσεων δεκαετιών.

Από τη μία, οι πλημμύρες και τα φερτά υλικά, οι ζώνες κινδύνου και οι υποδομές που δοκιμάζονται. Από την άλλη, ο ίδιος ο Υμηττός: τα σκουπίδια, οι παράνομες αποθέσεις μπάζων, τα ελαστικά, οι «παθογένειες», που μένουν στο πεδίο για χρόνια και, όταν έρθει η μεγάλη νεροποντή, μετατρέπονται σε επιπλέον καύσιμο της καταστροφής. Μπορεί η Γλυφάδα να μην είναι μέλος του ΣΠΑΥ, ωστόσο ο Υμηττός ως ορεινός όγκος είναι… ενιαίος και στο φόντο όλων αυτών, η κλιματική αλλαγή –όπως τη βιώνουμε πλέον στην καθημερινότητα– επιβάλλει αναθεώρηση σχεδιασμού, νέες προτεραιότητες, μεγαλύτερη ταχύτητα αποφάσεων και ένα μοντέλο συνεργασίας που να μην σταματά στις αρμοδιότητες.

Τι μπορεί να κάνει ο ΣΠΑΥ και τι όχι

Ο Ισίδωρος Μάδης επιχειρεί να βάλει μια βασική γραμμή: τι μπορεί να κάνει ο ΣΠΑΥ και τι όχι. Ξεκαθαρίζει και με βάση το καταστατικό και τις αρμοδιότητες του Συνδέσμου ότι ο ΣΠΑΥ «συνεπικουρεί γενικότερα του κράτους», λειτουργώντας σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Δασών, το Πυροσβεστικό Σώμα και τους αρμόδιους φορείς με στόχο «την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος». Ταυτόχρονα, αποσαφηνίζει ότι στον σχεδιασμό των αντιπλημμυρικών υποδομών ο ΣΠΑΥ «ποτέ» δεν έχει εμπλακεί, ούτε και δύναται να διαθέτει την τεχνογνωσία για να το κάνει, τονίζοντας ότι αυτό είναι πεδίο της Πολιτείας και της Περιφέρειας σε συνεργασία με τους δήμους. Η συζήτηση, ωστόσο, δεν μένει μόνο στα όρια ευθύνης. Ακουμπά στις αιτίες, στις παρεμβάσεις, στις παραλείψεις, αλλά και στα πολιτικά ερωτήματα που γεννά κάθε τραγωδία: τι αλλάζει, πώς αλλάζει και ποιος δεσμεύεται –όχι στα λόγια, αλλά σε συγκεκριμένο χρόνο.

Παράλληλα, ο πρόεδρος του ΣΠΑΥ ανοίγει τον φάκελο της καθημερινής διαχείρισης: εργολαβίες καθαρισμών και αποψιλώσεων με υπηρεσιακή εποπτεία, αξιοποίηση εργαζομένων μέσω ΔΥΠΑ (ηλικίες 55-67 χρόνων) για συλλογή απορριμμάτων, αλλά και τεχνολογικά εργαλεία όπως κάμερες ανίχνευσης και drones, που -όπως λέει- βρίσκονται «στο 100%» και δοκιμάστηκαν στην περσινή αντιπυρική περίοδο με πλήρη λειτουργία για πρώτη φορά. Περιγράφει επίσης τη σημασία της φυσικής παρουσίας σε πυροφυλάκια και παρατηρητήρια και τους τέσσερις άξονες δράσης του Συνδέσμου: πρόληψη και καταστολή σε συνεπικουρία με τις Αρχές, αποκατάσταση και καλλιέργεια περιβαλλοντικής συνείδησης.

Βάρη, Βούλα, Βουλιαγμένη, Γλυφάδα, Ηλιούπολη, Αργυρούπολη-Ελληνικό οι ευάλωτες περιοχές

Σημαντικό κομμάτι της κουβέντας αφορά τη γεωγραφία του κινδύνου και το πού «σπάει» πρώτα το σύστημα όταν το νερό πέφτει σε ακραίες ποσότητες. Ο κ. Μάδης κατονομάζει το νοτιοανατολικό τμήμα του Υμηττού ως το ιδιαίτερα ευάλωτο – με αναφορές σε Βάρη Βούλα Βουλιαγμένη, Γλυφάδα, Ηλιούπολη και Αργυρούπολη-Ελληνικό – μιλώντας για περιοχές που έχουν επιβαρυνθεί και από τις πυρκαγιές προηγούμενων δεκαετιών. Αναφέρεται ακόμη σε καταγεγραμμένες ζώνες υψηλού κινδύνου από αρμόδια υπουργεία και φορείς, ενώ προειδοποιεί ότι έργα που έγιναν «πριν 10, 15 ή 20 χρόνια», σύμφωνα και με την επιστημονική κοινότητα, δεν ανταποκρίνονται «στις σημερινές κλιματικές αλλαγές». Εκεί ακριβώς “κουμπώνει” και το κεντρικό δίλημμα: όταν ο καιρός αλλάζει ταχύτητα, πόσο γρήγορα αλλάζουν οι υποδομές και η διοίκηση;

Η συνέντευξη αγγίζει και ένα ακόμη ευαίσθητο πεδίο που μπορεί να τροφοδοτήσει περαιτέρω ρεπορτάζ: τι γίνεται όταν ο παραβάτης δεν είναι ο “ανώνυμος” πολίτης που πετά σκουπίδια, αλλά ένας κρατικός φορέας ή ένας μεγάλος οργανισμός. Η κουβέντα που άνοιξε ο δήμος Γλυφάδας αναφερόμενος ευθέως στον ΔΕΔΔΗΕ με τον κ. Μάδη να αναπτύσσει τις σκέψεις του αναφορικά με τις δράσεις του Διαχειριστή “μέσα στο βουνό”, όπως και για το πώς λειτούργησαν κατά καιρούς οι δήμοι. Παραδέχεται πως στο παρελθόν υπήρξαν ανεξέλεγκτες χωματερές στον Υμηττό και ότι, παρότι πιστεύει πως υπάρχει σήμερα μεγαλύτερη σοβαρότητα, δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι παθογένειες δεν θα επαναληφθούν. Αυτή η παραδοχή φωτίζει την ουσία: η προστασία του Υμηττού –και η ασφάλεια των ανθρώπων στις παρυφές του– δεν είναι ένα ζήτημα “μιας υπηρεσίας”, αλλά μια αλυσίδα ευθυνών που σπάει στο πιο αδύναμο σημείο της.

Τέλος, μέσα από τις αναφορές του στην αστική ανάπτυξη, ο δήμαρχος Παιανίας συνδέει το σήμερα με το χθες: την πίεση του οικιστικού ιστού προς το βουνό, την ανάγκη αυστηρών κανόνων και –κυρίως– την ανάγκη το ίδιο το κράτος να τηρεί το πλαίσιο που θεσπίζει. Όπως υποστηρίζει, «το κακό που ήταν να γίνει έχει γίνει» και πλέον το ζητούμενο είναι ο περιορισμός των συνεπειών και η δημιουργία συνθηκών ασφάλειας. Σε μια εποχή που τα ακραία φαινόμενα δεν είναι εξαίρεση αλλά νέα κανονικότητα, οι φράσεις “επάρκεια” και “προετοιμασία” δεν μπορούν να μένουν αφηρημένες. Πρέπει να μεταφράζονται σε χάρτες, έργα, συντηρήσεις, ελέγχους, χρηματοδότηση και διαδικασίες που τρέχουν πριν από την επόμενη καταιγίδα – όχι μετά.

"Ο ΣΠΑΥ συνεπικουρεί το κράτος, δεν το υποκαθιστά"

Τι είναι όμως ΣΠΑΥ, πώς λειτουργεί, με ποιους συνεργάζεται και ποια είναι η «γραμμή» ανάμεσα στην υποστήριξη και στην ευθύνη; Ο Ισίδωρος Μάδης έδωσε το πρώτο στίγμα και την αξία του Συνδέσμου: «Μου δίνετε την ευκαιρία να αναδείξω τι σημαίνει Σύνδεσμος Προστασίας και Ανάπτυξης Υμηττού Όρους. Κατ’ αρχάς, πρέπει να αποσαφηνίσω ότι ο Σύνδεσμος συνεπικουρεί το κράτος. Αναφέρομαι στα αρμόδια όργανα, όπως είναι η Γενική Γραμματεία Δασών, όπως είναι το Πυροσβεστικό Σώμα και γενικότερα αυτό το οποίο, διακρίνει τον Σύνδεσμο είναι η εξαιρετική συνεργασία που έχει με όλους τους φορείς προκειμένου να φτάσει στο αυτονόητο, που είναι η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος».

- Ποιες είναι οι πλέον επείγουσες προκλήσεις για τον Υμηττό σήμερα, ειδικά σε σχέση με τις αλλαγές που προκύπτουν λόγω της κλιματικής αλλαγής;

Ι.Μ.: Είναι πολλές. Το πρώτο πράγμα το οποίο προκύπτει είναι ο ανθρώπινος παράγοντας. Το βουνό έχει φοβερά μεγάλη επισκεψιμότητα, αντιλαμβάνεστε ότι δημιουργεί ένα μείζον θέμα. Και αναφέρομαι στα σκουπίδια τα οποία χρόνο με το χρόνο συσσωρεύονται στο βουνό και που προφανώς γίνεται μία προσπάθεια από πλευράς του Συνδέσμου για να μπορέσουμε να κάνουμε την αποκομιδή και να κρατάμε σε μία, αν θέλετε, σε ένα καλό επίπεδο καθαριότητας. Πρέπει λοιπόν και θέλω πραγματικά να παρακαλέσω τους πολίτες, να είναι φοβερά ευσυνείδητοι όταν επισκέπτονται το βουνό.

- Είναι το απόρριμμα του απλού περαστικού ή υπάρχουν κι άλλα προβλήματα;

Ι.Μ.: Να σας πω ότι δυστυχώς το μεγαλύτερο πρόβλημα το οποίο υπάρχει, είναι ότι ό,τι λογής σκουπίδι μπορεί να φανταστεί ο ανθρώπινος νους, καταλήγει τελικά σε πολλές περιοχές του βουνού. Και το εξειδικεύω. Γίνεται μία ανακαίνιση σε ένα σπίτι. Κάποιος ο οποίος κάνει μία δαπάνη 30.000€, λυπάται να δώσει 200€ για να βάλει ένα κάδο προκειμένου να μεταφερθούν όλα αυτά τα οποία βγαίνουν ως απορρίμματα από την ανακαίνιση μιας οικίας. Όλα αυτά συνήθως με κάποιο μαγικό τρόπο μεταφέρονται στο βουνό. Και έχουμε βέβαια και άλλου είδους παραδείγματα, όπως είναι τα ελαστικά. Πολλές από τις εταιρείες που ασχολούνται γενικότερα, τα βουλκανιζατέρ. Αποθέτουν πάρα πολλά από τα μεταχειρισμένα λάστιχα τα μεταφέρουν και τελικώς τα πετάνε στο βουνό.
Ξέρετε το βουνό έχει πολλές εισόδους και είναι αδύνατο σχεδόν όλη η είσοδος του βουνού με κάποιο τρόπο να κλειστούν. Επιτήδειοι πάντοτε βρίσκουν τον τρόπο και κατορθώνουν με κάποιο τρόπο να εναποθέτουν όλα αυτά τα παραγόμενα απορρίμματα στο βουνό.

- Αναφορικά με τα πρόσφατα προγράμματα καθαρισμών και αντιπυρικής προστασίας, πώς μετράτε την αποτελεσματικότητά τους; Πώς αξιολογείτε την πρόοδο που γίνεται πάνω σε αυτό το κομμάτι;

Ι.Μ.: Να ξέρετε ότι εμείς λειτουργούμε στην διαδικασία αποψιλώσεων ή αλλιώς καθαρισμού του βουνού συνήθως με εργολαβίες. Εκεί λοιπόν υπάρχει εποπτεία από την πλευρά της υπηρεσίας και αναφέρομαι στα στελέχη που ο ΣΠΑΥ σήμερα διαθέτει. Να ξέρετε ότι καθημερινά σχεδόν, όταν έχουμε σε εξέλιξη κάποια εργολαβία, είτε αποψιλώσεων, είτε καθαρισμού του βουνού, προφανώς υπάρχει κάποιος ο οποίος ελέγχει αυτά τα πράγματα, κάνει την καταγραφή και βέβαια μέσα από αυτή τη διαδικασία μετά, εφόσον περαιωθεί το έργο που ο εργολάβος έχει αναλάβει, γίνεται και η αποπληρωμή του. Επίσης εμείς μέσα από το πρόγραμμα της ΔΥΠΑ έχουμε και κάποια παιδιά απορροφήσει στον οργανισμό. Είναι οι λεγόμενοι εργαζόμενοι της ηλικίας 55-67. Αυτοί είναι καθημερινά στο βουνό και προσπαθούν να μαζέψουν ό,τι λογής απόρριμμα υπάρχει, και μιλάω για απορρίμματα τα οποία αντιλαμβάνεστε ότι δεν χρειάζονται μηχανολογικό εξοπλισμό για να μπορέσεις να τα μαζέψεις. Γιατί αν πάμε στα Απόβλητα Εκσκαφών Κατασκευών και Κατεδαφίσεων (ΑΕΚΚ), εκεί τότε πρέπει να έχουμε διαφορετική αντιμετώπιση. Χρειαζόμαστε μηχανήματα για να μπορέσουμε να τα σηκώσουμε και να τα οδηγήσουμε σε χώρους που είναι προβλεπόμενοι για την επεξεργασία των ΑΕΚΚ. Αυτό λοιπόν γίνεται καθημερινά και προφανώς ελέγχεται από τα υπηρεσιακά στελέχη του ΣΠΑΥ.

- Σε ποιο βαθμό έχουν ενσωματωθεί οι τεχνολογικές λύσεις; Είχαμε μιλήσει στο πρόσφατο παρελθόν και είχαμε πει ότι ο ΣΠΑΥ, έχει μπει σε μια διαδικασία τοποθέτησης καμερών, χρήσης drones... Σε ποιο στάδιο βρισκόμαστε σε αυτό το κομμάτι;

Ι.Μ.: Είμαστε στο 100%. Να ξέρετε ότι όλα αυτά λειτούργησαν πλήρως στην περσινή αντιπυρική περίοδο για πρώτη φορά. Νομίζω ότι πλέον φτάσαμε στο σημείο να ενεργοποιηθούν όλες οι κάμερες ανίχνευσης. Παράλληλα, εκτός από το μηχανολογικό εξοπλισμό που έχουμε τοποθετήσει στο βουνό, κυρίαρχο ρόλο παίζουν πάντοτε τα παρατηρητήρια και η φυσική παρουσία των ανθρώπων. Αναφέρομαι στους πυροφύλακες που μέσα από τις εθελοντικές ομάδες ή μέσα από τις συμβάσεις που ο κάθε Δήμος μέλος κάνει, αναλαμβάνουν και την υποχρέωση προκειμένου να μεταφέρουν τα στοιχεία σε ό,τι αφορά το τι γίνεται και πώς γίνεται στο βουνό. Και το κυριότερο βέβαια, να προλαμβάνουμε διάφορες παθογένειες, όπως είναι η έναρξη μιας φωτιάς. Ξέρετε, η φωτιά εάν την πιάσεις, με ένα ποτήρι νερό μπορείς να τη σβήσεις. Αν ξεφύγει, δυστυχώς, μετά είναι πάρα, πάρα πολύ δύσκολο. Γι' αυτό έχουμε και τέσσερα βασικά, αν θέλετε, στοιχεία πρόταξης στον ΣΠΑΥ. Το πρώτο είναι η πρόληψη. Το δεύτερο είναι η καταστολή. Το τρίτο είναι η αποκατάσταση. Το τέταρτο είναι η καλλιέργεια περιβαλλοντολογικής συνείδησης και το κυριότερο βέβαια, είναι η συνεπικουρία στο Πυροσβεστικό Σώμα και εν γένει στις Αρχές , που είναι εξαιρετικής σημασίας. Γιατί γίνεται μία υπεράνθρωπη προσπάθεια και από το Πυροσβεστικό σώμα, όπως επίσης να σας πω, καταλυτικό ρόλο παίζει και το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Αναφέρομαι στη Γενική Γραμματεία Δασών που δίνει τη δυνατότητα των καθαρισμών των δρόμων, των αποψιλώσεων. Και οι φυτεύσεις γίνονται με πολλούς συμμάχους προς αυτή την κατεύθυνση, είναι πολλοί αυτοί που βοηθούν. Είναι πολλές ομάδες, εθελοντικές, ανθρώπων οι οποίοι διαθέτουν το χρόνο και φυσικά εξασφαλίζουμε και τους πόρους μέσα από κάποιες συνεργασίες.

-Για να δούμε λίγο περισσότερο πώς λειτουργεί ο ΣΠΑΥ. Τι ρόλο παίζουν οι Δήμοι μέλη του ΣΠΑΥ στη λήψη αποφάσεων; Ποια είναι τα μεγαλύτερα ζητήματα στο πλαίσιο της συνεργασίας και για να γίνω και λίγο προβοκάτορας, αν υπάρχουν Δήμοι-μέλη τα οποία δεν εφαρμόζουν τις προτάσεις του ΣΠΑΥ.

Ι.Μ.: Να ξέρετε ότι προφανώς πολλά είναι αυτά που ίσως να χωρίζουν κάποιους ανθρώπους. Εμείς στο ΣΠΑΥ έχουμε καταφέρει να μη μας χωρίζει τίποτα. Προφανώς υπάρχουν συλλογικά όργανα. Στο Διοικητικό Συμβούλιο εκπροσωπούνται όλοι οι 12 Δήμοι-Μέλη του Συνδέσμου. Και βέβαια να ξέρετε, στις περισσότερες από τις εισηγήσεις υπάρχουν ομόφωνες αποφάσεις. Εάν κάτι είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, υιοθετούμε, ανεξάρτητα από την όποια εισήγηση γίνεται από πλευράς Διοίκησης, μία πρόταση που προφανώς είναι πολύ καλύτερη από αυτήν που εμείς εισαγάγουμε στο συλλογικό όργανο. Θα έλεγα ότι αυτό που μας ενώνει είναι η προστασία του βουνού. Δεν έχουμε αναμεταξύ μας ούτε έριδες και το κυριότερο βέβαια, δεν υπάρχουν αντιδράσεις και διαφωνίες.

Συνεργασίες και νέα εργαλεία: Πράσινο Ταμείο, ΜΚΟ, Αστεροσκοπείο και πυρομετεωρολογικός σταθμός

-Τώρα, πώς αξιοποιείται η συνεργασία με φορείς όπως το Πράσινο Ταμείο; Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις για την υλοποίηση όλων των έργων που αναλαμβάνει το ΣΠΑΥ;

Ι.Μ.: Εμείς έχουμε, έχουμε αρκετές συνεργασίες και με μη κυβερνητικές οργανώσεις. Έχουμε και με τη Humanity Greece, έχουμε και με τη We4All. Προφανώς κάνουμε κάποιες συνεργασίες. Θα ψηφιστεί την επόμενη εβδομάδα από το Διοικητικό μας Συμβούλιο η συνεργασία με το Αστεροσκοπείο Αθηνών, προκειμένου να βάλουμε για πρώτη φορά πυρομετεωρολογικό σταθμό στον Υμηττό. Αυτό μας δίνει μεγαλύτερες δυνατότητες προκειμένου να έχουμε κάποια στοιχεία σε ό,τι αφορά την ενδεχόμενη φωτιά και την εξέλιξή της. Υπάρχει μία εξαιρετική σχέση και συνεργασία και με τον πρόεδρο του Πράσινου Ταμείου, αλλά και γενικότερα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος.

- Ποια είναι τα επόμενα μεγάλα έργα ή πρωτοβουλίες που σχεδιάζει ο ΣΠΑΥ για το επόμενο διάστημα;

Ι.Μ.: Θα σας πω ότι δυστυχώς για τους Συνδέσμους υπάρχουν κάποιοι περιορισμοί. Εγώ θέλω να ξεπεράσουμε τους περιορισμούς αυτούς και το κυριότερο βέβαια, να συμμετέχουμε ισότιμα, όπως συμμετέχουν και οι ΟΤΑ μεμονωμένα και ξεχωριστά σε περιβαλλοντολογικές δράσεις που αφορούν τον Υμηττό. Εμείς έχουμε καταθέσει μία πρόταση προς το Πράσινο Ταμείο και προς τη Γενική Γραμματεία Δασών. Προφανώς έχει γνωστοποιηθεί η πρότασή μας αυτή και στον Υπουργό Περιβάλλοντος τον κ. Παπασταύρου. Μιλάμε για έργα τα οποία πιστεύουμε ότι πρέπει να γίνουν στον Υμηττό για να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε στο 100% το αποτέλεσμα. Είναι της τάξεως αρκετών εκατομμυρίων ευρώ και προφανώς αντιλαμβάνεστε ότι είναι πολύ λίγα τα χρήματα σε σχέση με το αποτέλεσμα το οποίο θα προκύψει. Εμείς τι ζητάμε; Ζητάμε όλες οι υδατοδεξαμενές που χρησιμοποιούμε στο βουνό κάποια στιγμή να έχουν αισθητήρες. Έχουμε σε κάποιες υδατοδεξαμενές. Δεν έχουμε συνολικά σε όλες. Ζητάμε επίσης να υπάρχει αστικός εξοπλισμός. Ζητάμε επίσης να τοποθετήσουμε νέες δεξαμενές ελικοπτέρων. Ζητάμε και άλλα πράγματα τα οποία έχουμε, αν θέλετε, σχεδιάσει εσωτερικά στο Σύνδεσμο μέσα από εμπεριστατωμένες εισηγήσεις των στελεχών μας, οι οποίοι προφανώς έχουν πανεπιστημιακή επάρκεια, αλλά γνωρίζουν και τα ζητήματα. Και το κυριότερο βέβαια να ξέρετε ότι εάν καταφέρουμε τελικά και ακόμα και τα μονοπάτια τα οποία χρηματοδοτεί ο ΟΦΥΠΕΚΑ (Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής) μαζί με το Πράσινο Ταμείο, γίνουν υπό την επίβλεψη του ΣΠΑΥ, εξυπηρετείται η σκέψη ότι γίνονται χωρίς να αλλοιώνουν και το φυσικό περιβάλλον, που είναι το πλέον σημαντικό. Ξέρετε, αστικός από αστικό εξοπλισμό έχει τεράστια διαφορά. Υπάρχει αστικός εξοπλισμός που μπορεί να μπει σε μία πλατεία, αλλά προφανώς δεν ταιριάζει στο βουνό. Εμείς πάμε να κάνουμε κάτι που θα ταιριάζει στο βουνό και να δώσουμε το περιθώριο στον πολίτη να ανεβαίνει στο βουνό, να έχει συγκεκριμένα μονοπάτια, να τα επισκέπτεται, να έχει την ασφάλεια, να έχει κάποια στιγμή σταθμούς ξεκούρασης, να δίνουμε τη δυνατότητα να υπάρχει πόσιμο νερό.

-Πώς αντιμετωπίζετε τη λεγόμενη αστική ανάπτυξη;

Ι.Μ.: Το μεγαλύτερο πρόβλημα το οποίο υπάρχει, δυστυχώς είναι αυτό. Ξέρετε, εγώ επειδή είμαι γέννημα θρέμμα αυτής της περιοχής και αναφέρομαι στην ανατολική πλευρά, είχα ζήσει και τη δυτική. Το ξέρω το βουνό πολύ καλά. Δυστυχώς είναι κάτι το οποίο αφορά το κράτος. Υπάρχουν περιθώρια να αναπτυχθεί περισσότερο ο οικιστικός ιστός προς το βουνό; Όχι. Το κακό που ήταν να γίνει έχει γίνει. Το θέμα είναι να μπορέσουμε να περιορίσουμε το κακό το οποίο κατά το παρελθόν έγινε και να δημιουργήσουμε συνθήκες ασφάλειας.
Θέλω να πιστεύω, πραγματικά σας το λέω, ότι δεν θα το επιτρέψει πλέον το κράτος. Εάν το κράτος το επιτρέψει θα πρέπει να βρούμε άλλο νομό προκειμένου να πάμε να ζήσουμε. Γιατί τα περιθώρια σε ό,τι αφορά την Αττική, που έχει το 50% δυστυχώς του πληθυσμού της χώρας, δεν έχει περιθώρια άλλα για αστική ανάπτυξη. Και βέβαια κακά τα ψέματα, αν μιλήσουμε και για έναν άλλον όγκο της Αττικής και αναφέρομαι στην Πεντέλη. Η Πεντέλη κάποτε δεν είχε καμία σχέση με αυτό που βλέπουμε σήμερα. Η Πεντέλη κάποτε ήταν ένα βουνό το οποίο έφτανε μέχρι την οδό Γαργηττού. Σήμερα ο οικιστικός ιστός κοντεύει να φτάσει τις κεραίες της Πεντέλης. Ε, αυτό είναι κάτι το οποίο αν μη τι άλλο, πρέπει να προβληματίσει και να προβληματίσει έντονα. Το θέμα είναι να μην έχουμε επαναλαμβανόμενα παραδείγματα της παθογένειας του παρελθόντος. Το κράτος πρέπει να είναι πάρα πολύ αυστηρό, να βάλει τους κανόνες και βέβαια κάποια στιγμή και το ίδιο το κράτος να τηρεί τους κανόνες. Γιατί δυστυχώς στη χώρα μας το κανονιστικό πλαίσιο υπάρχει, αλλά πολλές φορές υπάρχουν και τα αντίστοιχα παραθυράκια ώστε να μην τηρείται.

Πλημμύρες Ιανουαρίου 2026: Πρωτόγνωρη βροχή, φερτά υλικά, ανάγκη για ανάσχεση

-Οι πρόσφατες καταστροφές που προέκυψαν από τις πλημμύρες, καθότι ο Υμηττός βρέθηκε στο επίκεντρο αυτής της θεομηνίας. Πώς φτάσαμε σε αυτές τις πρόσφατες καταστροφές και αν θεωρείτε πως η τοπική διαχείριση και η προετοιμασία απέναντι σε έντονες βροχοπτώσεις ήταν επαρκής;

Ι.Μ.: Κάθε δημοτική αρχή προφανώς κάνει ό,τι είναι ανθρωπίνως δυνατό προκειμένου να αποτρέψει το ενδεχόμενο να εμπλακεί σε τέτοιου είδους διαδικασίες και αναφέρομαι στις καταστροφικές διαδικασίες που προέκυψαν όπως οι πρόσφατες θεομηνίες που είδαμε. Είναι γεγονός ότι τα χιλιοστά της βροχής που έπεσαν ήταν πρωτόγνωρα. Και βέβαια να αναφερθούμε λίγο στους Δήμους που είναι και οι θιγόμενοι και αναφέρομαι στη Γλυφάδα, αναφέρομαι στην κοινότητα Βάρης από τον Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, όπως επίσης και από το Δήμο Κρωπίας. Εδώ εάν ανατρέξουμε λίγο στο παρελθόν, θα δούμε ότι δυστυχώς, αυτά είναι ζητήματα τα οποία απασχολούν τις τοπικές κοινωνίες των Δήμων που προανέφερα, τα τελευταία τουλάχιστον 50, 60, ίσως και 70 χρόνια. Και αυτό γιατί; Γιατί κατά το παρελθόν υπήρχε η κακή νοοτροπία ότι παράγεται στον αστικό ιστό, τελικώς να καταλήγει στο βουνό. Όλα αυτά λοιπόν είναι αυτά τα οποία δημιούργησαν το πρόβλημα. Τώρα, η ανάσχεση μπορεί να γίνει; Για όλα υπάρχουν λύσεις. Με τη μόνη διαφορά όμως, ότι χρειάζεται ένας εμπεριστατωμένος σχεδιασμός επιστημονικός. Και το κυριότερο βέβαια, χρειάζονται και πάρα πολλά χρήματα.
Αυτό λοιπόν είναι κάτι που πρέπει να προταχθεί για να μπορέσουμε να κάνουμε την ανάσχεση και να μπορούμε να διακρατούμε όλα αυτά τα φερτά υλικά, τα οποία τελικά καταλήγουν μες στον αστικό ιστό και δυστυχώς ώθησαν στην ανθρώπινη απώλεια. Είναι ζητήματα τα οποία είναι σίγουρο ότι απασχολούν πλέον και απασχολούν έντονα. Εγώ πιστεύω ότι υπάρχουν τα περιθώρια να κάνουμε πράγματα και το κυριότερο βέβαια, να ξέρετε, πρέπει να υπάρχει συνεργασία.

-Υπήρχε επάρκεια όμως από πλευράς Δήμων ως προς την προετοιμασία ή θεωρείτε ότι φτάσαμε ένα όριο το οποίο ήταν ως εκεί που μπορούσαμε να φτάσουμε;

Ι.Μ.: Νομίζω ότι θα επαναλάβω μάλλον αυτό που είπα και νωρίτερα, ότι οι Δήμοι κάνουν ό,τι είναι ανθρωπίνως δυνατό προκειμένου να αντιμετωπίσουν τέτοιου είδους ζητήματα. Να υπενθυμίσω εδώ ότι δυστυχώς κανένας δήμος δεν μπορεί να κάνει τα πάντα. Και το λέω γιατί έχουμε προβλήματα υποστελέχωσης, έχουμε προβλήματα υποχρηματοδότησης και το κυριότερο βέβαια, κανείς δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι θα προέκυπτε ένα τέτοιο δυσάρεστο για τις προαναφερόμενες κοινωνίες, αποτέλεσμα. Κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει. Να σας πω ότι κάποια στιγμή, κοιτώντας ένα ρεπορτάζ του Mega της δεκαετίας του 1990, νομίζω ότι ήταν το ’93, σε μία αντίστοιχη καταιγίδα, με πολύ λιγότερα χιλιοστά βροχής, ακόμη και ο δικός μου ο Δήμος ήταν μία απέραντη λίμνη. Είναι πλέον πάρα πολύ επίκαιρο, γιατί κακά τα ψέματα, δεν είναι μόνο το καλοκαίρι και η αντιπυρική περίοδος. Δυστυχώς, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους η κλιματική αλλαγή είναι αυτή που πλέον μας επηρεάζει και μας επηρεάζει πολύ. Συνεπώς, χρειάζεται επανασχεδιασμός, χρειάζεται πάλι μία σχετική προτεραιοποίηση και το κυριότερο να κάνουμε τα πάντα προκειμένου να μην έχουμε τέτοιου είδους καταστροφές σε ιδιωτική, σε δημοτική και σε δημόσια περιουσία και το κυριότερο, να μην έχουμε απώλεια ανθρώπινης ζωής.

Ζώνες κινδύνου και έργα που “γερνούν”: το στοίχημα της νέας πραγματικότητας

- Με δεδομένη τη συχνότητα πλέον και την ένταση των καιρικών φαινομένων, πώς αξιολογείτε την προσαρμογή του Υμηττού ως φυσικού αποδέκτη του νερού; Υπάρχουν ευάλωτες περιοχές που χρήζουν άμεσης παρέμβασης;

Ι.Μ.: Είναι οι προαναφερόμενες περιοχές, να ξέρετε το κομμάτι το νοτιοανατολικό και αναφέρομαι στα 3Β, αναφέρομαι στο Δήμο Γλυφάδας, αναφέρομαι στο Δήμο Ηλιούπολης και στο Δήμο Αργυρούπολης Ελληνικού, είναι τα κομμάτια τα οποία είναι και τα πλέον θιγόμενα, δηλαδή από τις καταστροφικές φωτιές που ξεκινούν από την περίοδο της δεκαετίας του ’70 ακόμη ακόμη. Λοιπόν, αυτά τα κομμάτια ονομάζονται στην ορολογία γενικότερα των ανθρώπων που ξέρουν το βουνό, "σπανά". Που σημαίνει ότι όταν έχεις τέτοια ένταση βροχής, προφανώς δεν μπορεί να κρατηθεί αν δεν υπάρχει ανάσχεση το νερό και το κυριότερο, δεν μπορεί κάποιος να εξασφαλίσει ότι δεν θα φύγουν φερτά υλικά για να μπουν μες στον αστικό ιστό. Τα σημεία τα οποία είναι πολύ επικίνδυνα θα έλεγα εγώ, είναι οι προαναφερόμενοι δήμοι. Και αλλού μπορεί να υπάρξουν ζητήματα. Είναι προφανές αυτό. Γιατί ό,τι έχει γίνει σε αυτές τις περιοχές, έχει γίνει ενδεχομένως και στο Δήμο του Βύρωνα. Ό,τι έχει γίνει στο Δήμο του Βύρωνα, μπορεί ενδεχομένως να έχει γίνει και στο Δήμο Παπάγου Χολαργού. Σε κάθε περίπτωση, με τη φύση κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος. Και το λέω γιατί και τα παραδείγματα της Ισπανίας που προφανώς τα αντιπλημμυρικά έργα ήταν τεράστια, λόγω των χιλιοστών της βροχής, είδαμε τι έγινε στη Βαλένθια.

- Υπάρχει μήπως χάρτης; Υπάρχουν καταγεγραμμένες ζώνες υψηλού κινδύνου για την πλημμυρική απορροή;

Ι.Μ.: Ναι, είναι γεγονός ότι υπάρχουν. Είναι γεγονός ότι τα αντίστοιχα και αρμόδια υπουργεία και οι εμπλεκόμενοι φορείς έχουν κάνει την καταγραφή. Και το κυριότερο βέβαια, είναι ότι η Αττική εξακολουθεί να είναι πολύ ευάλωτη στα πλημμυρικά φαινόμενα. Το διαπιστώνουμε συνολικά στο Λεκανοπέδιο αυτό και φυσικά τρέμω στην ιδέα να προκύψει κάτι το οποίο προέκυψε σε άλλες περιφέρειες της χώρας, π.χ. Θεσσαλία, στην Αττική και ιδιαίτερα στους παρακηφήσιους Δήμους. Εκεί λοιπόν τα πράγματα θα είναι πάρα, πάρα πολύ άσχημα. Και γι' αυτό υπάρχει και μία προτεραιοποίηση για έργα, ιδιαίτερα από την Περιφέρεια, αντιπλημμυρικής θωράκισης και προστασίας. Να ξέρετε όμως ότι και τα έργα τα οποία έγιναν πριν 10, 15 ή 20 χρόνια, πλέον, είναι έργα τα οποία δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις σημερινές κλιματικές αλλαγές. Γιατί ναι μεν μπορεί να υπάρχουν έργα απορροής των ομβρίων υδάτων, αλλά δεν ξέρω κατά πόσον μπορούν να αντέξουν τα μεγέθη της βροχής που πλέον δέχεται η Αττική ή όποια άλλη περιοχή της χώρας. Αυτό λοιπόν είναι κάτι το οποίο δεν μπορώ να το απαντήσω σίγουρα εγώ και δεν ξέρω εάν μπορούν να το απαντήσουν και πολλοί ακόμη, εκτός από πολύ εμπεριστατωμένους επιστήμονες. Και το κυριότερο βέβαια, να μην έχουμε αυταπάτες. Όλα αυτά για να γίνουν χρειάζονται και αρκετά, θα έλεγα, πολλά χρήματα και επίσπευση διαδικασιών, γιατί ακόμη και το νομοθετικό πλαίσιο δεν εξυπηρετεί.

-Ο ΣΠΑΥ έχει εμπλακεί στο σχεδιασμό των αντιπλημμυρικών υποδομών;

Ι.Μ.: Ποτέ. Και δεν έχει εμπλακεί και δεν έχει και τη δυνατότητα να εμπλακεί ο ΣΠΑΥ μιας και δεν έχει και την τεχνογνωσία. Ο ΣΠΑΥ μπορεί να εμπλακεί σε πολλά ζητήματα τα οποία έχουν να κάνουν με την αποκατάσταση, και αναφέρομαι σε φυτεύσεις. Είναι δουλειά που θα πρέπει να γίνει από άλλους φορείς, όπως είναι τα υπουργεία και προφανώς μέσα από τα υπουργεία εμπλέκεται και η Περιφέρεια, χωρίς να θέλω να μετακυλήσω την υποχρέωση γενικότερα από τον πρώτο στο δεύτερο βαθμό. Ο ΣΠΑΥ όμως τέτοιου είδους δυνατότητα δεν την έχει. Αυτό είναι προϊόν συνεργασίας του πρώτου βαθμού με το δεύτερο και βεβαίως του δεύτερου βαθμού με το κεντρικό κράτος.

- Το αναφέρω αυτό διότι το προηγούμενο διάστημα και μετά τις πλημμύρες πέριξ του Υμηττού, υπήρξε μια κριτική αναφορικά με το ρόλο του ΣΠΑΥ και για ποιον λόγο υπάρχει.

Ι.Μ.: Εγώ θα έλεγα πραγματικά, ευτυχώς που υπάρχει ο ΣΠΑΥ. Αλλά ο ΣΠΑΥ όμως, όπως είπα και πριν, συνεπικουρεί. Δεν είναι αυτός που καθορίζει κάποια πράγματα. Εμείς προτάσεις κάνουμε πάντοτε. Και το κυριότερο, γιατί έγινε και ένας καταιγισμός σε ό,τι αφορά το πρόγραμμα "Antinero". Το πρόγραμμα "Antinero" δεν αφορά τον ΣΠΑΥ. Το πρόγραμμα "Antinero" αφορά το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Και βέβαια ο ΣΠΑΥ κατέθεσε τις δικές του προτάσεις και οι προτάσεις αυτές έχουν να κάνουν με τη διαφύλαξη του φυσικού περιβάλλοντος. Έχουν να κάνουν με τη διαφύλαξη του πρασίνου και τη βιωσιμότητα του Υμηττού. Γιατί ξέρετε εδώ πέρα υπάρχουν και οι διιστάμενες απόψεις. Λέει, να μην κάνουμε ας πούμε εκχέρσωση κάποιων δέντρων ώστε να δημιουργήσουμε τις προσβάσεις για την πυροσβεστική υπηρεσία, για το πυροσβεστικό σώμα, για να γίνει κατάσβεση φωτιάς. Μα εάν δεν γίνει αυτό το πράγμα, κάποια στιγμή, δυστυχώς, θα χάσουμε συνολικά το βουνό. Ένα βουνό το οποίο έχει λαβωθεί και παρόλα αυτά εξακολουθεί να είναι ζωντανό. Αλλά για να μείνει ζωντανό το βουνό όμως, πρέπει να γίνουν και πράγματα τα οποία είναι και επιστημονικά, αν θέλετε, αποδεκτά και κανένας, είμαι σίγουρος γι' αυτό, δεν κάνει ό,τι απλά κάποια στιγμή του έρθει στο κεφάλι του. Όλα αυτά είναι προϊόν εμπλοκής πολλών ανθρώπων και πάντοτε μέσα από την επιστημονική κοινότητα για να μπορέσουμε να κάνουμε ό,τι είναι ενδεδειγμένο προκειμένου να διαφυλάξουμε γενικότερα τον όγκο, τον ορεινό όγκο.

-Μετά τα τελευταία πλημμυρικά φαινόμενα, έγινε αυτοψία από τον ΣΠΑΥ; Και αν ναι, ποια ήταν τα ευρήματα;

Ι.Μ.: Όχι, δεν έγινε και δεν είναι και δική μας αρμοδιότητα. Και δεν εμπλεκόμεθα γενικότερα στα πόδια άλλων ανθρώπων οι οποίοι είναι οι αρμόδιοι και είναι και αυτοί που θα βγάλουν και ασφαλή συμπεράσματα για το πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί και πώς μπορεί να γίνει η αποκατάσταση σε όποια θιγόμενη περιοχή. Ούτε εμπλεκόμεθα σε άλλα πράγματα, ούτε διεκδικούμε περισσότερα πράγματα από αυτά που μας αναλογούν και ούτε πάμε να υποκαταστήσουμε το κράτος ή τον όποιον αρμόδιο φορέα. Μακριά από το σύνδεσμο και από εμένα προσωπικά, αλλά και συνολικά από τους δήμους που απαρτίζουμε το σύνδεσμο, αυτές οι λογικές.

-Δεν έχετε σκεφτεί όμως ότι ίσως θα είναι καλό για τον Σύνδεσμο να έχει μια γνώση, μια άποψη η οποία μπορεί να απορρέει από έναν πραγματογνώμονα το οποίο θα προσλάβετε, από κάποιους ειδικούς οι οποίοι θα σας δώσουν μια μελέτη προκειμένου να μπορέσετε να συμμετάσχετε και εσείς σε μια συζήτηση ενδεχομένως με την Περιφέρεια ή με την Πολιτεία;

Ι.Μ.: Αυτό το κάναμε ήδη. Να υπενθυμίσω ότι 27 Γενάρη είχαμε μία ημερίδα, η οποία συνέπεσε στις τελευταίες καταστροφικές πλημμύρες και αναδεικνύουμε το θέμα. Ο στόχος είναι η ανάδειξη και το κυριότερο βέβαια, προφανώς συμμετέχουμε στην κουβέντα. Έχουμε την υποχρέωση να συμμετέχουμε. Συμμετέχουμε ενεργά. Παίρνουμε την πρωτοβουλία, αναδεικνύουμε ζητήματα, φωνάζουμε τους φορείς και την επιστημονική κοινότητα, αλλά προφανώς και την πολιτική ηγεσία, για να υπάρξει ο συμπροβληματισμός και το κυριότερο βέβαια, για να προτάξουμε ζητήματα, να θέσουμε τα θέματα και βεβαίως να δεσμευτούν οι ιθύνοντες για τις λύσεις που πρέπει να δοθούν σε έναν, αν θέλετε, σύντομο χρόνο θα έλεγα εγώ, γιατί δεν υπάρχουν πλέον τα περιθώρια. Αυτός είναι ο σκοπός μας, αυτός είναι ο ρόλος μας και αυτό το πράγμα κάνουμε. Και να ξέρετε ότι, ε, μες στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Μάη, θα γίνει και το 5ο φόρουμ του ΣΠΑΥ που θα εστιάσει ακριβώς σε αυτό το πράγμα, γιατί επαναλαμβάνω, ότι πλέον η κλιματική αλλαγή είναι εδώ και αφορά συνολικά τους 12 μήνες του χρόνου.

- Η κλιματική αλλαγή φαίνεται να ενισχύει την ένταση και τη συχνότητα των ακραίων καιρικών επεισοδίων. Πώς ενσωματώνεται αυτή η νέα πραγματικότητα στον στρατηγικό σχεδιασμό του ΣΠΑΥ για τον Υμηττό;

Ι.Μ.: Αναθεώρηση, ανασχεδιασμός και προτεραιοποίηση ζητημάτων που ήδη μας απασχόλησαν και προφανώς ίσως να μας απασχολήσουν και σε μέλλοντα χρόνο, με πολύ πιο αρνητικό πρόσημο απ’ ό,τι αυτά τα οποία βιώσαμε το τελευταίο χρονικό διάστημα. Εκεί λοιπόν είναι η στόχευση η δική μας. Πάμε να κάνουμε μία ανακατάταξη στρατηγικής και να δούμε πού μπορούμε να είμαστε χρήσιμοι, με ποιο τρόπο, πώς μπορούμε να επηρεάσουμε ακόμα και τους πολίτες σε ό,τι αφορά την ευαισθητοποίηση.

-Από την πικρή αυτή εμπειρία των τελευταίων φαινομένων, ποια είναι τα βασικά μαθήματα που θα λάβετε υπόψη για την επόμενη περίοδο των βροχοπτώσεων και τι θα πρότεινε ν’ αλλάξει ο ΣΠΑΥ φερ’ ειπείν στον συντονισμό των δράσεων;

Ι.Μ.: Δεν είναι εύκολο το ερώτημα. Και θα σας πω το γιατί. Οι προτάσεις, του να λέμε ο ένας τον άλλον ότι, εν πάση περιπτώσει, πρέπει να γίνουν αντιπλημμυρικά έργα. Ότι θα πρέπει κάποια στιγμή να δημιουργήσουμε συνθήκες ώστε να μην φεύγουν τα φερτά υλικά και να πηγαίνουν στον οικιστικό ιστό. Το ότι θα πρέπει όλοι να προσέχουμε τα φρεάτιά μας. Θα μου πείτε τώρα, μιλάμε για το βουνό και όχι για τον αστικό ιστό. Αλλά δυστυχώς, το είπαμε και πριν, η οικιστική ανάπτυξη είναι μες στο βουνό. Είναι συνεπώς αδιανόητο στα ψηλά σημεία, στο ανάντη δηλαδή, να υπάρχουν σχάρες και αγωγοί ομβρίων και εκεί να μην υπάρχει συντήρηση, να μην υπάρχουν καθαρισμοί. Γιατί αν δεν πιάσει το πρώτο αποστραγγιστικό σύστημα το οποίο υπάρχει στο κάθε δήμο το νερό, το οποίο προφανώς είναι και σε μεγάλες ποσότητες, τι περιμένουμε; Να το πιάσουμε στο κατάντη; Αν το πιάσουμε στο κατάντη, τότε η ζημιά έχει γίνει. Σημαίνει λοιπόν ότι πρέπει να υπάρχει ένας συντονισμός από πλευράς της δικής μας και μία ανάδειξη του ζητήματος προς τους συναδέλφους και αναφέρομαι στους 12 Δήμους-Μέλη και το κυριότερο βέβαια, νομίζω ότι προφανώς την ευθύνη αυτή την αντιλαμβάνονται και μόνοι τους και δεν χρειάζονται υποδείξεις από κανέναν, ούτε από το Σύνδεσμο, ούτε από τον πρόεδρο του Συνδέσμου, ούτε από κανέναν προς Θεού. Αλλά είναι πολλά τα ζητήματα. Και είπαμε και πριν κάτι, το επαναλαμβάνω. Τα έργα αντιπλημμυρικής θωράκισης του παρελθόντος είναι ξεπερασμένα. Και είναι ξεπερασμένα ακόμη και τα πρόσφατα, της προηγούμενης δεκαετίας ή 15ετίας. Μιλάμε πλέον για τεράστιες ποσότητες νερού. Όταν στο τελευταίο παράδειγμα έπεσε το νερό 6 μηνών σε 3 ώρες μέσα, για ποια αντιπλημμυρική θωράκιση μιλάμε; Και πώς μπορεί αυτό το πράγμα να αντιμετωπιστεί; Είναι φοβερά δύσκολο. Ή μπορούμε κάποια στιγμή να πάμε να γκρεμίσουμε πόλεις; Γιατί θα μπορούσε εύκολα κάποιος να πει, για να αποφύγουμε αυτά τα ζητήματα, να γκρεμίσουμε μία πόλη. Κάτι το οποίο ελέγχθη, ελέγχθη σοβαρά μάλιστα, για το Δήμο Μάνδρας Ειδυλλίας. Για το παράδειγμα της Μάνδρας, που δυστυχώς η Μάνδρα για να μπορέσει να μην έχει τα ίδια προβλήματα που είχε κατά το παρελθόν με την απώλεια πολλών ανθρώπινων ζωών, θα πρέπει να γκρεμιστεί και να γίνει ένας καινούργιος επανασχεδιασμός, να φύγει η πόλη μέσα από το ρέμα. Είναι δυνατόν να γίνει αυτό;

-Ειπώθηκε όμως…

Ι.Μ.: Βεβαίως. Και ειπώθηκε και από συναδέλφους σας, έγκριτους δημοσιογράφους και έγινε και ευθέως, γιατί έτυχε να το παρακολουθήσω, προς τον Δήμαρχο Μάνδρας-Ειδυλλίας, τον κύριο Δρίκο. Ο οποίος κύριος Δρίκος διστακτικά μεν, απάντησε ότι, ναι, είναι και αυτό μία πρόταση. Μπορεί να υλοποιηθεί αυτή η πρόταση; Η απάντηση είναι προφανώς πως όχι. Δεν μπορεί να υλοποιηθεί. Εδώ λοιπόν είναι και η ευθύνη του κράτους. Είναι πολύ μεγάλη η ευθύνη του κράτους και είναι και πολύ... και το κράτος να ξέρετε, όταν λέω για το κράτος εγώ, αναφέρομαι σε όλες τις πτυχές. Αναφέρομαι ακόμη και στον πρώτο και στον δεύτερο βαθμό της τοπικής αυτοδιοίκησης. Δεν αναφέρομαι μόνο, γιατί και εμείς κράτος είμαστε. Γενικοί φορείς της κυβέρνησης είμαστε. Εδώ λοιπόν, επειδή τα πράγματα επαναλαμβάνω έχουν αλλάξει και έχουν αλλάξει προς το καλύτερο ευτυχώς, θα πρέπει από κοινού να τα βάλουμε κάτω, να τα αντιμετωπίσουμε και από 'δω και μπρος να υπάρχει απόλυτη σοβαρότητα. Και όχι τα παραδείγματα του παρελθόντος με τις όποιες καταπατήσεις και την ανοχή του κράτους, ακόμη και των αιρετών, με τη καταστρατήγηση κάποιων βασικών πραγμάτων, με το κλείσιμο του ματιού προς διάφορους ανθρώπους οι οποίοι έτυχε κάποια στιγμή να είναι και οι ψηφοφόροι. Όλα αυτά πρέπει να σταματήσουν.