Μετακίνηση των τεκτονικών πλακών στο πολιτικό έδαφος του Ιράν παρατηρείται το τελευταίο διάστημα, με τη συσσωρευμένη κοινωνική οργή και τα πνιγμένα αισθήματα να «ψάχνουν» χώρο να εκτονωθούν, σε μία περίοδο που στη χώρα, όπου έχει εδραιωθεί ένα βαθιά θεοκρατικό καθεστώς, καταγράφονται σημάδια που θυμίζουν ακόμη και το πρελούδιο μίας κοινωνικής επανάστασης. Άλλωστε, η φετινή χρονιά κατέδειξε μία συνθήκη αποσταθεροποίησης για το καθεστώς του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεϊ, αρχικά στη διάρκεια του 12ημέρου πολέμου ανάμεσα σε Ισραήλ και Ιράν, έπειτα με την επίθεση των ΗΠΑ στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και τώρα με εξαγριωμένους διαδηλωτές να αναζητούν μία νέα εποχή ύστερα από μία παρατεταμένη περίοδο πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής εξάντλησης. Πόσο δύσκολο είναι να «ξεριζωθεί» τελικά το δίκτυο Χαμενεϊ;

Πριν από λίγο διάστημα, ίσως και έναν χρόνο, ορισμένοι αναλυτές θα απαντούσαν από δύσκολο έως αδύνατο, οι τελευταίες εξελίξεις όμως θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν - αν μη τι άλλο - ανατρεπτικές πέρα από καταιγιστικές καθώς συνιστούν ευθεία αμφισβήτηση προς ολόκληρο το δίκτυο εξουσίας της ιρανικής χώρας. Σε μία περίοδο αυξημένων προκλήσεων κι ανακατατάξεων στη Μέση Ανατολή, το Ιράν φαίνεται να έχει μπει σε τροχιά μετάβασης, κι όλα αυτά μετά τις εξελίξεις στη Συρία με την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ, που για πολλούς ισοδυναμούσε με απελευθέρωση, και μετά τα νέα δεδομένα που διαμορφώθηκαν στη Γάζα. Ορισμένοι, δε, αναλυτές διατείνονται πως οι πολίτες «πιάνουν» την ιστορία από το 1979, οπότε η επανάσταση δημιούργησε τετελεσμένα και μία κανονικότητα που έμελε να φέρει - σε πολλές περιπτώσεις - το σκοτάδι.

Ιράν: Τι κρύβεται πίσω από τις διαδηλώσεις

Τι ακριβώς συμβαίνει στο Ιράν και γιατί εξαγριωμένοι διαδηλωτές έχουν ξεχυθεί στους δρόμους; Το κύμα διαμαρτυρίας υψώθηκε πριν από λιγότερο από δύο εβδομάδες με τους καταστηματάρχες, γνωστούς στο Ιράν ως η ραχοκοκαλιά υποστήριξης για την Ισλαμική Δημοκρατία, να εμφανίζονται εξοργισμένοι με την κατάρρευση του νομίσματος. Αργότερα και φοιτητές ακολούθησαν το μονοπάτι της διαμαρτυρίας, βγήκαν να διαδηλώσουν σε διάφορες πόλεις της χώρας.

Όπως, μάλιστα, αποκαλύπτεται στα πλάνα από βίντεο που κάνουν τον γύρο του κόσμου, οι τρέχουσες διαμαρτυρίες είναι οι πιο ηχηρές και ογκώδεις από το 2022, με την οργή να μην σχετίζεται μόνο με οικονομικά ζητήματα. Οι διαδηλωτές, ειδικότερα, φωνάζουν πλέον συνθήματα κατά ολόκληρης της κληρικής ηγεσίας και του ίδιου του ανώτατου ηγέτη Χαμενεϊ, κάτι που συνιστά ευθεία αμφισβήτηση προς το θεοκρατικό καθεστώς.

Το Ιράν έχει αντιμετωπίσει πολλά προβλήματα τα τελευταία χρόνια κάτι που όξυνε τα πνεύματα: έναν συνδυασμό ειδικότερα οικονομικής κρίσης, πολιτικής καταστολής και κοινωνικών αναταραχών, καθώς και εντάσεων σε διεθνές επίπεδο λόγω του πυρηνικού και βαλλιστικού πυραυλικού του προγράμματος.

Η ηγεσία του Ιράν συνηθίζει να δρα με μεθόδους καταστολής απέναντι σε διαδηλωτές εδώ και πολλα έτη, με τις δυνάμεις ασφαλείας να είναι έτοιμες να δράσουν και τις Αρχές να μπορούν να κινηθούν γρήγορα για να κλείσουν τράπεζες, σχολεία και δημόσιους φορείς, ενώ ελέγχουν αυστηρά την διοχέτευση ειδήσεων των κρατικών μέσων ενημέρωσης.

Η διακοπή του Διαδικτύου

Οι αξιωματούχοι του Ιράν κατηγορούν όλο και περισσότερο τους «ξένους εχθρούς», όπως τους αποκαλούν, ειδικά τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, καθώς προσπαθούν να περιορίσουν τις αναταραχές.

Με τη διακοπή του διαδικτύου, το κύριο αφήγημα που βγαίνει από το Ιράν αυτή τη στιγμή προέρχεται από τα κρατικά μέσα ενημέρωσης και τους αξιωματούχους. Πολλοί διαδηλωτές στο Ιράν, πάντως, μέσα στην αναταραχή και με την ανάγκη για πολιτική ανατροπή να διατυπώνεται πλέον καθαρά, ζητούν την επιστροφή του Ρεζά Παχλάβι, του εξόριστου γιου του τελευταίου Σάχη του Ιράν. Ποιος είναι όμως ο Ρεζά Παχλαβί και πόση υποστήριξη έχει;

Το ενδεχόμενο επιστροφής του Ρεζά Παχλαβί

Όταν η επανάσταση του 1979 ανέτρεψε τη μοναρχία του πατέρα του, ο Παχλάβι και η οικογένειά του έμειναν χωρίς ιθαγένεια, αλλά τώρα, σε ηλικία 65 ετών, επιδιώκει και πάλι να διαδραματίσει ρόλο στη διαμόρφωση του μέλλοντος της χώρας του.

Από το σπίτι του στην Ουάσινγκτον, ο ίδιος κάλεσε τον λαό του Ιράν να βγει στους δρόμους και δήλωσε προηγουμένως ότι ήταν έτοιμος να βοηθήσει στην ηγεσία μιας μεταβατικής κυβέρνησης σε περίπτωση κατάρρευσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Έκτοτε, έχει περιγράψει ένα σχέδιο 100 ημερών για μια προσωρινή κυβέρνηση, δηλώνοντας στους δημοσιογράφους: «Δεν πρόκειται για την αποκατάσταση του παρελθόντος... πρόκειται για τη διασφάλιση ενός δημοκρατικού μέλλοντος για όλους τους Ιρανούς».

Κατά τη διάρκεια των ετών της εξορίας του, ο Παχλάβι έχει κάνει πολλές προσπάθειες να δημιουργήσει συνασπισμούς της αντιπολίτευσης. Ωστόσο, οι περισσότεροι από αυτούς έχουν αντιμετωπίσει εσωτερικές διαφωνίες και περιορισμένη απήχηση εντός του Ιράν.

Οι υποστηρικτές του τον βλέπουν ως τη μόνη προσωπικότητα της αντιπολίτευσης με αναγνωρισιμότητα και μακροχρόνια δέσμευση για ειρηνική αλλαγή, ενώ οι επικριτές του λένε ότι παραμένει ανησυχητικά εξαρτημένος από την ξένη υποστήριξη.

Ενώ η ιρανική κυβέρνηση τον παρουσιάζει ως απειλή αλλά οι διαδηλωτές την ίδια ώρα φωνάζουν συνθήματα υπέρ του, είναι αδύνατο να υπολογιστεί η πραγματική υποστήριξή του χωρίς έναν ανοιχτό πολιτικό χώρο και αξιόπιστες δημοσκοπήσεις.

Σε τι διαφέρουν αυτές οι διαδηλώσεις

Στο παρελθόν, αξίζει να επισημανθεί, οι περισσότερες μαζικές διαμαρτυρίες γίνονταν έξω από την πρωτεύουσα, την Τεχεράνη, αλλά αυτή τη φορά διαδραματίζονται και στην Τεχεράνη.

Αν οι κάτοικοι της Τεχεράνης βγουν μαζικά στους δρόμους, αυτό θα ενθαρρύνει τον υπόλοιπο πληθυσμό της χώρας να κάνει το ίδιο και αυτό θα μπορούσε από μόνο του να αποτελέσει πραγματικό σημείο καμπής.

Ιρανικές οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα αναφέρουν, στο μεταξύ, ότι περισσότεροι από 40 άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων, στοιχείο που συγκλονίζει την παγκόσμια κοινή γνώμη. 

Γιατί διαδηλώνουν οι πολίτες

Οι κυρώσεις υπό την ηγεσία των ΗΠΑ έχουν παραλύσει, δε, την οικονομία του Ιράν. Η αξία του ιρανικού νομίσματος έχει πέσει απότομα έναντι του δολαρίου ΗΠΑ και αυτό έχει δημιουργήσει μια μη βιώσιμη κατάσταση για πολλούς.

Επίσης, ουκ ολίγοι εμφανίζονται δυσαρεστημένοι με τους κοινωνικούς περιορισμούς και εμφανώς έτσι επικρατεί βαθιά οργή για την πολιτική ασυδοσία, συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς.

Υπάρχουν, επομένως, πολλοί διαφορετικοί λόγοι για τους οποίους οι πολίτες βγαίνουν στους δρόμους και φαίνεται ότι πολλοί από αυτούς δεν έχουν τίποτα να χάσουν.

Η ιρανική κυβέρνηση έχει αποκόψει εκατομμύρια Ιρανούς από την επικοινωνία με τις οικογένειές του, τόσο εντός όσο και εκτός της χώρας.

Την ίδια ώρα, οι τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν αναδιαμορφώσει το πολιτικό περιβάλλον για την Τεχεράνη, βυθίζοντάς την στη δυμένεια. Με απλά λόγια, το Ιράν διαθέτει πλέον λιγότερους συμμάχους στους οποίους μπορεί να βασιστεί όπως και λιγότερα κανάλια για τη μεταφορά των εσόδων από το πετρέλαιο στο εξωτερικό.