Οι ταραχές που συγκλονίζουν το Ιράν εδώ και εβδομάδες έχουν ανοίξει το ερώτημα της διαδοχής στην ηγεσία της χώρας. Ενώ ο αριθμός των θυμάτων παραμένει άγνωστος και οι κινητοποιήσεις εντείνονται, διάφορα ονόματα πιθανών διαδόχων του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ κυκλοφορούν στους δρόμους της Τεχεράνης και άλλων πόλεων. Η αβεβαιότητα για το μέλλον του Ιράν είναι τεράστια, καθώς κανένα πρόσωπο δεν διαθέτει οργανωμένο σχέδιο με ευρεία αποδοχή. Η κατάσταση στη χώρα γίνεται όλο και πιο ασταθής. Παρά την ένταση των λαϊκών εξεγέρσεων και τη φθορά που υφίσταται το θεοκρατικό καθεστώς, δεν υπάρχει ξεκάθαρη εναλλακτική ηγεσία ή ενοποιημένη πολιτική δύναμη που να συγκεντρώνει την εμπιστοσύνη του λαού. Αυτό καθιστά το ζήτημα της διαδοχής στο Ιράν ιδιαίτερα περίπλοκο και απρόβλεπτο.

Διαβάστε: Χάος στο Ιράν: Σοκαριστικές εικόνες στα νοσοκομείο με "πτώματα στοιβαγμένα" - "Έτοιμες να βοηθήσουν" οι ΗΠΑ (Βίντεο)

Τι καθορίζει την επόμενη μέρα στο Ιράν

Σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές, η εξέλιξη των γεγονότων θα εξαρτηθεί λιγότερο από συγκεκριμένα πρόσωπα και περισσότερο από κρίσιμους παράγοντες. Το ενδεχόμενο διάσπασης των δυνάμεων ασφαλείας αποτελεί καθοριστικό στοιχείο, όπως και η ικανότητα της αντιπολίτευσης να μετουσιώσει τη λαϊκή αγανάκτηση σε συγκροτημένη πολιτική πρόταση με όραμα για το μέλλον. Τα σενάρια που εξετάζονται περιλαμβάνουν εξόριστες πολιτικές φιγούρες, οργανωμένες αντιστασιακές ομάδες και ακόμη την πιθανότητα ανάληψης ελέγχου από στρατιωτικές δομές. Κάθε επιλογή φέρει διαφορετικές προοπτικές για τη χώρα και διαφορετικούς κινδύνους.

Η Μαριάμ Ρατζαβί και η οργάνωση MEK

Η Μαριάμ Ρατζαβί, επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης του Ιράν, διοικεί μία από τις πιο παλιές και οργανωμένες αντιπολιτευτικές δομές, τους Mujahedin-e Khalq. Η οργάνωση αυτή έχει κερδίσει τη δημόσια υποστήριξη σημαντικών δυτικών πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων του Μάικ Πενς και του Μάικ Πομπέο, προωθώντας ένα όραμα μετάβασης προς δημοκρατικό, κοσμικό πολίτευμα.

Η Ρατζαβί υποστηρίζει ότι η τρέχουσα εξέγερση έχει εξαπλωθεί σε περίπου 190 πόλεις του Ιράν, προκαλώντας σοβαρή αποδυνάμωση του καθεστώτος. Οι «Μονάδες Αντίστασης» της MEK, σε συνεργασία με απλούς πολίτες, έχουν καταφέρει να ελέγξουν προσωρινά τμήματα αστικών περιοχών, γεγονός που η ίδια χαρακτηρίζει πρόβα για την τελική απελευθέρωση.

Σε πρόσφατες δηλώσεις της, η Ρατζαβί τονίζει ότι παρά τις διαβεβαιώσεις του Χαμενεΐ πως δεν θα υποχωρήσει, η λαϊκή βούληση αποδεικνύεται ισχυρότερη από τους Φρουρούς της Επανάστασης και τον κατασταλτικό μηχανισμό. Αναγνωρίζει το βαρύ τίμημα των κινητοποιήσεων, με νέους ανθρώπους να θυσιάζουν τη ζωή τους για έναν αγώνα που στοχεύει σε αξιοπρέπεια, ισότητα των φύλων και διαχωρισμό κράτους από θρησκεία. Ωστόσο, πολλοί αναλυτές αμφισβητούν την πραγματική επιρροή της MEK στο εσωτερικό του Ιράν. Το ιστορικό και η ιδεολογία της οργάνωσης συνεχίζουν να προκαλούν διχασμό και έντονες αντιδράσεις μεταξύ των Ιρανών.

Ρεζά Παχλαβί και το σενάριο της μοναρχίας

Ένας άλλος πιθανός διάδοχος που συζητείται έντονα είναι ο Ρεζά Παχλαβί, πρωτότοκος γιος του τελευταίου Σάχη και πρώην διάδοχος του θρόνου. Σχεδόν πέντε δεκαετίες μετά την επανάσταση του 1979, το όνομά του επανεμφανίζεται δυναμικά στο προσκήνιο, καθώς προσπαθεί να παρουσιαστεί ως φωνή της λαϊκής δυσαρέσκειας. Ο Παχλαβί, που διαμένει στις Ηνωμένες Πολιτείες, κάλεσε πρόσφατα σε μαζικές κινητοποιήσεις, γενική απεργία σε κρίσιμους οικονομικούς τομείς και κλιμάκωση των διαμαρτυριών με στόχο την κατάληψη των αστικών κέντρων. Συνθήματα υπέρ της επιστροφής του και ακόμη υπέρ της αποκατάστασης της μοναρχίας ακούστηκαν σε διαδηλώσεις σε πολλές πόλεις του Ιράν, αποκαλύπτοντας το βάθος της κρίσης.

Παρόλο που ο ίδιος δηλώνει πως δεν επιδιώκει την επαναφορά της μοναρχίας αλλά έναν δημοκρατικό μετασχηματισμό μέσω συνταγματικής διαδικασίας, παραμένει διχαστική προσωπικότητα. Αναλυτές επισημαίνουν ότι δεν είναι σαφές αν η αυξημένη δημοτικότητά του αντανακλά πραγματική υποστήριξη ή απλώς την απελπισία μιας κοινωνίας που δεν βλέπει άλλες επιλογές. Η απουσία συγκεκριμένου σχεδίου διακυβέρνησης ενισχύει τον σκεπτικισμό ακόμη και μεταξύ όσων τον υποστηρίζουν.

Στρατιωτικές δομές και εσωτερικός έλεγχος

Ένα τρίτο σενάριο διαδοχής στο Ιράν αφορά την πιθανότητα ανάληψης ελέγχου από τμήματα του κρατικού μηχανισμού. Οι Φρουροί της Επανάστασης, οι πολιτοφυλακές Basij ή ακόμη και μονάδες του τακτικού στρατού θα μπορούσαν να αναλάβουν σε περίπτωση κατάρρευσης της πολιτικής ηγεσίας. Ειδικοί προειδοποιούν ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλλαγή προσώπων χωρίς ουσιαστική αλλαγή καθεστώτος. Η πραγματική εξουσία θα παρέμεινε στα χέρια ένοπλων ελίτ, περιορίζοντας τις πιθανότητες γνήσιου δημοκρατικού μετασχηματισμού και διατηρώντας την καταπιεστική δομή του κράτους.

Εσωτερική αντιπολίτευση και πολιτικοί κρατούμενοι

Παρά το έντονο διεθνές ενδιαφέρον για φυλακισμένους ακτιβιστές και αντιφρονούντες στο Ιράν, η πραγματικότητα είναι σκληρή. Η μακροχρόνια καταστολή έχει σχεδόν εξαλείψει τη δυνατότητα ανάδειξης ισχυρών πολιτικών ηγεσιών από το εσωτερικό της χώρας. Οι περισσότεροι ακτιβιστές έχουν φυλακιστεί ή εκτελεστεί τις τελευταίες δεκαετίες, χωρίς να υπάρχει ευρύτερη οργανωτική υποστήριξη.

Η απουσία ενός σαφούς διαδόχου του Αλί Χαμενεΐ με έτοιμο σχέδιο και ευρεία αποδοχή καθιστά την κατάσταση εξαιρετικά ρευστή. Η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη των διαδηλώσεων, το ενδεχόμενο ρηγμάτων στις δυνάμεις ασφαλείας και την ικανότητα της αντιπολίτευσης να μετατρέψει την κοινωνική οργή σε βιώσιμη πολιτική πρόταση. Το μέλλον του Ιράν παραμένει αβέβαιο, με πολλά σενάρια ανοιχτά και κανένα προφανές.