Ένα νέο τοπίο, µια νέα -υπό διαµόρφωση- διεθνής τάξη µοιάζει να αναδύεται µετά την επιχείρηση σύλληψης του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του στη Βενεζουέλα, κατ’ εφαρµογήν του νέου δόγµατος στρατηγικής σκέψης περί αµερικανικής «ηγεµονίας» στο δυτικό ηµισφαίριο, εµπνευσµένο από τον Τζέιµς Μονρόε (1823) και τον Θίοντορ Ρούσβελτ (1904), που σηµατοδοτούσε ουσιαστικά τα εξής: Αποκλεισµός επιρροής από «ξένες» (ευρωπαϊκές, ρωσικές ή κινεζικές, αν επεκταθεί στο σήµερα) δυνάµεις, όπως τόνιζε ο Μονρόε, αλλά και δικαίωµα στρατιωτικής επέµβασης σε χώρες της Λατινικής Αµερικής για να αποτραπούν «χρόνιες αδικίες και αστάθεια» σε βάρος τους, όπως σηµείωνε ο Θίοντορ Ρούσβελτ, κάτι συµφυές µε την πολιτική του 26ου Αµερικανού προέδρου, που έµεινε γνωστή ως «Πολιτική Μεγάλης Ράβδου» («Μιλάς ήρεµα, αλλά κρατάς µια µεγάλη ράβδο», ήταν η λογική του, δηλαδή ο συνδυασµός διπλωµατίας µε προβολή ισχύος).

Και επειδή η Ιστορία κάνει κύκλους (καίτοι όχι πάντα πλήρεις), η θεωρούµενη ως επέκταση του ∆όγµατος Μονρόε από τον Τέντι Ρούσβελτ έγινε µετά την κρίση στη Βενεζουέλα το 1902-03, µε τις ΗΠΑ να απαντούν στο ναυτικό εµπάργκο που είχαν επιβάλει τότε οι ευρωπαϊκές δυνάµεις (Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία), προκειµένου για την αποπληρωµή δανείων και την αποζηµίωση υπηκόων τους, που είχαν εµπλακεί στην εξέγερση εναντίον του τότε δικτάτορα Τσιπριάνο Κάστρο. Ο Κάστρο µάλιστα ανετράπη αργότερα σε πραξικόπηµα από τον αντιπρόεδρό του, Γκόµεζ, κάνοντας συµφωνίες (και) µε τις ΗΠΑ για την εξόρυξη κοιτασµάτων πετρελαίου που ανακαλύφθηκαν στη λίµνη Μαρακαΐµπο λίγα χρόνια αργότερα.

Ο Τραµπ φαίνεται να «πατά» πάνω στα εν λόγω δεδοµένα και να εγκαινιάζει το 2026 µε µια λογική που αποτυπώθηκε και από τον κορυφαίο του σύµβουλο (και λογογράφο του από το 2017 ως το 2021), Στίβεν Μίλερ, σε συνέντευξή του στο CNN αυτήν την εβδοµάδα: «Ζούµε σε έναν κόσµο, στον πραγµατικό κόσµο... που κυβερνάται από τη δύναµη, που κυβερνάται από τη βία, που κυβερνάται από την εξουσία». Αυτό, µάλιστα, δεν σταµατά στη Βενεζουέλα, στο Μεξικό, στην Κούβα ή στην Κολοµβία, µε τον πρόεδρο της τελευταίας, Γκουστάβο Πέτρο, να µιλά τηλεφωνικά µε τον Τραµπ, ενώ έδινε συνέντευξη στους «New York Times», και να ετοιµάζεται για συνάντηση στον Λευκό Οίκο (αφού προ ηµερών έλεγε πως «κοιµάται µε το σπαθί του Σιµόν Μπολιβάρ»). Η προσέγγιση της Ουάσινγκτον αφορά και τη Γροιλανδία, µε την κουβέντα για πιθανή «απόκτησή» της από τις ΗΠΑ να έχει ανοίξει και πάλι για τα καλά και τον Λευκό Οίκο να διατηρεί ακόµα και τη στρατιωτική επιλογή στο «τραπέζι», δοκιµάζοντας τα όρια του ΝΑΤΟ και της συνεργασίας µε τους Ευρωπαίους εταίρους του.

Ποιος κυβερνά τη Βενεζουέλα

Ο Τραµπ στήριξε την Ντέλσι Ροντρίγκεζ έναντι της ηγέτιδας της αντιπολίτευσης και βραβευθείσας µε το Νόµπελ Ειρήνης, Μαρία Κορίνα Μασάντο. Πρόκειται για µια επιλογή που πιθανότατα στο δίληµµα «σταθερότητα ή δηµοκρατία», όπως το έθετε σε σχετική του ανάλυση το BBC, επελέγη η «σταθερότητα», µε φόντο ασφαλώς το γεγονός ότι η κυβέρνηση Μαδούρο δεν θεωρείται νόµιµη από πάνω από 50 χώρες ανά την υφήλιο. Κάτι τέτοιο σήµαινε πως η στενή συνεργάτιδα του Μαδούρο, Ροντρίγκεζ, έµοιαζε η κατάλληλη για το «δακτυλίδι διαδοχής», χωρίς βέβαια να λείπουν οι προειδοποιήσεις στην πιστή του καθεστώτος Τσάβες και Μαδούρο, προκειµένου να προχωρήσει σε επωφελή για την Ουάσινγκτον deals. Ασφαλώς, το βλέµµα στρέφεται στο πλούσιο σε κοιτάσµατα (αλλά και σε σπάνιες γαίες) βενεζουελάνικο έδαφος, µε τον Τραµπ πάντως στη συνέντευξή του στους «New York Times» να επισηµαίνει πως θα χρειαστούν χρόνια για να αναβιώσει ο παραµεληµένος πετρελαϊκός τοµέας της χώρας. «Το πετρέλαιο θα πάρει λίγο χρόνο», είπε, έχοντας βέβαια αναφέρει λίγες µέρες νωρίτερα πως υπήρξε συµφωνία µε το Καράκας για την απόκτηση 30 έως 50 εκατοµµυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου της Βενεζουέλας.

Και ενώ το τοπίο παραµένει «θολό» ως προς το ποιος «κυβερνά» την εν λόγω χώρα της Λατινικής Αµερικής (υπενθυµίζονται άλλωστε και οι σχετικές προς αυτό δηλώσεις του Αµερικανού προέδρου στον απόηχο της σύλληψης Μαδούρο), το διεθνές ενδιαφέρον στράφηκε γρήγορα και πάλι στη Γροιλανδία. Η στόχευση Τραµπ είναι σταθερή, ήδη από την προεκλογική του εκστρατεία, ωστόσο οι νέες τοποθετήσεις γύρω από το θέµα και η «εξαπόλυση βελών» µε στόχο τη ∆ανία δεν πέρασαν απαρατήρητες. Χαρακτηριστική ήταν και η δήλωση Μίλερ στο CNN, για τον οποίο η Γροιλανδία «ανήκει δικαιωµατικά στις ΗΠΑ», αλλά και η ανάρτηση της συζύγου του στο X, µε το νησί στα χρώµατα της αµερικανικής σηµαίας και τη λέξη «Σύντοµα» (Soon), ενδεικτική των πιθανών διαθέσεων της κυβέρνησης Τραµπ. Ο Αµερικανός πρόεδρος άλλωστε επεσήµανε και πάλι πρόσφατα ότι οι ΗΠΑ «χρειάζονται τη Γροιλανδία για λόγους στρατηγικής ασφάλειας», αναφέροντας πως την «περιτριγυρίζουν» ρωσικά και κινεζικά πλοία.

Το διόλου τυχαίο ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία

Το ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία δεν είναι τυχαίο: Πρόκειται για κόµβο που «πατά» πάνω στο GIUK gap - το θαλάσσιο πέρασµα Γροιλανδία-ΙσλανδίαΗνωµένο Βασίλειο, από το οποίο περνούν ιστορικά οι ρωσικές ναυτικές κινήσεις προς τον Ατλαντικό. Πέραν τούτου, όµως, το νησί (που ήδη φιλοξενεί την αµερικανική βάση Pituffik Space Base, κρίσιµη για έγκαιρη προειδοποίηση πυραύλων και διαστηµική επιτήρηση) έχει τον δικό του ρόλο να διαδραµατίσει στον τοµέα των κρίσιµων πρώτων υλών και ιδίως των λεγόµενων σπάνιων γαιών, που αποτελούν κοµβικό στοιχείο για τις βιοµηχανίες υψηλής τεχνολογίας. Σύµφωνα µε την Αµερικανική Γεωλογική Υπηρεσία, η Γροιλανδία εκτιµάται πως διαθέτει 1,5 εκατοµµύριο µετρικούς τόνους (ορισµένα κοιτάσµατα θεωρούνται πως είναι από τα µεγαλύτερα στην υφήλιο), ενώ οι ΗΠΑ έχουν 1,9 εκατ. Κανείς ασφαλώς δεν ανταγωνίζεται την Κίνα, που διαθέτει 44 εκατ., εκ των 91,9 εκατ. µετρικών τόνων που εκτιµάται πως υπάρχουν στον πλανήτη, ωστόσο η Ουάσινγκτον είναι σαφές πως επιχειρεί να µειώσει το «χάντικαπ».

Την ίδια ώρα, βέβαια, η Κίνα έχει επίσης κάνει γνωστό εδώ και χρόνια το ενδιαφέρον της, αυτοχαρακτηριζόµενη ως «κράτος όµορο µε την Αρκτική» (near-Arctic state) ήδη από το 2018, µε στόχο να αποκτήσει δικαιώµατα και θαλάσσιες διόδους στην επίµαχη περιοχή. Αλλωστε, εγκαινίασε τον Σεπτέµβριο τον «Πολικό ∆ρόµο του Μεταξιού», µε ένα πλοίο -λόγω και της τήξης των πάγων στην Αρκτική- να απαιτεί πλέον περίπου 20 ηµέρες να φτάσει από την Κίνα στην Ευρώπη - ο µισός χρόνος σε σχέση µε το Σουέζ.

Βενεζουέλα και Γροιλανδία (µε την τελευταία να συνδέεται ενδεχοµένως και µε το µεταπολεµικό σκηνικό στην Ουκρανία και τον ρόλο των ΗΠΑ σε αυτό) δείχνουν έναν νέο ορίζοντα, στον οποίο η Ουάσινγκτον µοιάζει έτοιµη να δράσει ακόµα και µονοµερώς: Αυτό φάνηκε, άλλωστε, και στον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό, κατά την κατάσχεση του τάνκερ «Marinera» (πρώην «Bella 1»), που φέρεται πως άλλαξε τη σηµαία του σε ρωσική, ωστόσο αυτό δεν εµπόδισε τις αµερικανικές δυνάµεις να προβούν στο εγχείρηµά τους, µε το επιχείρηµα πως µετέφερε παράνοµα πετρέλαιο από το Καράκας. Η αντίδραση του Πούτιν αναµένεται, χωρίς πάντως µέχρι τώρα να µοιάζει πρόθυµος να διαταράξει τον δίαυλο µε τις ΗΠΑ. Ισως η φερόµενη από τη Μόσχα πρόταση του 2019 στην Ουάσινγκτον, να γίνει µια «ανταλλαγή» µεταξύ Ουκρανίας και Βενεζουέλας, να βρίσκει τώρα εφαρµογή.

Άρθρο του Δρος Μάριου Παναγιώτη Ευθυμιόπουλου*: Αµερικανική γεωπολιτική ανασύνταξη

Η πρόσφατη αµερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα τον Ιανουάριο του 2026 συνιστά ιστορικό σηµείο καµπής για τη γεωπολιτική της Λατινικής Αµερικής. Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο στο Καράκας, στο πλαίσιο στοχευµένης στρατιωτικής δράσης, δεν αποτελεί απλώς αλλαγή ηγεσίας, αλλά απόπειρα δοµικής αναδιάταξης ισχύος στο δυτικό ηµισφαίριο. Η Ουάσινγκτον δεν επιδιώκει µόνο την αποµάκρυνση ενός εχθρικού καθεστώτος, αλλά τη διάρρηξη ενός γεωπολιτικού άξονα που, από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, συνέδεσε τη Βενεζουέλα µε τη Ρωσία, την Κίνα και ιστορικούς δορυφόρους της πρώην σοβιετικής σφαίρας.

Οι ρίζες της σύγκρουσης είναι βαθιά ιστορικές. Το 1999, µε την άνοδο του Ούγκο Τσάβες, η χώρα εγκατέλειψε το µεταψυχροπολεµικό µοντέλο συνεργασίας µε τις ΗΠΑ και υιοθέτησε τον σοσιαλισµό του 21ου αιώνα. Η κρατικοποίηση της πετρελαϊκής βιοµηχανίας το 2003, η συστηµατική αντιαµερικανική ρητορική και η στρατηγική σύµπραξη µε τη Μόσχα µετά το 2006 και το Πεκίνο µετά το 2008 µετέτρεψαν τη Βενεζουέλα σε κόµβο αντιδυτικής ισχύος στην Καραϊβική. Μετά τον θάνατο του Τσάβες, το 2013, το καθεστώς Μαδούρο επέλεξε ακόµα στενότερη εξάρτηση από ρωσικά και κινεζικά χρηµατοδοτικά και αµυντικά δίκτυα. Η κρίση εισήλθε σε νέα φάση το 2017 µε την επιβολή εκτεταµένων αµερικανικών κυρώσεων και το 2019 όταν οι ΗΠΑ αναγνώρισαν τον Χουάν Γκουαϊδό ως µεταβατικό πρόεδρο, αµφισβητώντας ανοιχτά τη νοµιµοποίηση του καθεστώτος. Εκτοτε, η αµερικανική πολιτική µετατοπίστηκε από τη διπλωµατική πίεση σε πολυδιάστατη στρατηγική αποδόµησης, µε οικονοµική ασφυξία, νοµικές διώξεις, επιχειρήσεις επιρροής και σταδιακή στρατιωτική περικύκλωση µέσω περιφερειακών εταίρων. Στην αµερικανική στρατηγική σκέψη η Βενεζουέλα αντιµετωπίζεται ως υβριδικός κόµβος, κράτος-παρίας, ενεργειακή δεξαµενή και δίαυλος εγκληµατικών δικτύων. Η ρητορική περί narco state, που εντάθηκε µετά το 2020, λειτούργησε ως πλαίσιο νοµιµοποίησης µιας πιο άµεσης δράσης. Σε βαθύτερο επίπεδο, όµως, το διακύβευµα αφορά τον έλεγχο κρίσιµων αποθεµάτων πετρελαίου, την ασφάλεια των θαλάσσιων γραµµών στον Ατλαντικό και την αποτροπή µόνιµης ρωσοκινεζικής στρατιωτικοοικονοµικής παρουσίας στην αµερικανική περιφέρεια.

Η επιχείρηση του 2026 σηµατοδοτεί επιστροφή των ΗΠΑ σε δόγµα άµεσης ισχύος, αντίστοιχο παλαιότερων παρεµβάσεων, όπως η Γρενάδα το 1983 και ο Παναµάς το 1989, προσαρµοσµένο όµως στον ανταγωνισµό µεγάλων δυνάµεων του 21ου αιώνα. Το µήνυµα είναι σαφές. Η εποχή της ανεκτής γεωπολιτικής αµφισηµίας στη Λατινική Αµερική κλείνει. Για την Ευρώπη, η εξέλιξη δηµιουργεί διττό δίληµµα. Από τη µία, η σταθεροποίηση της Βενεζουέλας µπορεί να συµβάλει στην ενεργειακή διαφοροποίηση και στη µείωση µεταναστευτικών πιέσεων. Από την άλλη, δηµιουργεί προηγούµενο χρήσης ισχύος, που δοκιµάζει την ευρωπαϊκή προσήλωση στη διεθνή νοµιµότητα. Το επικρατέστερο σενάριο προβλέπει εκλογές εντός µεταβατικής περιόδου, νέα κυβέρνηση και σταδιακή άρση κυρώσεων. Οι ΗΠΑ θα επιδιώξουν άµεση εµπορική και ενεργειακή συµφωνία, συνδέοντας την οικονοµική ανάκαµψη µε τη στρατηγική αποµάκρυνση ρωσικών και κινεζικών δοµών.

Σε ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο, η Βενεζουέλα εντάσσεται σε συνολική αναθεώρηση της αµερικανικής πολιτικής στο δυτικό ηµισφαίριο. Η Κολοµβία ενισχύεται από το 2022 ως βασικός πυλώνας ασφάλειας. Η Κούβα επανέρχεται στο επίκεντρο ανταγωνισµού επιρροής µετά το 2020. Παράλληλα, η αυξανόµενη αµερικανική εµπλοκή στη Γροιλανδία από το 2019 δείχνει ότι η Ουάσινγκτον οικοδοµεί ενιαίο τόξο ελέγχου πόρων και θαλάσσιων οδών από τον Αρκτικό έως την Καραϊβική. Η Βενεζουέλα δεν είναι µεµονωµένο επεισόδιο. Είναι το πρώτο µεγάλο τεστ µιας νέας εποχής αµερικανικής γεωπολιτικής ανασύνταξης.

*Επικεφαλής Strategy International, καθηγητή ∆ιεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής στη Σχολή Πολιτικής και ∆ιεθνών Σπουδών στο Vytautas Magnus University στη Λιθουανία

Άρθρο του Ιάσονα Πιπίνη*: Η πτώση του Μαδούρο και οι πολιτικοί του φίλοι στην Ελλάδα

Ο Νικολάς Μαδούρο δεν ήταν ο νόµιµος πρόεδρος της Βενεζουέλας. Ηταν ένας άνθρωπος που είχε σφετεριστεί την εξουσία, από το 2024 τουλάχιστον, όπου, όπως αποδείχθηκε, είχε διαπράξει εκλογική νοθεία στις προεδρικές εκλογές. Εκτός από την υπόθεση της διακίνησης κοκαΐνης που του προσάπτουν οι αµερικανικές Αρχές, όπου κρατείται, το καθεστώς της Βενεζουέλας κατηγορείται για εγκλήµατα κατά της ανθρωπότητας, όπως εκτελέσεις, µεσαιωνικά βασανιστήρια, διώξεις και φυλακίσεις των πολιτικών του αντιπάλων. Μέχρι σήµερα στις φυλακές υπάρχουν περίπου 860 πολιτικοί κρατούµενοι. Γι’ αυτά τα ζητήµατα, όµως, άλλα δικαστήρια έχουν αρµοδιότητα.

Για να αντιληφθεί κάποιος τι έχει συµβεί στη Βενεζουέλα, είναι σαν να είχε καταφέρει να φθάσει στην εξουσία ο Πάµπλο Εσκοµπάρ στην Κολοµβία και να αναλάβει τον έλεγχο του κράτους. ∆ηλαδή µια εγκληµατική οργάνωση να έχει τον έλεγχο του στρατού, της ∆ικαιοσύνης, να ελέγχει τα αεροδρόµια και τα λιµάνια και να διακινεί τεράστιες ποσότητες ναρκωτικών στο εξωτερικό. Η υπόθεση έχει άµεσες επιπτώσεις και στην Ευρωπαϊκή Ενωση, όπου φθάνουν µεγάλες ποσότητες ναρκωτικών. Αυτή η εγκληµατική οργάνωση, όµως, είχε καταφέρει να «εξαγάγει» και διαφθορά, όπως χρηµατοδότηση πολιτικών προσώπων, ακόµα και στην Ευρώπη. Στο νέο µου βιβλίο µε τίτλο «Ιστορίες από τη Λατινική Αµερική. Από τον Πινοσέτ και τον Εσκοµπάρ στις σύγχρονες ∆ηµοκρατίες», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Κέδρος», περιλαµβάνεται ένα κεφάλαιο για τη Βενεζουέλα, µε µαρτυρίες και συνεντεύξεις που αποτυπώνουν το παρασκήνιο της µεγάλης κρίσης.

Ο Νικολάς Μαδούρο το τελευταίο διάστηµα είχε µείνει διεθνώς αποµονωµένος, δίχως καµία νοµιµοποίηση. Ακόµα και οι τελευταίοι του πολιτικοί φίλοι τού είχαν γυρίσει την πλάτη. Στο παρελθόν, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ βρέθηκε στην εξουσία στην Ελλάδα, λειτούργησε ως «οµπρέλα προστασίας» του καθεστώτος Μαδούρο. Πότε µπλοκάροντας τα ψηφίσµατα του Ευρωκοινοβουλίου που προέβλεπαν κυρώσεις σε αξιωµατούχους του καθεστώτος για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωµάτων και πότε «υποδεχόµενος» κυβερνητικά αεροσκάφη της Βενεζουέλας στην Αθήνα, χωρίς να µάθουµε ποτέ ποιοι επέβαιναν. Υπενθυµίζεται ότι και πριν φθάσει στην εξουσία ο ΣΥΡΙΖΑ, είχε προνοµιακές σχέσεις µε τον αυταρχικό Λατινοαµερικανό ηγέτη, µε µυστικά ταξίδια στο Καράκας, µαζί µε δικηγόρο έµπειρο στις off shores και άλλες περίεργες συναντήσεις. Αρα είναι τουλάχιστον αστείο ο ΣΥΡΙΖΑ και ο Αλέξης Τσίπρας να κουνάνε το δάχτυλο στην κυβέρνηση για το συγκεκριµένο ζήτηµα.

*Δηµοσιογράφου και ειδικού συµβούλου του πρωθυπουργού

Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά