Αν ο Ντόναλντ Τραμπ καταφύγει στη χρήση στρατιωτικής ισχύος για την κατάληψη της Γροιλανδίας, η Δανία θα μπορούσε να ενεργοποιήσει μια ελάχιστα γνωστή, αλλά κρίσιμη ρήτρα των ευρωπαϊκών Συνθηκών, πέρα από το ΝΑΤΟ, με πολιτικές, νομικές και γεωστρατηγικές συνέπειες για ολόκληρη την Ευρώπη, εξηγεί το Politico. Η ασφάλεια της Δανίας βασίζεται στον πυρήνα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, ωστόσο αυτό είναι πιθανό να προσφέρει ελάχιστη προστασία σε μια αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεδομένου ότι η Ουάσινγκτον κυριαρχεί στο ΝΑΤΟ. Αντί γι’ αυτό, σύμφωνα με το Politico, η Κοπεγχάγη θα μπορούσε να ενεργοποιήσει μία λιγότερο γνωστή διάταξη των Συνθηκών της Ευρωπαϊκής Ένωσης: το άρθρο 42.7 -ήτοι, τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της ΕΕ.

Διαβάστε: Τραμπ: Κανένας δεν με έπεισε να μην χτυπήσω το Ιράν, μόνος μου το έκανα - Τι είπε για Γροιλανδία, Ματσάδο και Νόμπελ

Αν και ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι πρόκειται για διάταξη ισχυρότερη ακόμη και από το γνωστό άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, το άρθρο 42.7 συνοδεύεται από σημαντικές επιφυλάξεις και ασάφειες.

Το Politico εξέτασε πέντε ερωτήματα σχετικά με τη ρήτρα και κατά πόσο θα είχε νόημα για τη Δανία να την ενεργοποιήσει:


Πέντε ερωτήματα για το Άρθρο 42.7 των Συνθηκών της ΕΕ


1. Τι αναφέρει;

«Εάν ένα κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα λοιπά κράτη μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που διαθέτουν, σύμφωνα με το Άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό δεν θίγει τον ειδικό χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών μελών».

Η ρήτρα ενσωματώθηκε στη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2009, με στόχο να προσφέρει στα κράτη μέλη της ΕΕ προστασία παρόμοια με εκείνη του ΝΑΤΟ. Παρέχει πάντως σε ουδέτερες χώρες κάποιο περιθώριο αποφυγής.

Όμως αυτό θα προϋπέθετε τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας για την Ευρώπη χωρίς τις ΗΠΑ, οι οποίες αποτελούν τον βασικό εγγυητή της ασφάλειας της ηπείρου από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Το ΝΑΤΟ είναι υπεύθυνο για τη συλλογική άμυνα στην ευρωατλαντική περιοχή: διαθέτει τα αμυντικά σχέδια, τις δομές διοίκησης και ελέγχου και τους στόχους δυνατοτήτων», δήλωσε ένας διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. «Η ΕΕ, από την πλευρά της, φέρνει στο τραπέζι την οικονομική της ισχύ, τη βιομηχανική πολιτική και τη ρυθμιστική της δύναμη».

Για πολλούς αναλυτές, η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ «είναι πιο δεσμευτική», καθώς αναφέρει ότι τα κράτη μέλη έχουν «υποχρέωση» να προσφέρουν «κάθε βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που διαθέτουν». Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ περιλαμβάνει τη φράση «όπως κρίνει αναγκαίο», η οποία αφήνει μεγαλύτερο περιθώριο εθνικής διακριτικής ευχέρειας.

Η εκδοχή της ΕΕ «είναι ισχυρότερη στη διπλωματική γλώσσα, αλλά η δεξαμενή δυνάμεων είναι μικρότερη από ό,τι στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Αλεξάντερ Ματελάερ, αναπληρωτής καθηγητής διεθνούς ασφάλειας στη Σχολή Διακυβέρνησης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου Βρυξελλών.


2. Έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ;

Μόνο μία φορά.

Το 2015, η Γαλλία επικαλέστηκε το άρθρο μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις που συνδέονταν με το ISIS. Αυτό επέτρεψε στο Παρίσι να αναπτύξει εκ νέου ορισμένα από τα στρατεύματά του εκτός Αφρικής ώστε να περιπολούν στους γαλλικούς δρόμους, ενώ χώρες της ΕΕ όπως η Γερμανία έστειλαν στρατιώτες σε κράτη όπως το Μάλι.

Το αίτημα υποστηρίχθηκε ομόφωνα από τους άλλους υπουργούς Άμυνας της ΕΕ. Επειδή η ΕΕ δεν διαθέτει στρατό, το Παρίσι έπρεπε να διαπραγματευτεί με τα άλλα κράτη μέλη για συγκεκριμένη στρατιωτική συνδρομή.


3. Πώς λειτουργεί;

Η ενεργοποίησή του θα επαφιόταν στη Δανία.

Στη συνέχεια, όπως συνέβη και με τη Γαλλία, θα έπρεπε να εγκριθεί ομόφωνα από όλα τα άλλα κράτη μέλη.

Όμως κάθε αντίδραση της ΕΕ που απαιτεί ομοφωνία σημαίνει ότι η Δανία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει προβλήματα αν χώρες όπως η Ουγγαρία ασκήσουν βέτο, ανέφεραν δύο διπλωμάτες της ΕΕ.

«Δεν νομίζω ότι η Δανία θα το επικαλούνταν χωρίς να είναι βέβαιη για την ομοφωνία, γιατί θα ήταν μεγάλο ρίσκο», δήλωσε ο Αντόνιο Μισιρόλι, πρώην βοηθός γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και πρώην στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Σίγουρα μια χώρα όπως η Ουγγαρία δεν θα έπαιρνε το μέρος εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών;» πρόσθεσε.

Υπάρχει επίσης ασάφεια σχετικά με το αν θα ίσχυε σε μια κρίση στη Γροιλανδία, η οποία αποχώρησε από τον προκάτοχο της ΕΕ το 1985, αν και εξακολουθεί να αποτελεί μέρος του Βασιλείου της Δανίας.

Την Κυριακή, ο επίτροπος Άμυνας της ΕΕ Άντριους Κουμπίλιους δήλωσε ότι το 42.7 θα ίσχυε «σίγουρα», με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να έχει υποστηρίξει το ίδιο πέρυσι.

Η εκπρόσωπος της Επιτροπής Ανίτα Χίπε δήλωσε: «Η Γροιλανδία αποτελεί μέρος του εδάφους του Βασιλείου της Δανίας και συνεπώς, καταρχήν, καλύπτεται από τη ρήτρα αμοιβαίας αλληλεγγύης του Άρθρου 42.7».


4. Τι συμβαίνει μετά;

Αν η Δανία επικαλεστεί επιτυχώς τη ρήτρα, αυτό θα έστελνε ένα «πολύ ισχυρό πολιτικό και νομικό» μήνυμα, δήλωσε ο Σβεν Μπισκόπ, γενικός διευθυντής του think tank Egmont και ειδικός στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Ο μηχανισμός δεν απαιτεί από την ίδια την ΕΕ να παρέμβει άμεσα, αφήνοντας στις πρωτεύουσες των κρατών μελών —και ιδίως στη χώρα που επικαλέστηκε τη ρήτρα— να καθορίσουν τα επόμενα βήματα. Οι επιλογές κυμαίνονται από δηλώσεις αλληλεγγύης έως οικονομική βοήθεια και ακόμη και στρατιωτική υποστήριξη, σύμφωνα με έναν διπλωμάτη της ΕΕ. Ο Μισιρόλι πρότεινε ότι μία από τις επιλογές για τη Δανία θα μπορούσε να είναι η χρήση του άρθρου «για να ζητήσει από μια άλλη χώρα να μεσολαβήσει».

Παρότι είναι «πολύ νωρίς για να ειπωθεί» πώς θα διαμορφωνόταν στην πράξη μια τέτοια αντίδραση, Ευρωπαίος κυβερνητικός αξιωματούχος σημείωσε ότι «θα προσφέρουμε τη στήριξη που θα θέλαμε να έχουμε» σε αντίστοιχο σενάριο.

Το άρθρο θα μπορούσε επίσης να θέσει το νομικό πλαίσιο για την επιβολή οικονομικών κυρώσεων, σύμφωνα με τον Μπίσκοπ.

Ο Γερμανός ευρωβουλευτής και αντιπρόεδρος της ομάδας των Πρασίνων, Σέργκεϊ Λαγοντίνσκι, δήλωσε ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει να προετοιμάσει έναν «κατάλογο πιθανών αντίμετρων» σε περίπτωση ενεργοποίησης του άρθρου 42.7, όπως η απομάκρυνση αμερικανικών στρατευμάτων από ευρωπαϊκές βάσεις, η απαγόρευση υπερπτήσεων αμερικανικών αεροσκαφών και ο περιορισμός της πρόσβασης αμερικανικών εταιρειών στις ευρωπαϊκές αγορές.

Η επίκληση του άρθρου θα μπορούσε να περιλαμβάνει και περιορισμένη ανάπτυξη στρατευμάτων μέσω της Στρατιωτικής Επιτροπής της ΕΕ και του Στρατιωτικού Επιτελείου — συμβουλευτικών οργάνων που απαρτίζονται από τους κορυφαίους στρατηγούς των κρατών μελών και στρατιωτικούς εκπροσώπους στις Βρυξέλλες, είπε ο Μπισκόπ.

Η ενεργοποίηση της διάταξης θα μπορούσε να περιλαμβάνει και περιορισμένη ανάπτυξη δυνάμεων από τη στρατιωτική επιτροπή και το στρατιωτικό επιτελείο της ΕΕ -συμβουλευτικά όργανα που απαρτίζονται από ανώτατους αξιωματικούς και στρατιωτικούς εκπροσώπους στις Βρυξέλλες. Ωστόσο, οι αναλυτές συμφωνούν ότι η πιθανότητα πολέμου της ΕΕ με τις ΗΠΑ είναι μηδενική.

Ακόμη κι αν υπήρχε πολιτική βούληση, η ΕΕ διαθέτει μόλις «μερικές δεκάδες» στρατιωτικούς επιτελείς στις Βρυξέλλες, ένα περιορισμένο σύστημα διοίκησης ικανό να κατευθύνει «το πολύ» 3.000 στρατιώτες, με εμπειρία κυρίως σε ειρηνευτικές αποστολές. Παρ’ όλα αυτά, τα κράτη-μέλη θα μπορούσαν να αποφασίσουν πιο ουσιαστική στρατιωτική βοήθεια, αξιοποιώντας εθνικούς πόρους.

Παράλληλα, οι υποχρεώσεις των ίδιων των χωρών παραμένουν ασαφείς, πράγμα που σημαίνει ότι η Δανία μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με την «πολιτική πραγματικότητα» ορισμένων πρωτευουσών της ΕΕ που θα αναλάβουν ελάχιστες συγκεκριμένες δεσμεύσεις βοήθειας.

Λόγω αυτών των ασαφειών σχετικά με τη χρήση του άρθρου, τον περασμένο μήνα ο Κουμπίλιους δήλωσε στο Politico ότι θέλει να ανοίξει φέτος συζήτηση για την «θεσμική ετοιμότητα άμυνας», η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει την αναμόρφωση του Άρθρου 42.7 ώστε να καταστεί πλήρως λειτουργικό, με σαφή διαδικασία και ολοκληρωμένη στρατιωτική διοίκηση.


5. Τι σημαίνει για το ΝΑΤΟ;

Η Δανία έχει προειδοποιήσει ότι μια αμερικανική προσάρτηση της Γροιλανδίας θα σήμαινε το τέλος της Συμμαχίας, άποψη με την οποία διαφωνεί ο Τραμπ.

Αν οι ΗΠΑ οργανώσουν μια τέτοια κατάληψη, «δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη, τουλάχιστον νομικά, το τέλος του ΝΑΤΟ, αλλά θα σήμαινε πολιτικά την απογύμνωση της αξιοπιστίας του» δήλωσε ο Φαμπρίς Ποτιέ, διευθύνων σύμβουλος της Rasmussen Global. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει «ορισμένα κράτη-μέλη της ΕΕ να στραφούν σε περισσότερες ευρωπαϊκές λύσεις, δίνοντας μεγαλύτερο βάρος στο άρθρο 42.7», συμπλήρωσε.

Ωστόσο, κάτι τέτοιο θα προϋπέθετε τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας για την Ευρώπη χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες αποτελούν τον βασικό εγγυητή της ευρωπαϊκής ασφάλειας από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Το ΝΑΤΟ είναι αρμόδιο για τη συλλογική άμυνα στον ευρωατλαντικό χώρο: διαθέτει τα αμυντικά σχέδια, τις δομές διοίκησης και ελέγχου και τους στόχους δυνατοτήτων» ανέφερε διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. «Η ΕΕ, από την πλευρά της, φέρνει στο τραπέζι την οικονομική της ισχύ, τη βιομηχανική πολιτική και τη ρυθμιστική της δύναμη».