EnΝταν Φέφερμαν στα Παραπολιτικά: Τεταμένη και επικίνδυνη η κατάσταση στο Ιράν - Όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά
Επικίνδυνο σκηνικό για τη Μέση Ανατολή
Ο Νταν Φέφερμαν, πρώην αξιωματικός Υπηρεσίας Πληροφοριών IDF, συνιδρυτής του Middle East 24 σχολιάζει αποκλειστικά στα Παραπολιτικά τις εξελίξεις
Έντονη ανησυχία, επίσης, εκφράζει ο Φέφερμαν με εξειδίκευση στις αραβοϊσραηλινές σχέσεις και τις Συμφωνίες του Αβραάμ για το αίτημα της «Χαμάς» για κατάπαυση του πυρός μέχρι το 2035, καθώς θεωρεί ότι πρόκειται για μια ευκαιρία ανασύνταξης δυνάμεων και καλεί τις ΗΠΑ και την Ευρώπη να ασκήσουν άμεσα ουσιαστικές πιέσεις στη Χαμάς.
Νταν Φέφερμαν για Ιράν: Τεταμένη και επικίνδυνη η κατάσταση, ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα
-Βρισκόμαστε ένα βήμα πιο κοντά σε μια νέα επέμβαση στο Ιράν, είτε από τις ΗΠΑ είτε από το Ισραήλ, μετά και τις επιθέσεις των δώδεκα ημερών το καλοκαίρι;
-Βλέπουμε μια πολύ τεταμένη δυναμική αυτήν τη στιγμή, καθώς οι διαδηλώσεις έχουν εξαπλωθεί σε όλη τη χώρα. Σε αυτό το πλαίσιο, το Ιράν εργάζεται για την ανοικοδόμηση ορισμένων από τις κατεστραμμένες πυραυλικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ φέρονται να εξετάζουν μια πιθανή στρατιωτική παρέμβαση προκειμένου να εμποδίσουν τη στρατιωτική ανασύνταξη του Ιράν όσο είναι ακόμα αδύναμο, πριν καταφέρει να αναδιαρθρώσει την αεράμυνά του, η οποία καταστράφηκε από τα ισραηλινά πλήγματα τον Ιούνιο. Εξετάζεται το σενάριο το Ιράν να προσπαθήσει να εκτοξεύσει πυραύλους κατά του Ισραήλ ή κατά αμερικανικών στόχων στην περιοχή, προκειμένου να αποπροσανατολίσει από την αυξανόμενη αναταραχή στο εσωτερικό της χώρας του. Ο πρόεδρος Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ είναι σε ετοιμότητα και θα παρέμβουν, αποτελεί όμως ερώτημα ο τρόπος με τον οποίο θα απαντήσουν. Το ιρανικό καθεστώς προσέγγισε τις ΗΠΑ και ζήτησε διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ επιδιώκει να μετριάσει την πίεση των κυρώσεων. Ταυτόχρονα, προσπαθεί και πάλι να αποπροσανατολίσει από τις διαδηλώσεις στους δρόμους.
-Στο παρελθόν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ είχε δώσει διορία δύο εβδομάδων στο Ιράν, με την επίθεση όμως να λαμβάνει χώρα μέσα σε 48 ώρες. Θα δούμε να συμβαίνει κάτι αντίστοιχο και πάλι;
-Υπήρχαν ισχυρές ενδείξεις στις μυστικές υπηρεσίες ότι το Ιράν χρησιμοποιούσε προσχηματικά τις διαπραγματεύσεις για να κερδίσει χρόνο. Η χρήση στρατιωτικής βίας είναι ένα εργαλείο στην εργαλειοθήκη, αλλά η Ουάσινγκτον δεν ανυπομονεί να το χρησιμοποιήσει σε εσωτερικές υποθέσεις τρίτων. Το παράθυρο για διπλωματία υπάρχει, αν όμως υπάρξουν ενδείξεις ότι το Ιράν προσποιείται, τότε οι ΗΠΑ γνωρίζουν πώς να χρησιμοποιήσουν στρατιωτική δύναμη. Το μεγάλο ερώτημα, όμως, είναι τι σημαίνει να χρησιμοποιείς στρατιωτική βία για να πιέσεις ή να ανατρέψεις ένα καθεστώς ή να βοηθήσεις τους διαδηλωτές, γιατί διαφέρει πολύ από την επιβράδυνση ενός πυρηνικού προγράμματος ή την καταστροφή πυραυλικών εγκαταστάσεων.
-Ορισμένοι αναλυτές αποδίδουν τις διαδηλώσεις σε υποκίνησή τους από ξένους πράκτορες.
-Δεν είναι μυστικό ότι οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και ίσως το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου αντιτίθενται στην ύπαρξη αυτού του καθεστώτος στην Τεχεράνη. Δυτικές μυστικές υπηρεσίες και ίσως ακόμα και κάποιες περιφερειακές μυστικές υπηρεσίες βρίσκονται επί τόπου ή προσπαθούν να βοηθήσουν τους διαδηλωτές με κάθε τρόπο, αλλά το να κατηγορεί κανείς για την υποκίνηση των διαδηλώσεων ή ακόμα και για την επιτυχία τους τις ξένες μυστικές υπηρεσίες αυτό είναι απλά γελοίο. Αυτό δείχνει ότι το καθεστώς είτε δεν έχει καμία επαφή με την πραγματικότητα είτε είναι πρόθυμο να πει ή να κάνει οτιδήποτε για να προσπαθήσει να επιβιώσει.
-Το Ιράν έχει απειλήσει με τρομοκρατικές επιθέσεις σε όλο τον κόσμο ή στην Ευρώπη.
-Το Ισραήλ βρίσκεται πάντα σε κατάσταση συναγερμού από τρομοκρατικές επιθέσεις που οργανώνονται, σχεδιάζονται ή εκτελούνται από το Ιράν ή από τους υποστηριζόμενους από αυτό, πληρεξουσίους, σε όλο τον κόσμο. Αυτό είναι κάτι στο οποίο οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες πάντα επικεντρώνονταν. Οι ιρανικές μυστικές υπηρεσίες της δύναμης Quds του IRGC πάντα εργάζονται για την εκτέλεση και τον σχεδιασμό τρομοκρατικών επιθέσεων σε ισραηλινούς και εβραϊκούς στόχους.
-Πώς εκτιμάτε ότι θα υπερασπιστεί την επιβίωσή του το ιρανικό καθεστώς;
-Νομίζω ότι θα δούμε αυξανόμενη καταπίεση, κατασταλτικά μέσα, συλλήψεις με ωμή βία, ανακρίσεις του λαού του Ιράν. Πηγές κάνουν λόγο για έως και 12.000 νεκρούς διαδηλωτές, μέχρι στιγμής, από τραμπούκους του καθεστώτος, ενώ πολλές χιλιάδες έχουν ήδη συλληφθεί. Αν το καθεστώς φτάσει σε αδιέξοδο, οι ανώτεροι ηγέτες θα εγκαταλείψουν και πάλι τη χώρα, όπως συνέβη με τη φυγή του Ασαντ στη Συρία. Υπάρχουν σενάρια σύμφωνα με τα οποία άλλα ανώτερα στελέχη, π.χ. στρατηγοί του IRGC, θα αναλάβουν την εξουσία και θα εγκαθιδρύσουν στρατιωτική κυριαρχία στη χώρα. Μια σκοτεινή και λιγότερο ρεαλιστική επιλογή είναι η επιστροφή του σάχη Ρεζά Παχλαβί στο Ιράν και κάποιου είδους προσωρινής κυβέρνησης που θα υποστηρίζεται από τον διεθνή συνασπισμό, ιδιαίτερα από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
-Πώς αξιολογείτε τη μετάβαση στη δεύτερη φάση της ειρηνευτικής συμφωνίας Τραμπ για τη Γάζα;
-Η συμφωνία έβαλε τέλος σε έναν πολύ δύσκολο, διετή πόλεμο. Είναι μια από τις πιο δύσκολες στιγμές στην ιστορία μας. Ολόκληρος ο Αραβικός Σύνδεσμος, με επικεφαλής τους Σαουδάραβες, συναίνεσε σε μια συμφωνία που απομόνωνε τη «Χαμάς», απαιτούσε τον αφοπλισμό της και την απομάκρυνσή της από την παλαιστινιακή πολιτική σκηνή και καθιστούσε σαφές ότι δεν μπορεί να υπάρξει πρόοδος ή σταθερότητα στην περιοχή όσον αφορά το Ισραήλ, παρά μόνο με τον παραγκωνισμό και την ήττα της «Χαμάς». Ο πόλεμος αυτός αποδυνάμωσε τους πλη ρεξούσιους του Ιράν, αλλά και την ίδια την Τεχεράνη. Από τον Οκτώβριο μέχρι τώρα δόθηκε μια σπουδαία ευκαιρία για τις περιφερειακές δυνάμεις να πρωταγωνιστήσουν. Μέσα στο 2026 ανησυχώ ότι θα κάνουν όχι αυτό που πρέπει, αλλά αυτό που είναι βραχυπρόθεσμα σκόπιμο - και αυτό δεν είναι να αντιμετωπίσουν τη «Χαμάς». Το Ισραήλ θα κληθεί να επιλέξει είτε να επιστρέψει και να αφοπλίσει τη «Χαμάς» μόνο του, με συνέπεια να καταστεί και πάλι αντικείμενο περιφερειακής διεθνούς απομόνωσης, είτε θα πιεστεί και θα αναγκαστεί -μεταξύ άλλων και από τους Αμερικανούς- να μην αντιμετωπίσει τη «Χαμάς». Τότε θα προκύψει μια νέα επίθεση.
-Τι στέκεται εμπόδιο στην ανάπτυξη της Διεθνούς Δύναμης Σταθερότητας στη Γάζα (ISF);
-Ολοι θέλουν να καταδείξουν τη «Χαμάς» ως τον «κακό» και πως το Ισραήλ δεν θα έπρεπε πλέον να την πολεμά, επειδή αυτό επηρεάζει τους Παλαιστίνιους πολίτες. Αυτές οι χώρες, όμως, δεν είναι πρόθυμες να ενεργήσουν προς αυτή την κατεύθυνση, κάτι που υποτίθεται ότι πρέπει να κάνει η ISF. Υπάρχει μια τρίτη επιλογή: Οι περιοχές που κατέχει σήμερα το Ισραήλ, απαλλαγμένες από τη «Χαμάς», θα είναι οι περιοχές στις οποίες θα εγκατασταθεί η ISF, όπου στη συνέχεια θα γίνει η ανοικοδόμηση. Ωστόσο, η «Χαμάς» θα εξακολουθούσε να είναι κυρίαρχη σε ορισμένες περιοχές και τότε θα προέκυπτε μια προσέγγιση Γάζας δύο ταχυτήτων.
-Πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά αυτά τα ζητήματα για να διασφαλιστεί η σταθερότητα στην περιοχή;
-Απαιτείται σαφής αμερικανική πίεση σε αυτό το θέμα και οι Ευρωπαίοι πρέπει να κάνουν το καθήκον τους με την αξιοποίηση των διπλωματικών και οικονομικών σχέσεων και την επίδειξη ηγεσίας στους κόλπους των διεθνών οργανισμών του ΟΗΕ. Βλέπουμε τους Ευρωπαίους να είναι διχασμένοι, με ορισμένους από αυτούς να υποστηρίζουν ένα παλαιστινιακό κράτος, ενώ η «Χαμάς» εξακολουθεί να ελέγχει σε μεγάλο βαθμό την εξουσία, και να συνδέουν άσχετα ζητήματα, που αφορούν τη Δυτική Οχθη με τον πόλεμο στη Γάζα. Οι ΗΠΑ επέδειξαν σημαντική ηγετική ικανότητα στη συγκρότηση αυτού του σχεδίου και στην άσκηση πίεσης στο Κατάρ και στους Τούρκους για να το υποστηρίξουν αυτό, ωστόσο, ανησυχώ για το γεγονός ότι τώρα η Ουάσινγκτον υπογράφει αμυντικές συμφωνίες είτε με το Κατάρ είτε με τους Τούρκους για τα F-35.
-Η «Χαμάς» έχει ζητήσει δεκαετή περίοδο κατάπαυσης του πυρός μέχρι το 2035. Τι σημαίνει αυτό για εσάς;
-Είναι μια τακτική κατάπαυσης πυρός από θέση αδυναμίας, μέχρι να ανασυνταχθεί και να ξαναχτυπήσει. Δεν είναι ειρήνη. Οι άνθρωποί τους αποτελούν βορά για τα κανόνια και σίγουρα η «Χαμάς» δεν ενδιαφέρεται για το Ισραήλ. Η κατάπαυση του πυρός ίσχυε στις 6 Οκτωβρίου 2023, όπως και σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις που το Ισραήλ είχε πολεμήσει τη «Χαμάς» τα τελευταία 15 χρόνια. Αυτό που επιδιώκει η «Χαμάς» είναι να αξιοποιήσει αυτές τις περιόδους ηρεμίας για να ανασυνταχθεί, να επανεξοπλιστεί, να ξαναχτίσει τη θέση της και μετά χτυπάει όταν αισθάνεται ότι έχει πλεονέκτημα. Θα παραβιάσουν την κατάπαυση πυρός, ίσως σε έναν χρόνο, σε πέντε, σε εννέα ή και σε δέκα. Δεν πρόκειται για έναν αντίπαλο που τηρεί το Διεθνές Δίκαιο, αλλά ούτε και τις δικές του συμφωνίες.
-Ποια είναι τα οφέλη ή οι κίνδυνοι από την εμπλοκή τουρκικών στρατευμάτων στη Γάζα στο πλαίσιο της Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης;
-Το Ισραήλ είχε μια αρκετά τεταμένη σχέση με την Τουρκία, μετά το περιστατικό του Μαρμαρά το 2011. Η Τουρκία, από τότε που ο Ερντογάν και το ΑΚΡ βρέθηκαν στην εξουσία, βρίσκεται σε μια νεοοθωμανική αλλά και ισλαμιστική τροχιά και τα τελευταία χρόνια είναι πραγματικά ένας από τους κύριους υποστηρικτές της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και του ριζοσπαστικού Ισλάμ στην περιοχή. Οπουδήποτε υπάρχουν πολιτοφυλακές που συνδέονται με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα -με τη «Χαμάς» να είναι η κυριότερη από αυτές στην Ανατολική Μεσόγειο-, η Τουρκία είναι εκεί ως βασικός υποστηρικτής. Θεωρεί ότι αυτός ο τρόπος την εξυπηρετεί ώστε να εμπλακεί στην εσωτερική πολιτική. Η Τουρκία σήμερα ανταγωνίζεται με τους αποδυναμωμένους αυτή τη στιγμή Ιρανούς να σηκώσει τη σημαία του συμβολικού αγώνα της Παλαιστίνης, όχι επειδή νοιάζεται πραγματικά για τους Παλαιστινίους, αλλά επειδή με αυτόν τον τρόπο μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι η ηγέτης της Μέσης Ανατολής και πως αυτή στηρίζει την αντίσταση κατά του Ισραήλ. Γνωρίζουμε, πλέον, ότι η «Χαμάς» και το Ιράν διακινούν λαθραία μέσω των παράνομων οικονομικών δικτύων μέσω της Τουρκίας. Αυτό έχει εξελιχθεί σε σοβαρό πρόβλημα, που σημαίνει ότι το Ισραήλ δεν την εμπιστεύεται. Είναι σαφές ότι οι Τούρκοι θέλουν ρόλο στη Γάζα, πολύ πιθανόν για να διασφαλιστεί ότι η «Χαμάς» δεν θα αφοπλιστεί και ότι θα παραμείνει στην εξουσία. Η Τουρκία και το Κατάρ έχουν σαφές συμφέρον να διατηρήσουν τη «Χαμάς» ζωντανή. Θεωρώ πολύ δύσκολο να δω την Τουρκία να παίζει εποικοδομητικό ρόλο σε όλη αυτήν τη διαδικασία.
-Προβλέπετε σύγκρουση Ισραήλ - Τουρκίας τα επόμενα χρόνια;
-Θα ήταν σίγουρα το πιο επιζήμιο είδος σύγκρουσης που θα μπορούσε κανείς να φανταστεί στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά η παρουσία της Τουρκίας στη Γάζα θα αύξανε σίγουρα την πιθανότητα προστριβών. Θα ήταν πολύ κακή ιδέα να συμφωνήσουμε να έχει ρόλο η Τουρκία με στρατιωτικές δυνάμεις στο έδαφος της Γάζας.
-Πώς σχολιάζετε την αμυντική συνεργασία Ισραήλ - Ελλάδας - Κύπρου;
-Οι ραγδαίες εξελίξεις των τελευταίων ετών οδήγησαν στην ανάδυση μιας νέας στρατηγικής ευθυγράμμισης μεταξύ του Ισραήλ, της Ελλάδας και της Κύπρου, η οποία πρέπει να συνεχίσει να επεκτείνεται ειδικά τώρα, καθώς οι οικονομικές και ενεργειακές υποδομές συνεχίζουν να επεκτείνονται, τόσο από τον Κόλπο, με τις Συμφωνίες του Αβραάμ, όσο και από τη Μεσόγειο. Είναι ένα απολύτως θετικό βήμα για την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη της Ανατολικής Μεσογείου.
Δημοσιεύθηκε στα Παραπολιτικά
