Το τέλος των λεγόμενων «συζυγικών καθηκόντων», την έννοια δηλαδή ότι ο γάμος σημαίνει υποχρέωση σεξουαλικής επαφής, κατοχυρώνει νομικά η Γαλλία, αφού με νομοσχέδιο που εγκρίθηκε την Τετάρτη (28/01) στην Εθνοσυνέλευση προστίθεται μια ρήτρα στον αστικό κώδικα της χώρας για να καταστήσει σαφές ότι η «κοινή διαβίωση» δε δημιουργεί «υποχρέωση για σεξουαλικές σχέσεις».

Γαλλία: Καταργεί δια νόμου τα "συζυγικά καθήκοντα", βάζει "φρένο" στους βιασμούς εντός γάμου

Ειδικότερα, σε σχετικό νομοσχέδιο αναφέρεται ότι το άρθρο 215 του αστικού κώδικα της χώρας, το οποίο ορίζει ότι «οι σύζυγοι αναλαμβάνουν την αμοιβαία υποχρέωση μίας κοινής ζωής», δεν σημαίνει ότι στο πλαίσιο του γάμου η συναίνεση σε σεξουαλική πράξη είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Διευκρινίζεται επίσης ότι η άρνηση της σεξουαλικής σχέσης από τον σύζυγο ή τη σύζυγο δεν είναι επαρκής λόγος έκδοσης μη συναινετικού διαζυγίου.

Οι υποστηρικτές ελπίζουν ότι ο νόμος θα βοηθήσει στην αποτροπή του βιασμού κατά τη διάρκεια του γάμου, ανν και είναι απίθανο να έχει σημαντικό αντίκτυπο στα δικαστήρια. «Επιτρέποντας σε ένα τέτοιο δικαίωμα ή καθήκον να διατηρηθεί, δίνουμε συλλογικά την έγκρισή μας σε ένα σύστημα κυριαρχίας και θήρευσης από τον σύζυγο στη σύζυγο», δήλωσε η εισηγήτρια του νομοσχεδίου, βουλευτής των Πρασίνων Μαρί-Σαρλότ Γκαρέν. «Ο γάμος δεν μπορεί να είναι μια φούσκα στην οποία η συναίνεση για σεξ θεωρείται οριστική και εφ' όρου ζωής».

Το σχετικό νομοσχέδιο αίρει μια ασάφεια που επιμένει παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει ρητή αναφορά στο «συζυγικό καθήκον» σε κανένα νομικό κείμενο. Επί του παρόντος, ο γαλλικός αστικός κώδικας ορίζει τα καθήκοντα του γάμου ως «σεβασμό, πίστη, υποστήριξη και βοήθεια» και αναφέρει ότι τα ζευγάρια δεσμεύονται σε μια «κοινή διαβίωση». Στα κείμενα δεν υπάρχει καμία αναφορά σε «συζυγικά» - δηλαδή σεξουαλικά - δικαιώματα. Η προέλευση αυτής της έννοιας βρίσκεται στο μεσαιωνικό εκκλησιαστικό δίκαιο.

Παρολ΄αυτά, οι δικαστές σε σύγχρονες υποθέσεις διαζυγίου έχουν, κατά καιρούς, δώσει μια ευρεία ερμηνεία στην έννοια της «κοινότητας διαβίωσης» ώστε να περιλαμβάνει και τις σεξουαλικές σχέσεις. Σε μια διάσημη υπόθεση το 2019, μια γυναίκα διαπιστώθηκε ότι απείχε από τις σεξουαλικές επαφές με τον σύζυγό της για αρκετά χρόνια και στη συνέχεια εκείνος έλαβε διαζύγιο «βάσει υπαιτιότητας», υπονοώντας ενοχή εκ μέρους της. Η γυναίκα προσέφυγε στη συνέχεια στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), το οποίο πέρυσι καταδίκασε τη Γαλλία, επειδή επέτρεψε στην άρνηση σεξουαλικής επαφής να αποτελέσει λόγο για διαζύγιο με βάση υπαιτιότητα.


Η υπόθεση Πελικό

Οι φεμινίστριες χαιρέτησαν την εξέλιξη αυτή ως σημαντική πρόοδος από τις φεμινίστριες. Η απόφαση του ΕΔΑΔ κατέστησε, στην πράξη, αδύνατο για οποιονδήποτε Γάλλο δικαστή διαζυγίων να λάβει παρόμοια απόφαση - γι' αυτό και ο νέος νόμος προορίζεται κυρίως ως διευκρίνιση, με την αλλαγή να είναι απίθανο να έχει σημαντικό αντίκτυπο στα δικαστήρια.

Για τους ακτιβιστές, η ιδέα ότι οι σύζυγοι έχουν «καθήκον» να συναινούν σε σεξουαλικές σχέσεις με τους συζύγους τους είναι υπαρκτή σε ορισμένα τμήματα της κοινωνίας και πρέπει να αντιμετωπιστεί. Η πολύκροτη υπόθεση Πελικό το 2024, όπου η ναρκωμένη και αναίσθητη Ζιζέλ Πελικό βιάστηκε επανειλημμένα από άνδρες, που είχε προσκαλέσει ο σύζυγός της θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς αρκετοί κατηγορούμενοι δήλωσαν ότι υπέθεσαν τη συγκατάθεσή της, λόγω των όσων τους είχε πει ο σύζυγός της.

Ο βιασμός εντός γάμου στη Γαλλία, όπως και στις περισσότερες άλλες χώρες,  κατοχυρώνεται πλέον από το νόμο, ενώ πριν από το 1990 οι άνδρες μπορούσαν να ισχυριστούν ότι ο γάμος υπονοούσε συναίνεση. Από τον Νοέμβριο του 2025, ο νομικός ορισμός του βιασμού στη Γαλλία έχει επίσης επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει την έννοια της μη συναίνεσης. Αξίζει να σημειωθεί ότι προηγουμένως, ο βιασμός οριζόταν ως μια σεξουαλική πράξη που τελείται με «βία, καταναγκασμό, απειλή ή έκπληξη», ενώ τώρα πια ως βιασμός νοείται οποιαδήποτε πράξη χωρίς «ενημερωμένη, συγκεκριμένη, προηγούμενη και ανακλητή» συναίνεση. Όπως αναφέρει ο νόμος, η σιωπή ή η απουσία αντίδρασης δεν συνεπάγεται συναίνεση.