Μια νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Science επαναφέρει στο προσκήνιο ένα από τα πιο «φορτισμένα» ερωτήματα της ανθρώπινης προϊστορίας, όχι μόνο αν υπήρξε επιμειξία ανάμεσα σε Νεάντερταλ και Homo sapiens, αλλά και πώς ακριβώς συνέβη αυτή η μίξη. Η μελέτη υποστηρίζει ότι οι αρσενικοί Νεάντερταλ και οι θηλυκοί ανατομικά σύγχρονοι άνθρωποι είχαν έντονη τάση να ζευγαρώνουν, κάτι που, όπως εκτιμούν οι ερευνητές, βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα την εξέλιξη του ανθρώπινου γονιδιώματος. Η υπόθεση δεν στέκεται σε θεωρίες «γενικής ιστορίας», αλλά προσπαθεί να διαβάσει τις γενετικές υπογραφές που άφησαν πίσω τους οι αρχαίες μετακινήσεις πληθυσμών, οι συναντήσεις και οι αναπαραγωγικές επιλογές. Το εύρημα, μάλιστα, επιχειρεί να δώσει μια απλούστερη εξήγηση για μια παλιά απορία που είχε οδηγήσει πολλούς να μιλούν για φυσική επιλογή: γιατί οι σύγχρονοι άνθρωποι έχουν ελάχιστο ή καθόλου DNA Νεάντερταλ στο χρωμόσωμα Χ. 

Διαβάστε: Βρέθηκε το αρχαιότερο αποτύπωμα Νεάντερταλ σε βότσαλο 43.000 ετών - Η απόδειξη ότι έφτιαχναν τέχνη

Νεάντερταλ: Πώς ξεκίνησε το «παζλ» του DNA και τι ξέραμε μέχρι τώρα

Η ιστορία αυτού του επιστημονικού γρίφου έχει ήδη μια καθοριστική στιγμή. Το 2010, μια μεγάλης σημασίας μελέτη αποκρυπτογράφησε το γονιδίωμα του ανθρώπου του Νεάντερταλ, επιβεβαιώνοντας ότι οι Homo sapiens και οι Νεάντερταλ είχαν πράγματι διασταυρωθεί. Από τότε, η εικόνα έγινε πιο καθαρή: οι περισσότεροι άνθρωποι που ζουν σήμερα φέρουν θραύσματα DNA αυτού του εξαφανισμένου είδους, κληρονομημένα από την επιμειξία που υπήρξε ανάμεσα στις δύο ομάδες. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι δύο πληθυσμοί είναι απόγονοι ενός παλαιότερου πληθυσμού που βρισκόταν στην Αφρική πριν από μερικά εκατομμύρια χρόνια. Καθώς πέρασαν εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, οι μεταναστεύσεις και οι μετακινήσεις ανθρώπινων ομάδων έφεραν νέες συναντήσεις και, τελικά, νέες επιμειξίες. Ωστόσο, μέσα σε αυτή την ευρύτερη εικόνα, υπήρχε ένα στοιχείο που «δεν ταίριαζε» εύκολα: οι σύγχρονοι άνθρωποι έχουν λίγο ή καθόλου DNA Νεάντερταλ στο χρωμόσωμα Χ, ένα από τα δύο χρωμοσώματα που καθορίζουν το φύλο του εμβρύου. Για χρόνια, η κυρίαρχη εξήγηση ήταν ότι ίσως πρόκειται για αποτέλεσμα φυσικής επιλογής ή για κάποια μορφή αναπαραγωγικής ασυμβατότητας.

Νεάντερταλ: Τι δείχνει η νέα ανάλυση για το χρωμόσωμα Χ και τις «προτιμήσεις στην αναπαραγωγή»

Η νέα μελέτη, που πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, προτείνει μια διαφορετική ανάγνωση. Αντί να βλέπει τη διαφορά στο χρωμόσωμα Χ ως ίχνος φυσικής επιλογής, τη συνδέει με αυτό που οι ερευνητές περιγράφουν ως «προτιμήσεις στην αναπαραγωγή». Η ομάδα ανέλυσε DNA σύγχρονου ανθρώπου που υπήρχε σε έναν Νεάντερταλ και διαπίστωσε ότι ήταν ιδιαίτερα άφθονο στο χρωμόσωμα Χ, δηλαδή ακριβώς το αντίθετο από αυτό που είχε παρατηρηθεί στον σύγχρονο άνθρωπο. Αυτό το αποτέλεσμα τους επέτρεψε να απορρίψουν την ιδέα περί αναπαραγωγικής ασυμβατότητας μεταξύ των ειδών.

Σύμφωνα με τον κύριο ερευνητή της μελέτης, Αλεξάντερ Πλατ, η γενετική ροή «υπήρξε κυρίως μεταξύ των αρσενικών Νεάντερταλ και των θηλυκών ανατομικά σύγχρονων ανθρώπων». Η λογική που περιγράφεται είναι συγκεκριμένη: οι γυναίκες διαθέτουν δύο χρωμοσώματα Χ, ενώ οι άνδρες μόνο ένα. Άρα, αν οι αρσενικοί Νεάντερταλ και οι θηλυκοί σύγχρονοι άνθρωποι ζευγάρωναν πιο συχνά, περισσότερα χρωμοσώματα Χ σύγχρονου ανθρώπου θα περνούσαν στη γενετική «δεξαμενή» των Νεάντερταλ και, αντίστροφα, λιγότερα χρωμοσώματα Χ Νεάντερταλ θα εμφανίζονταν στους πληθυσμούς των σύγχρονων ανθρώπων. Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι μπορεί να υπάρχουν και άλλοι λόγοι, ωστόσο υποστηρίζουν ότι αυτές οι αρχαίες πρακτικές ζευγαρώματος «προσφέρουν την απλούστερη εξήγηση».

Παραμένει, πάντως, ανοιχτό το πιο δύσκολο κομμάτι: το «γιατί» αυτού του μοτίβου. Όπως σημειώνεται, δεν είναι ξεκάθαρο αν οι σχέσεις αυτές προέκυπταν κατόπιν επιλογής, ή αν υπήρχαν περιπτώσεις βίας ή εξαναγκασμού. Οι ερευνητές θέλουν να προχωρήσουν σε αναλύσεις που θα μπορούσαν να φωτίσουν τις αιτίες, εξετάζοντας πιθανούς παράγοντες όπως οι κοινωνικές δυναμικές ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες στις κοινότητες των Νεάντερταλ ή οι μεταναστευτικές συνήθειες. Μια από τις πιθανότητες που τίθενται είναι ότι οι άνδρες είχαν μεγαλύτερη τάση να εγκαταλείπουν την κοινότητά τους, ενώ οι γυναίκες παρέμεναν πιο κοντά στις οικογένειές τους.