Η απόφαση του Ιράν να προχωρήσει στον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ ως αντίποινα στις επιθέσεις από Ισραήλ και ΗΠΑ απειλεί να προκαλέσει σοβαρές οικονομικές αναταράξεις διεθνώς. Το στρατηγικό αυτό πέρασμα διαχειρίζεται περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, γεγονός που καθιστά τον αποκλεισμό του κρίσιμο για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.

Διαβάστε: Επίθεση ΗΠΑ & Ισραήλ στο Ιράν: Διευρύνεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή - Ετοιμοπόλεμες Γερμανία & Γαλλία - Χτυπήθηκε πετρελαϊκή εγκατάσταση στη Σαουδική Αραβία, "πολλά αμερικανικά μαχητικά συνετρίβησαν στο Κουβέιτ" (Live όλες οι εξελίξεις)

Μετά την ανακοίνωση της Τεχεράνης, δεξαμενόπλοια πετρελαίου και φυσικού αερίου άρχισαν να αποφεύγουν τη διέλευση από το Σάββατο. Η πλωτή οδός φιλοξενεί γιγάντια δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ενεργειακά προϊόντα από τη Μέση Ανατολή προς Κίνα, Ευρώπη, ΗΠΑ και άλλες σημαντικές αγορές. Μια παρατεταμένη διακοπή της κυκλοφορίας θα προκαλούσε απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου και θα αποσταθεροποιούσε την παγκόσμια οικονομία.

Οι τιμές του πετρελαίου είχαν ήδη φτάσει σε υψηλό επτά μηνών τον Φεβρουάριο, λόγω των φόβων για πιθανές στρατιωτικές επιθέσεις κατά του Ιράν από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι τόσο σημαντικά

Με το Ιράν στα βόρεια και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν στα νότια, τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τη μοναδική σύνδεση του Περσικού Κόλπου με τον Ινδικό Ωκεανό. Οι περισσότεροι προμηθευτές της περιοχής δεν διαθέτουν εναλλακτική θαλάσσια οδό για τις εξαγωγές τους. Τα δεξαμενόπλοια μετέφεραν περίπου 16,7 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως μέσω του πορθμείου το 2025, σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg. Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Κουβέιτ, ΗΑΕ και Ιράν μεταφέρουν πετρέλαιο μέσω του Ορμούζ, με την πλειοψηφία των φορτίων να προορίζεται για ασιατικές αγορές. Η πλωτή οδός διαδραματίζει εξίσου κρίσιμο ρόλο για την αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου. Σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας, κυρίως από το Κατάρ, διέρχεται από αυτό το σημείο.

Χαρακτηριστικά και ευπάθειες του στενού

Τα Στενά του Ορμούζ έχουν μήκος σχεδόν 161 χιλιόμετρα και πλάτος 21 μίλια στο στενότερο σημείο τους. Οι ναυτιλιακές λωρίδες προς κάθε κατεύθυνση έχουν πλάτος μόλις δύο μίλια. Το περιορισμένο βάθος της πλωτής οδού καθιστά τα πλοία ευάλωτα σε νάρκες, ενώ η εγγύτητα στην ξηρά τα εκθέτει σε επιθέσεις από πυραύλους ή αναχαίτιση από περιπολικά σκάφη και ελικόπτερα.

Μπορεί το Ιράν να επιβάλει πλήρη αποκλεισμό

Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, οι χώρες μπορούν να ασκήσουν κυριαρχία έως και 12 ναυτικά μίλια από την ακτογραμμή τους, απόσταση μικρότερη από το στενότερο σημείο των Στενών του Ορμούζ. Το Ιράν υπέγραψε τη συνθήκη το 1982, χωρίς όμως να επικυρωθεί από το κοινοβούλιο. Η ιρανική κυβέρνηση έχει δηλώσει σε προηγούμενες περιόδους γεωπολιτικής έντασης ότι διαθέτει την ικανότητα να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό. Ποτέ δεν έχει υλοποιήσει τις απειλές για πλήρη διακοπή της πρόσβασης, κίνηση που θα προκαλούσε άμεση αντίδραση από τις πολεμικές ναυτικές δυνάμεις της Δύσης που περιπολούν την περιοχή.

Στην πρόσφατη περίπτωση, τα λόγια από μόνα τους προκάλεσαν αναστάτωση. Το Ιράν διαθέτει σειρά επιλογών χάρη στην ακτογραμμή του κατά μήκος της πλωτής οδού, από παρενόχληση πλοίων με μικρά γρήγορα περιπολικά σκάφη έως επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια με πυραύλους και drones. Θα μπορούσε επίσης να τοποθετήσει ναρκοπέδια, αν και ο κίνδυνος για τα δικά του πλοία αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα. Τα σύγχρονα πλοία είναι ευάλωτα στις παρεμβολές των σημάτων του παγκόσμιου συστήματος εντοπισμού θέσης. Χιλιάδες πλοία υπέστησαν προβλήματα μέσα και γύρω από τα Στενά του Ορμούζ κατά τη διάρκεια του πολέμου των 12 ημερών ανάμεσα στο Ιράν και το Ισραήλ τον Ιούνιο.

Οι επιπτώσεις στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου

Ο πλήρης αποκλεισμός της πλωτής οδού για περισσότερες από λίγες ημέρες αποτελεί εφιαλτικό σενάριο για τις αγορές ενέργειας. Ο ανώτερος αναλυτής αργού πετρελαίου της Kpler Ltd., Muyu Xu, εκτίμησε τον Ιούνιο ότι εάν το Ιράν μπλοκάρει το στενό για μία μόνο ημέρα, οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να αυξηθούν έως και 120 με 150 δολάρια το βαρέλι. Πριν τις αεροπορικές επιδρομές της 28ης Φεβρουαρίου στο Ιράν, το αργό πετρέλαιο Brent είχε μέσο όρο 67 δολάρια το βαρέλι από την αρχή του έτους. Η αγορά αντέδρασε άμεσα με το Brent να ανεβαίνει την Παρασκευή από 73 δολάρια στα 82 δολάρια μέσα σε λίγες ώρες. Το αμερικανικό αργό έφτασε τα 72 δολάρια πριν υποχωρήσει ελαφρώς.

Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι αν η κρίση συνεχιστεί, οι τιμές μπορεί να φτάσουν τα 90 δολάρια, ενώ σε περίπτωση παρατεταμένου αποκλεισμού, ακόμη και τα 100 δολάρια ανά βαρέλι. Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη αυξήθηκαν κατά 20% τη Δευτέρα, εν μέσω φόβων ότι ο πόλεμος με το Ιράν θα μειώσει τον εφοδιασμό στην περιοχή του Κόλπου, ιδίως τις εξαγωγές από το Κατάρ. Η ολλανδική σύμβαση φυσικού αερίου TTF εκτοξεύτηκε στα 38,885 ευρώ, έχοντας νωρίτερα σημειώσει άνοδο άνω του 22%.


Ποιες χώρες εξαρτώνται από τα Στενά του Ορμούζ

Η Σαουδική Αραβία εξάγει το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου μέσω της πλωτής οδού, αλλά μπορεί να εκτρέψει τις αποστολές χρησιμοποιώντας έναν αγωγό μήκους 746 μιλίων που διασχίζει το βασίλειο και καταλήγει σε τερματικό σταθμό στην Ερυθρά Θάλασσα. Ο αγωγός Ανατολής Δύσης μπορεί να μεταφέρει 5 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν επίσης να παρακάμψουν το πορθμείο ως ένα βαθμό, βασιζόμενα σε αγωγό που εκτείνεται από τα πετρελαιοπηγήματά τους σε λιμάνι κατά μήκος του Κόλπου του Ομάν. Ο αγωγός Χαμπσάν Φουτζέιρα έχει δυνατότητα μεταφοράς 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών αργού πετρελαίου ημερησίως. 

Το Ιράκ διαθέτει αγωγό που διασχίζει την Τουρκία και φτάνει στις ακτές της Μεσογείου, ο οποίος άνοιξε ξανά πέρυσι. Ωστόσο, αυτός μπορεί να μεταφέρει μόνο το πετρέλαιο που αντλείται από κοιτάσματα στο βόρειο τμήμα της χώρας, επομένως σχεδόν όλες οι εξαγωγές αποστέλλονται δια θαλάσσης από το λιμάνι της Βασόρας και διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν δεν έχουν άλλη επιλογή από το να μεταφέρουν το πετρέλαιό τους μέσω της πλωτής οδού.

Εγκλωβισμένα πλοία και ελληνική ναυτιλία

Ο ναυτιλιακός αναλυτής Γιώργος Ξυραδάκης τόνισε στο ERTnews τη σημασία του στενού, τις επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο και τις πιθανές συνέπειες για την ελληνική οικονομία. Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί το πιο στρατηγικό σημείο της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας, με περίπου 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και σχεδόν 30% της συνολικής ενέργειας να διέρχονται καθημερινά από αυτό το θαλάσσιο πέρασμα. Όπως εξήγησε ο Γιώργος Ξυραδάκης, το πραγματικό όπλο του Ιράν δεν είναι πυρηνικό, είναι τα Στενά του Ορμούζ. Η απειλή ή η πιθανότητα πλήγματος σε πλοία αρκεί για να παραλύσει η ναυσιπλοΐα, χωρίς να χρειαστεί επίσημο κλείσιμο.

Οι εικόνες από τις ναυτιλιακές πλατφόρμες δείχνουν εκατοντάδες δεξαμενόπλοια να παραμένουν ακινητοποιημένα εντός και εκτός του Περσικού Κόλπου. Σύμφωνα με τον Ξυραδάκη, 100 με 150 από αυτά είναι ελληνόκτητα, καθώς ο ελληνικός στόλος αποτελεί περίπου το 30% των παγκόσμιων τάνκερ. Οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν δίνουν εντολή διέλευσης όσο υπάρχει κίνδυνος.

Πώς επηρεάζεται η ελληνική οικονομία

Η ελληνική οικονομία δεν μένει ανεπηρέαστη από την κρίση στα Στενά του Ορμούζ. Αν η κατάσταση παραταθεί, θα αυξηθούν τα ασφάλιστρα μεταφοράς, το κόστος εισαγόμενων προϊόντων και θα ενισχυθεί ο πληθωρισμός. Στον ελληνικό προϋπολογισμό υπάρχει ήδη σενάριο που προβλέπει τιμή πετρελαίου στα 100 δολάρια. Σε αυτή την περίπτωση, ο πληθωρισμός μπορεί να φτάσει το 4,7%, η ιδιωτική κατανάλωση θα μειωθεί, ενώ το δημόσιο χρέος θα αυξηθεί ως ποσοστό του ΑΕΠ.

Το μεγαλύτερο ρίσκο δεν είναι μόνο η άνοδος των τιμών, αλλά η διάρκεια της κρίσης. Αν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για 2 με 3 εβδομάδες, τότε οι επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο θα είναι σοβαρές και μακροχρόνιες. Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Σωτήρης Ρούσσος υποστηρίζει στο parapolitika.gr ότι, αν και η χώρα μας δεν εισάγει μεγάλες ποσότητες πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο, οι τιμές στα καύσιμα αναμένεται να επηρεαστούν λόγω των κερδοσκοπικών πιέσεων στην τιμή του πετρελαίου.