Ο πορθμός του Ορμούζ αποτελεί τη μοναδική θαλάσσια δίοδο που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον κόλπο του Ομάν και τη Θάλασσα του Ομάν. Τα Στενά του Ορμούζ ανήκουν κυρίως στο Ιράν από τη βόρεια πλευρά και στο Ομάν από τη νότια, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα βρίσκονται επίσης στην περιοχή. Η γεωγραφική τους θέση τα καθιστά κομβικό σημείο για τις παγκόσμιες ενεργειακές μεταφορές, καθώς το 25% της συνολικής παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και το ένα τρίτο του υγροποιημένου φυσικού αερίου διέρχεται από εδώ.

Διαβάστε: Στενά του Ορμούζ: Γιατί ένα πέρασμα 3 χλμ κρατά "όμηρο" την παγκόσμια οικονομία - Τι σημαίνει το κλείσιμο για βενζίνη και τρόφιμα (Εικόνες & Βίντεο)

Γεωγραφικά χαρακτηριστικά και σύνορα

Το στενότερο σημείο του πορθμού έχει πλάτος μόλις 21 ναυτικά μίλια, συνδέοντας το ιρανικό νησί Larak με το νησί Greater Quinn του Ομάν. Η συνολική έκταση του στενού φτάνει τα 100 ναυτικά μίλια, ενώ στο πιο στενό του τμήμα το πλάτος περιορίζεται στα 54 χιλιόμετρα. Η μορφολογία του εδάφους μοιάζει με μισοφέγγαρο και εντάσσεται στο ιρανικό υψίπεδο, με αποτέλεσμα το μεγαλύτερο τμήμα της παράκτιας ζώνης να βρίσκεται υπό ιρανική κυριαρχία.

Στη νότια πλευρά, η χερσόνησος Ru'us al-Jibal σχηματίζει το βόρειο άκρο της Αραβικής Χερσονήσου, με τη χερσόνησο Al-Musandam να αποτελεί εξκλάβιο του Ομάν. Η συμφωνία που υπογράφηκε τον Ιούλιο του 1974 μεταξύ Ιράν και Ομάν, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Μάιο του 1975, καθόρισε τα θαλάσσια σύνορα σε μήκος 124,8 μιλίων, από τη Θάλασσα του Ομάν έως το βορειοανατολικό τμήμα του Περσικού Κόλπου.

Ποιος ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ

Η ευθύνη ελέγχου και υπεράσπισης του πορθμού μοιράζεται μεταξύ Ιράν και Ομάν, σύμφωνα με τη διμερή συμφωνία του 1974. Η παρακολούθηση της ναυσιπλοΐας και η ασφάλεια των πλοίων αποτελούν κοινή ευθύνη και των δύο κυβερνήσεων. Ωστόσο, το Ιράν διατηρεί ισχυρότερη παρουσία λόγω της μεγαλύτερης παράκτιας έκτασης που κατέχει.

Η Επαρχία Qeshm, που περιλαμβάνει τα νησιά Qeshm, Hormoz, Larak και Hengam, αποτελεί τον αμυντικό άξονα του Ιράν στην περιοχή. Μαζί με τα νησιά Greater και Lesser Tunb και το Abu Musa, σχηματίζουν ένα στρατηγικό δίκτυο ελέγχου της περιοχής. Η διαχωριστική γραμμή των συνόρων λαμβάνει υπόψη την παλιρροϊκή γραμμή των ακτών και διατηρεί ίση απόσταση από τις δύο χώρες, με εξαίρεση το τμήμα των 15 μιλίων μεταξύ Larak και Greater Quinn, όπου τα χωρικά ύδατα των δύο κρατών συναντώνται.

Αξίζει να σημειωθεί πως χτες οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν πως έχουν τον «πλήρη έλεγχο» των Στενών του Ορμούζ. «Αυτή τη στιγμή τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται υπό τον πλήρη έλεγχο του ναυτικού της Ισλαμικής Δημοκρατίας», δήλωσε ο Μοχαμάντ Ακμπαρζάντα, ανώτερος αξιωματικός των ναυτικών δυνάμεων των Φρουρών της Επανάστασης, σύμφωνα με το πρακτορείο ειδήσεων FARS.

Από την πλευρά της, η κυβέρνηση Τραμπ αξιολογεί την εκδοχή να παρέχει στρατιωτική προστασία σε τάνκερ που διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ, μεταφέροντας πετρέλαιο και φυσικό αέριο, με στόχο να συγκρατήσει τις αυξανόμενες τιμές στην ενέργεια, που καταγράφουν άνοδο, από τη στιγμή που οι Φρουροί της Επανάστασης απείλησαν να «πυρπολήσουν» κάθε πλοίο που θα επιχειρήσει να διασχίσει ένα από τα σημαντικότερα «σημεία διέλευσης» στην παγκόσμια οικονομία.

Γεωλογική εξέλιξη και σχηματισμός

Η δημιουργία του πορθμού αποτελεί αποτέλεσμα γεωλογικών μεταβολών που εκτυλίχθηκαν σε διάστημα εκατομμυρίων ετών. Πριν από περίπου 500 εκατομμύρια χρόνια, κατά την Προκάμβρια περίοδο, ο στερεός φλοιός της Γης αποτελούσε ενιαία ξηρά. Οι ήπειροι και οι ωκεανοί διαμορφώθηκαν σταδιακά καθώς το νερό διείσδυε στις ρωγμές που προέκυψαν από τις τεκτονικές μετατοπίσεις.

Πριν από 45 εκατομμύρια χρόνια, στην αρχή της Τριτογενούς περιόδου, σχηματίστηκε η Θάλασσα του Ομάν. Δέκα εκατομμύρια χρόνια αργότερα, η ρωγμή διευρύνθηκε σημαντικά, δημιουργώντας τη σύνδεση με τον Περσικό Κόλπο. Το σχήμα του στενού αντανακλά την υπερχείλιση των υδάτων προς τη στεριά, διαμορφώνοντας έναν κόλπο στις εκβολές του Περσικού Κόλπου.

Στρατηγική σημασία για το παγκόσμιο εμπόριο

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις πιο κρίσιμες ναυτιλιακές αρτηρίες παγκοσμίως. Περίπου το 35% του πετρελαίου που μεταφέρεται θαλάσσια και το 20% των συνολικών παγκόσμιων μεταφορών ενέργειας διέρχεται από αυτό το σημείο. Από το 2019, η ροή υγροποιημένου φυσικού αερίου και πετρελαίου μέσω του πορθμού καθιστά την περιοχή εξαιρετικά σημαντική για τη διεθνή οικονομία.

Η στρατιωτική σημασία της περιοχής είναι εξίσου κρίσιμη, καθώς αποτελεί τη μοναδική σύνδεση των χωρών του Περσικού Κόλπου με τη Θάλασσα του Ομάν και τον Ινδικό Ωκεανό. Αυτή η γεωστρατηγική θέση έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον μεγάλων δυνάμεων για δεκαετίες, με αποικιοκρατικές χώρες να έχουν κατά καιρούς ελέγξει νησιά της περιοχής.

Υπενθυμιζεται πως τον περασμένο Ιούνιο του 2025, το ιρανικό κοινοβούλιο ψήφισε το κλείσιμο του πορθμού ως απάντηση σε επιθέσεις των ΗΠΑ στις πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας. Η απόφαση εκκρεμούσε την έγκριση του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η πρώτη πραγματική προσπάθεια κλεισίματος των στενών πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο του 2026 από τους Φρουρούς της Επανάστασης, κατά τη διάρκεια ισραηλινοαμερικανικών επιθέσεων στο Ιράν.