Ο El Mencho, ο El Chapo και οι βαρόνοι της κόκας: Ο θάνατος του ηγέτη του μεξικανικού καρτέλ CJNG πυροδότησε πρωτοφανείς σκηνές βίας

Το Μεξικό βρέθηκε και πάλι στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής, όταν στις 22 Φεβρουαρίου 2026 οι μεξικανικές στρατιωτικές δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι σκότωσαν τον Nemesio Rubén Oseguera Cervantes, ευρέως γνωστό ως «El Mencho», τον ηγέτη του Cartel de Jalisco Nueva Generación, που συχνά αναφέρεται ως CJNG, κατά τη διάρκεια ειδικής επιχείρησης στην πολιτεία Χαλίσκο στη δυτική πλευρά της χώρας.

Διαβάστε: Υπό αυξημένα μέτρα ασφαλείας θάφτηκε ο Ελ Μέντσο: Με στρατιωτική παρουσία η κηδεία του στο Μεξικό (Βίντεο)

El Mencho, El Chapo και οι βαρόνοι της κόκας: Εκτεταμένη βία έφερε ο θάνατος του ηγέτη του μεξικανικού καρτέλ CJNG  

Ο Oseguera ήταν από καιρό ένας από τους πιο καταζητούμενους βαρόνους ναρκωτικών, με τις αμερικανικές Αρχές να προσφέρουν συνολικά χρηματική αμοιβή περίπου 15 εκατομμυρίων δολαρίων για πληροφορίες που θα οδηγούσαν στη σύλληψή του. Γεννημένος στις 17 Ιουλίου 1966 στο Aguililla του Michoacán, ο «El Mencho» ξεκίνησε τη ζωή του ως αστυνομικός και στη συνέχεια εισήλθε στον κόσμο του οργανωμένου εγκλήματος, συνεργαζόμενος αρχικά με το Milenio Cartel, πριν αποσχιστεί και ιδρύσει το CJNG, περίπου το 2009, μέσα από ένοπλες συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις με άλλες συμμορίες. Το καρτέλ αυτό αναπτύχθηκε γρήγορα σε μία από τις πλέον ισχυρές και βίαιες εγκληματικές οργανώσεις στο Μεξικό, με δραστηριότητες που περιλάμβαναν τη διακίνηση κοκαΐνης, μεθαμφεταμινών και φαιντανύλης στις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες, αλλά και συστηματική χρήση ακραίας βίας και στρατιωτικού τύπου μεθόδων. 

Η μορφή του Εσκομπάρ παραμένει κυρίαρχη σε πολλές γειτονιές της Κολομβίας 

Στις 22 Φεβρουαρίου 2026, σε μια επιχείρηση που διήρκεσε αρκετές ώρες στην περιοχή Tapalpa του Χαλίσκο, οι μεξικανικές στρατιωτικές δυνάμεις εντόπισαν τον «El Mencho» και άλλους συνεργάτες του, ενώ, σύμφωνα με επίσημες αναφορές, πυροβολήθηκε και τραυματίστηκε σοβαρά και τελικά πέθανε από τραύματα στον δρόμο προς ιατρική βοήθεια στην Πόλη του Μεξικού. Οι αναφορές επίσης σημειώνουν ότι η επιχείρηση ενισχύθηκε από πληροφορίες που παρείχαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, αντικατοπτρίζοντας τη διμερή συνεργασία στη μάχη κατά του οργανωμένου εγκλήματος. Η συντονισμένη και σχεδόν ταυτόχρονη αντίδραση λέει πολλά για τον βαθμό εδαφικού ελέγχου που έχει το καρτέλ σε μεγάλο μέρος της χώρας. Μάλιστα, η αμερικανική κυβέρνηση τον είχε συμπεριλάβει στη λίστα με τους πλέον καταζητούμενους φυγάδες. Προσφέρθηκε αμοιβή και επιβλήθηκαν κυρώσεις σε επιχειρήσεις που συνδέονταν με το καρτέλ, όμως, παρά την πίεση αυτή, ο «El Mencho» κατάφερνε να αποφεύγει τη σύλληψη για χρόνια.

Η είδηση του θανάτου του «El Mencho» προκάλεσε άμεση έκρηξη βίας σε πολλές πολιτείες του Μεξικού, όπου ομάδες του CJNG πραγματοποιούσαν μπλόκα δρόμων, καύση οχημάτων και αιματηρές αντιπαραθέσεις με κρατικές δυνάμεις, ένα φαινόμενο που έχει προηγηθεί και με άλλους μεγάλους βαρόνους ναρκωτικών στο παρελθόν, όταν «ηγετικά κενά» απελευθερώνονται και οι αντίπαλες ομάδες προσπαθούν να ανακαταλάβουν εδαφική και επιχειρησιακή ισχύ. Ο «El Mencho» έχτισε μια μεγάλη αυτοκρατορία ναρκωτικών, συγκρίσιμη με εκείνες του «El Chapo» και του Pablo Escobar. Ο θάνατός του αφαιρεί έναν από τους πλέον καταζητούμενους διακινητές ναρκωτικών στον κόσμο και κλείνει ένα κεφάλαιο στη μακρόχρονη σύγκρουση του Μεξικού με το οργανωμένο έγκλημα.

Καρτέλ Σιναλόα

Πριν από τον «El Mencho», το όνομα που συνδεόταν περισσότερο με τη μεξικανική διακίνηση ναρκωτικών ήταν του Joaquín Guzmán, γνωστού ως «El Chapo». Ηγήθηκε του καρτέλ Σιναλόα, το οποίο έγινε μία από τις ισχυρότερες οργανώσεις διακίνησης από τα τέλη του 20ού αιώνα και μετά.

Ο Guzmán ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980 στο καρτέλ της Γουαδαλαχάρα και, αργότερα, όταν διαλύθηκε, βοήθησε στη διαμόρφωση της οργάνωσης Σιναλόα. Υπό την ηγεσία του, το καρτέλ βελτίωσε τις οδούς λαθρεμπορίου προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σήραγγες κάτω από τα σύνορα, κρυμμένα φορτία και θαλάσσιες διαδρομές χρησιμοποιήθηκαν για τη μεταφορά μαριχουάνας, κοκαΐνης, ηρωίνης και μεθαμφεταμίνης.

Συνελήφθη για πρώτη φορά το 1993 και αργότερα δραπέτευσε από τη φυλακή, το 2001. Ακολούθησε μια δεύτερη θεαματική απόδραση το 2015 μέσω σήραγγας που είχε κατασκευαστεί κάτω από το κελί του. Κάθε απόδραση έπληττε την εμπιστοσύνη του κοινού στο σωφρονιστικό σύστημα του Μεξικού. Τελικά συνελήφθη το 2016 και εκδόθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ το 2019 καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη σε ομοσπονδιακό δικαστήριο των ΗΠΑ. Σε ορισμένες περιοχές του Μεξικού, η εικόνα του απέκτησε μια παράξενη πολιτισμική βαρύτητα. Γράφτηκαν τραγούδια γι’ αυτόν και ορισμένες κοινότητες τον έβλεπαν ως ευεργέτη.

Το πρότυπο

Χρόνια νωρίτερα, στην Κολομβία, ο Pablo Escobar είχε ήδη διαμορφώσει το πρότυπο της σύγχρονης αυτοκρατορίας ναρκωτικών. Ως ηγέτης του καρτέλ Μεντεγίν, κυριάρχησε στο εμπόριο κοκαΐνης κατά τη δεκαετία του 1980 και τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Ο Escobar έλεγχε αλυσίδες εφοδιασμού που μετέφεραν κοκαΐνη από τη Νότια Αμερική στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη. Στο απόγειο της ισχύος του θεωρούνταν ένας από τους πλουσιότερους εγκληματίες στον κόσμο. Ο πλούτος του χρηματοδότησε ιδιωτικές επαύλεις, αεροσκάφη, ακόμα και έναν ζωολογικό κήπο στην ιδιοκτησία του στην Κολομβία. Ο Escobar δεν ήταν απλώς διακινητής ναρκωτικών - δημιούργησε μια ολόκληρη αυτοκρατορία, που έλεγχε περίπου το 80% της κοκαΐνης που μεταφερόταν στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1980 και για ένα διάστημα μπορούσε να κινητοποιεί τεράστια ποσά χρήματος με κέρδη που εκτιμήθηκαν σε δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Η βία χαρακτήρισε την εκστρατεία του εναντίον του κράτους. Βομβιστικές επιθέσεις, δολοφονίες και εκφοβισμός χρησιμοποιήθηκαν για να αποτραπεί η έκδοσή του στις Ηνωμένες Πολιτείες. Χαρακτηριστική ήταν η βομβιστική επίθεση σε εμπορική πτήση το 1989, με περισσότερους από εκατό νεκρούς, μια επίθεση που αποδόθηκε ευρέως στο δίκτυό του. Τελικά σκοτώθηκε από τις κολομβιανές δυνάμεις ασφαλείας το 1993, ύστερα από μήνες καταδίωξης. Λίγο αργότερα, το καρτέλ Μεντεγίν διαλύθηκε.

Στιγμιότυπο από τη σύλληψη του Joaquin Guzman, γνωστού ως «El Chapo»

Ο «πατέρας»

Ο Félix Gallardo, αν και λιγότερο γνωστός στο ευρύ κοινό από τους Escobar και «El Chapo», θεωρείται ο «πατέρας» του σύγχρονου μεξικανικού καρτέλ, διότι δημιούργησε και ενοποίησε τις πρώτες ισχυρές διαδρομές διακίνησης ναρκωτικών προς τις ΗΠΑ και «έθεσε τα θεμέλια» για τις μετέπειτα δομές που θα χρησιμοποιούσαν τα καρτέλ Sinaloa και Juárez. Διεθνείς αναλύσεις υπογραμμίζουν ότι η διάλυση του οργανισμού του μετά τη σύλληψή του το 1989 οδήγησε άμεσα στη διάσπαση του καρτέλ σε διάφορα αυτόνομα «παιδιά»-καρτέλ, δημιουργώντας μια νέα εποχή ανταγωνισμού και βίας μεταξύ των εγκληματικών ομάδων.

Με πτητικά μέσα

Ο Carrillo Fuentes, γνωστός στον κόσμο ως «El Señor de los Cielos» λόγω του τεράστιου αεροπορικού στόλου που χρησιμοποιούσε για να μεταφέρει κοκαΐνη και άλλες ουσίες, εδραίωσε τη φήμη του ως ένας από τους πιο αποφασιστικούς εμπόρους ναρκωτικών· η οργάνωσή του χρησιμοποίησε Boeing 747 και άλλες μεγάλες πτητικές συσκευές για να διακινεί μεγάλες ποσότητες ναρκωτικών από τη Νότια Αμερική στις ΗΠΑ, γεγονός που τον έκανε γνωστό για τις μεθόδους του σε σχέση με άλλους βαρόνους. Επίσης, διεθνείς αναφορές δείχνουν ότι μετά τον θάνατό του, το 1997, το Juárez Cartel παρέμεινε μια ισχυρή δύναμη υπό την ηγεσία της οικογένειάς του και των συνεργατών του, διατηρώντας τεράστιο δίκτυο διακίνησης και βίας στη βόρεια πλευρά του Μεξικού.

Ο Carrillo Fuentes ξεχώρισε για τις καινοτόμες μεθόδους του στο ναρκεμπόριο

Η «Νονά»

Η Griselda Blanco Restrepo, γεννημένη το 1943 στην Καρθαγένη της Κολομβίας και γνωστή διεθνώς ως «Μαύρη Χήρα» ή «Νονά της Κοκαΐνης», υπήρξε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες και βίαιες μορφές του λαθρεμπορίου κοκαΐνης από τη Λατινική Αμερική προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, με έντονη δράση από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 έως τις αρχές του 2000, ενώ έχει συνδεθεί και με το καρτέλ Μεντεγίν. Αφού μεγάλωσε στο Μεντεγίν σε ιδιαίτερα δύσκολες κοινωνικές συνθήκες και εισήλθε από νεαρή ηλικία στον κόσμο της παρα νομίας, μετανάστευσε παράνομα στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1970 και εγκαταστάθηκε αρχικά στο Κουίνς της Νέας Υόρκης, όπου οργάνωσε εκτεταμένο δίκτυο διακίνησης κοκαΐνης, που σύντομα επεκτάθηκε στο Μαϊάμι και την Καλιφόρνια, αποφέροντας, σύμφωνα με μαρτυρίες, κέρδη που έφταναν ακόμα και τα 80 εκατομμύρια δολάρια τον μήνα. Η επιστροφή της στο Μαϊάμι στα τέλη της δεκαετίας του 1970 συνέπεσε με τον λεγόμενο «Πόλεμο των καουμπόι της κοκαΐνης», μια περίοδο ακραίας βίας με εκατοντάδες δολοφονίες ετησίως, γεγονός που οδήγησε τις Αρχές στη δημιουργία ειδικής κοινής μονάδας της Αστυνομίας και της DEA για την αντιμετώπιση της διακίνησης ναρκωτικών.

Η Griselda Blanco Restrepo, γνωστή διεθνώς ως «Μαύρη Χήρα» 

Στις 17 Φεβρουαρίου 1985 συνελήφθη από την DEA και αργότερα καταδικάστηκε σε 15 χρόνια φυλάκιση για συνωμοσία διακίνησης κοκαΐνης, ενώ, στη συνέχεια, αντιμετώπισε και κατηγορίες ανθρωποκτονίας στη Φλόριντα, με αποτέλεσμα το 1998 να δηλώσει ένοχη για τρεις φόνους δεύτερου βαθμού και να καταδικαστεί σε 20 χρόνια κάθειρξη. Το 2004 αποφυλακίστηκε και απελάθηκε στο Μεντεγίν, όπου στις 3 Σεπτεμβρίου 2012 πυροβολήθηκε θανάσιμα έξω από κρεοπωλείο από άγνωστο μοτοσυκλετιστή, κλείνοντας έτσι μια από τις πιο αιματηρές διαδρομές στην ιστορία του διασυνοριακού εμπορίου ναρκωτικών.

Τα καρτέλ ναρκωτικών συνεχίζουν να αναδιαμορφώνουν το οργανωμένο έγκλημα στη Λατινική Αμερική, καθώς οι θάνατοι ή οι φυλακίσεις προβεβλημένων προσώπων δεν έβαλαν τέλος στο εμπόριο, αλλά οδήγησαν τις οργανώσεις σε διασπάσεις, ανασχηματισμούς και αλλαγές διαδρομών. Παράλληλα, τα συνθετικά ναρκωτικά, όπως η φαιντανύλη, έχουν αλλάξει τα οικονομικά δεδομένα της διακίνησης, μειώνοντας την εξάρτηση από την παραδοσιακή καλλιέργεια κόκας.

Ο Felix Gallardo θεωρείται ο «πατέρας» του σύγχρουνου μεξικανικού καρτέλ

Το Μεξικό παραμένει βασικός διάδρομος για τα ναρκωτικά που εισέρχονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ η Κολομβία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις που συνδέονται με την παραγωγή κόκας και, παρότι οι προσπάθειες επιβολής του νόμου έχουν ενταθεί, η ζήτηση στο εξωτερικό επιμένει. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, από το 2006 έχουν χάσει τη ζωή τους στο Μεξικό 450.000 άνθρωποι και περισσότεροι από 100.000 παραμένουν αγνοούμενοι σε βίαια επεισόδια που συνδέονται με τα καρτέλ. Από τον «El Mencho» στον «El Chapo» και μέχρι τον Pablo Escobar, κάθε μορφή σημάδεψε ένα διαφορετικό στάδιο στην εξέλιξη του οργανωμένου εγκλήματος, ενώ τα ονόματά τους έγιναν συνώνυμα ευρύτερων συστημάτων που βασίζονταν στο λαθρεμπόριο, τη διαφθορά και τη βία, γεγονός που υπενθυμίζει ότι η απομάκρυνση ενός ηγέτη σπάνια διαλύει τη δομή που υπάρχει από κάτω, καθώς άλλοι τείνουν να παίρνουν τη θέση του.

Δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα Παραπολιτικά