Στο προσκήνιο της ευρωπαϊκής συζήτησης για την ασφάλεια επανέρχεται το Άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την πρωτοβουλία του ευρωβουλευτή του ΕΛΚ Βαγγέλη Μεϊμαράκη να θέσει το ζήτημα της ετοιμότητας για πιθανή ενεργοποίησή του.

Ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης, ως μέλος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων και Άμυνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ανέδειξε την ανάγκη να υπάρξουν γρήγορα αντανακλαστικά και προετοιμασία από την Ευρωπαϊκή Ένωση σε περίπτωση που οι εξελίξεις και η αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή οδηγήσουν στην ανάγκη ενεργοποίησης της συγκεκριμένης ρήτρας. Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρωτοβουλία αυτή και για την Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία ασκεί την Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών προκλήσεων.

Το Άρθρο 42(7) αποτελεί τη λεγόμενη «ρήτρα αμοιβαίας άμυνας» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, εάν ένα κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη υποχρεούνται να του παρέχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους. Η υποχρέωση αυτή βασίζεται στο δικαίωμα της νόμιμης άμυνας, όπως προβλέπεται και στο Άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

Η βοήθεια που μπορεί να προσφερθεί δεν είναι απαραίτητα μόνο στρατιωτική. Μπορεί να περιλαμβάνει αποστολή εξοπλισμού, επιχειρησιακή και πληροφοριακή υποστήριξη, πολιτική και διπλωματική στήριξη, αλλά και άλλες μορφές συνδρομής ανάλογα με τις ανάγκες της χώρας που δέχεται την επίθεση. Σε αντίθεση με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, το οποίο προβλέπει συλλογική αντίδραση της Συμμαχίας, το ευρωπαϊκό πλαίσιο αφήνει στα κράτη-μέλη μεγαλύτερη ευελιξία ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα συμβάλουν.

Η ενεργοποίηση της ρήτρας γίνεται από το ίδιο το κράτος-μέλος που υφίσταται την επίθεση. Η χώρα αυτή απευθύνεται επισήμως στα υπόλοιπα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ζητά την ενεργοποίηση της διάταξης, ανοίγοντας τον δρόμο για πολιτικές και στρατιωτικές διαβουλεύσεις σχετικά με την παροχή βοήθειας.

Μέχρι σήμερα το Άρθρο 42(7) έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά, το 2015, από τη Γαλλία μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι. Τότε τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσέφεραν υποστήριξη κυρίως σε στρατιωτικές αποστολές και επιχειρήσεις της Γαλλίας εκτός των συνόρων της.

Η συζήτηση που άνοιξε ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης υπογραμμίζει τη σημασία της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής έντασης. Παράλληλα, αναδεικνύει τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως παράγοντα ασφάλειας και αλληλεγγύης για τα κράτη-μέλη της, ιδιαίτερα σε περιοχές όπως η Ανατολική Μεσόγειος όπου οι προκλήσεις παραμένουν σημαντικές.