Η εικόνα που περιγράφεται γύρω από τη σύγκρουση ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν είναι όλο και πιο ανησυχητική για τους συμμάχους της Ουάσιγκτον, οι οποίοι βλέπουν ότι δεν υπάρχει καθαρή στρατηγική εξόδου, δεν υπάρχει σαφές πολιτικό τέλος και δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα για το τι ακριβώς θα μείνει όρθιο όταν καταλαγιάσει η σκόνη. Αυτό που φοβίζει περισσότερο δεν είναι μόνο η ίδια η στρατιωτική ένταση, αλλά το ότι ο πόλεμος μοιάζει να εξελίσσεται με λογική ρήξης, ρίσκου και αυτοσχεδιασμού, χωρίς ουσιαστικό συντονισμό με όσους καλούνται τώρα να διαχειριστούν τις συνέπειες. Ευρώπη και χώρες του Κόλπου ανησυχούν για την άνοδο του κόστους ζωής, για πιθανή μεταναστευτική κρίση, για ενεργειακό χάος και για το ενδεχόμενο μιας αποσταθεροποίησης που δεν θα περιοριστεί στα σύνορα του Ιράν. Την ίδια στιγμή, μεγαλώνει και μια πιο σκληρή υποψία. Ότι πίσω από την αμερικανική στρατηγική δεν υπάρχει απλώς η τιμωρία του Ιράν, αλλά ένα νέο περιβάλλον ισχύος που τελικά μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος του Ισραήλ, αφήνοντας τους υπόλοιπους συμμάχους να πληρώσουν λογαριασμούς που δεν επέλεξαν. 

Διαβάστε: Ο Τραμπ σκέφτεται να καταλάβει τα Στενά του Ορμούζ - "Ο πόλεμος με το Ιράν έχει σχεδόν τελειώσει"

Ιράν: Οι σύμμαχοι έμειναν στο σκοτάδι

Ένα από τα πιο αποκαλυπτικά στοιχεία της κρίσης είναι το πώς ξεκίνησε. Η αμερικανική κυβέρνηση δεν φάνηκε να αναζητά τη διπλωματική νομιμοποίηση ή τον εκτεταμένο συντονισμό που είχε χαρακτηρίσει άλλες μεγάλες στρατιωτικές επεμβάσεις των ΗΠΑ στο παρελθόν. Αντίθετα, η επίθεση ξεκίνησε μαζί με το Ισραήλ χωρίς να έχουν καν ενημερωθεί επαρκώς πολλοί σύμμαχοι. Αυτό προκάλεσε εκνευρισμό και αμηχανία. Το γεγονός ότι κορυφαίοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι βρίσκονταν ήδη στη Μέση Ανατολή όταν άρχισαν οι επιθέσεις χωρίς να έχουν πλήρη εικόνα, θεωρείται από πολλούς ως ένδειξη βαθιάς έλλειψης συντονισμού. Και αυτό δεν είναι μια λεπτομέρεια πρωτοκόλλου. Είναι ζήτημα στρατηγικής εμπιστοσύνης. Γιατί όταν μια υπερδύναμη ξεκινά πόλεμο χωρίς να ενημερώνει σοβαρά όσους θα επηρεαστούν άμεσα, τότε στέλνει το μήνυμα πως οι σύμμαχοι δεν είναι εταίροι, αλλά θεατές που απλώς θα κληθούν μετά να προσαρμοστούν.

Ιράν: Η Ευρώπη πληρώνει χωρίς να αποφασίζει

Οι ευρωπαϊκές χώρες βλέπουν ήδη το οικονομικό και πολιτικό κόστος να ανεβαίνει. Η κρίση απειλεί να περάσει γρήγορα στις τιμές της ενέργειας, στο κόστος ζωής και τελικά στην κοινωνική σταθερότητα. Παράλληλα, υπάρχει ο φόβος ότι αν το Ιράν οδηγηθεί σε ευρύτερη κατάρρευση, η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια νέα προσφυγική κρίση. Το πρόβλημα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι ότι δεν έχουν ούτε την πολυτέλεια να συγκρουστούν ανοιχτά με τον Τραμπ ούτε την άνεση να ταυτιστούν πλήρως μαζί του. Γι’ αυτό βλέπουμε διαφορετικές αποχρώσεις αντίδρασης. Άλλες χώρες επιλέγουν να κρατήσουν ισορροπίες, άλλες να καταγγείλουν νομικά ή πολιτικά την επίθεση, άλλες να στηρίξουν αμυντικά κινήσεις προστασίας των συμφερόντων τους χωρίς να υιοθετούν ολόκληρη την αμερικανική γραμμή. Όμως σε κάθε περίπτωση, η αίσθηση που μεγαλώνει είναι πως η Ευρώπη τρέχει πίσω από εξελίξεις που άλλοι αποφασίζουν για λογαριασμό της.

Ο Κόλπος ζει τον πόλεμο πολύ πιο άμεσα

Αν η Ευρώπη βλέπει κυρίως τις οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες, οι χώρες του Κόλπου βιώνουν τον πόλεμο στην πιο άμεση και επικίνδυνη μορφή του. Ιρανικά drones και πύραυλοι έχουν χτυπήσει ή απειλήσει υποδομές, κατοικημένες περιοχές και στρατηγικά σημεία. Η ανασφάλεια δεν είναι θεωρητική. Είναι καθημερινή. Το πιο βαρύ για τα κράτη του Κόλπου είναι ότι αισθάνονται πως βρίσκονται εγκλωβισμένα σε μια σύγκρουση που μπορεί να μην επέλεξαν, αλλά θα πληρώσουν σε πολλαπλά επίπεδα. Από τη διαταραχή στη ναυσιπλοΐα και την ενέργεια μέχρι τον κίνδυνο να βρεθούν στο έδαφός τους οι μετασεισμοί μιας ενδεχόμενης κατάρρευσης του Ιράν. Και πίσω από όλα αυτά υπάρχει η ανησυχία ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να μπει, να χτυπήσει, να δηλώσει νίκη και να αποχωρήσει αφήνοντας τους υπόλοιπους να καθαρίσουν το χάος.

Το Ισραήλ ως νέα ηγεμονική δύναμη

Εδώ ακριβώς γεννιέται και η μεγαλύτερη στρατηγική ανησυχία. Σε κύκλους του Κόλπου ακούγεται όλο και πιο έντονα το ερώτημα αν τελικά ο πόλεμος αυτός αποδυναμώνει το Ιράν μόνο και μόνο για να βγει το Ισραήλ ακόμη ισχυρότερο, πιο επιδραστικό και σχεδόν ανεξέλεγκτο στην περιοχή. Η σκέψη αυτή δεν είναι πια περιθωριακή. Τη συζητούν αξιωματούχοι, πρώην παράγοντες ασφαλείας και άνθρωποι που γνωρίζουν από μέσα το κλίμα. Για ορισμένους, μια πιο αδύναμη Τεχεράνη μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για νέες εξισορροπήσεις. Για άλλους όμως, το πραγματικό ρίσκο είναι ότι δημιουργείται ένα νέο μονοπολικό περιφερειακό τοπίο, όπου το Ισραήλ θα λειτουργεί ως η κυρίαρχη στρατιωτική δύναμη, χωρίς σοβαρό αντίβαρο. Και αυτό προκαλεί φόβο σε κράτη που δεν θέλουν να αντικαταστήσουν μία απειλή με μια άλλη μορφή ηγεμονίας.

Ένας πόλεμος που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει

Το πιο επικίνδυνο στοιχείο της σημερινής κατάστασης είναι ίσως ότι κανείς δεν μπορεί να πει πού τελειώνει αυτός ο πόλεμος. Ούτε οι Ευρωπαίοι ούτε τα κράτη του Κόλπου ούτε, όπως φαίνεται, η ίδια η Ουάσιγκτον. Αν δεν υπάρξει πλήρης αλλαγή καθεστώτος, το Ιράν μπορεί να παραμείνει απειλητικό και πιο βίαιο εσωτερικά. Αν υπάρξει κατάρρευση, μπορεί να ακολουθήσει εμφύλιος, προσφυγική έκρηξη και βαθύτερο περιφερειακό χάος. Με άλλα λόγια, οι σύμμαχοι του Τραμπ βλέπουν μπροστά τους ένα ναρκοπέδιο. Δεν μπορούν να ζήσουν εύκολα με τον Τραμπ, αλλά δεν μπορούν και χωρίς αυτόν. Κι αυτό είναι ίσως το πιο πικρό συμπέρασμα της κρίσης. Ότι η αμερικανική ισχύς παραμένει αναντικατάστατη, αλλά η αμερικανική απροβλεψιμότητα έχει γίνει εξίσου επικίνδυνη με τους εχθρούς που υποτίθεται ότι θέλει να αντιμετωπίσει.