Ο ΟΗΕ δηµιουργήθηκε για την εµπέδωση και διατήρηση µιας παγκόσµιας µεταπολεµικής τάξης, βασισµένης στο θεσµικό πλαίσιο που προέκυψε από τον ελάχιστο κοινό παρονοµαστή ασφάλειας και σταθερότητας, στον οποίο συνέπεσαν τα συµφέροντα των νικητών του Β’ Π.Π. και οι έσχατες αντοχές των ηττηµένων. Η ορίζουσα αυτή λειτούργησε όσο η παγκόσµια ασφάλεια στηριζόταν στο δίπολο των ισχυρότερων εκείνη την ιστορική στιγµή -αν και αντιπαρατιθέµενων- συνασπισµών: της ∆ύσης και του σοσιαλιστικού µπλοκ. Στον Ψυχρό Πόλεµο και την αποαποικιοποίηση, ο ΟΗΕ, µε το παγκόσµιο κύρος του, αποδείχθηκε αποτελεσµατικότερος από την Κοινωνία των Εθνών. Με τα χρόνια, η πολιτική βαρύτητα των µονίµων µελών του Συµβουλίου Ασφαλείας (Σ.Α.) αποδυναµώθηκε λειτουργικά, καθώς τα συµφέροντά τους είναι -πλέον αναντίστοιχα µε την υπό διαµόρφωση µεταψυχροπολεµική παγκόσµια τάξη. Γιατί; Επειδή µέσα στον Οργανισµό η τάξη των νικητών υποκαταστάθηκε από την τάξη της αποαποικιοποίησης και τις γεωπολιτικές της συνέπειες.

Καθώς επί είκοσι χρόνια οι πρώην αποικίες εντάσσονταν µαζικά στα Η.Ε. ως ισότιµα µέλη, αλλά και στο Σ.Α. (ως µη µόνιµα µέλη), µοιραία ούτε η αρνησικυρία ούτε οι πλειοψηφίες στη Γενική Συνέλευση (Γ.Σ.) διασφάλιζαν τα ανταγωνιστικά συµφέροντα των µονίµων µελών του Σ.Α. Εύλογα οι «Μεγάλοι» επέστρεψαν στην αρένα της διεθνούς διπλωµατίας, εκτός ΟΗΕ. Στην καλύτερη περίπτωση αρκέστηκαν σε δράσεις διασφάλισης των συµφερόντων τους στο πλαίσιο των σοβαρών περιφερειακών ή διασυνδεδεµένων µε τα Η.Ε. οργανισµών. Αλλά συνέβη και κάτι άλλο: Ορισµένα από τα µόνιµα µέλη του Σ.Α. ξεπεράστηκαν σε οικονοµική και γεωπολιτική βαρύτητα από νέους και φιλόδοξους περιφερειακούς παίκτες, που σήµερα «εγκλωβίζονται» στη συχνά χαώδη Γ.Σ., µακριά από το άδυτο του Σ.Α., στο οποίο τυχόν µόνιµη συµµετοχή τους θα εµφυσούσε ενδεχοµένως σύγχρονη γεωπολιτική πνοή.

Το Σ.Α. δεν µπόρεσε να διαχειριστεί την αποαποικιοποίηση µετά την υλοποίησή της. Γιατί βαθµιαία οι πλειοψηφίες στη Γ.Σ. έστρεψαν την προσοχή του Οργανισµού προς την ατζέντα των νεοφερµένων, πασπαλισµένη αρχικά µε τις ψυχροπολεµικές αντιπαραθέσεις µεταξύ των µονίµων µελών του Σ.Α. και αργότερα µε τα αιτούµενα του Τρίτου Κόσµου.

Η αναπτυξιακή βοήθεια, η διαχείριση τροφίμων, υδάτων και επιδημιών, η ανάταξη των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής στις τρίτες χώρες, η κυκλική οικονομία, τα ανθρώπινα δικαιώματα απασχολούν πλέον μόνιμα και κατά προτεραιότητα τη Γ.Σ. και ενίοτε το Σ.Α. Με μέτρια όμως αποτελέσματα και όχι μόνο λόγω ανεπαρκούς χρηματοδότησης…

Μέσα στα Η.Ε. η Δύση των νικητών έγινε μειοψηφική, αλλά πολλές δυτικές χώρες -κυρίως με λευκό αποικιοκρατικό μητρώο- έσπευσαν να δρομολογήσουν ροές αναπτυξιακής βοήθειας προς τα ευάλωτα νέα μέλη και να συμβάλουν στην υιοθέτηση των προαναφερθέντων στόχων εντός του Οργανισμού. Μερικές φορές βέβαια με τη -βάσιμη- προσδοκία ότι οι βοηθούμενες χώρες θα «ανταπέδιδαν» στις κρίσιμες ψηφοφορίες. Σημαίνουν άραγε τα παραπάνω ότι, αφού ο ΟΗΕ μεταλλάχθηκε σε ένα αδιάφορο για τη Δύση τριτοκοσμικό clearing house, στερείται προοπτικής; Η αναγκαία μεταρρύθμιση -που σημαίνει πρωτίστως μεταρρύθμιση του Σ.Α.-, αν και συζητείται συστηματικά τα τελευταία περίπου είκοσι χρόνια, απέχει ακόμη πολύ από την υιοθέτηση και υλοποίησή της.

Βασική προϋπόθεση για να προχωρήσει είναι να υποστηριχθεί η «επαναπολιτικοποίηση» του Οργανισμού, με κοινό και ειδικό στόχο την υποστήριξη έγκαιρων μεταρρυθμιστικών παρεμβάσεων τώρα! Οχι μόνο διαρθρωτικής τάξης, αλλά -κυρίωςαποδεκτής γεωπολιτικής «επικαιροποίησης». Γιατί την κατάρρευση των συλλογικών συστημάτων ασφαλείας ταυτόχρονα με διαδοχικές προκλήσεις και διασπορά νέων πόλων ισχύος σε πλανητικό επίπεδο μόνο ένας μεταρρυθμισμένος ΟΗΕ θα μπορούσε να διαχειριστεί ως το μοναδικό θεσμικό όχημα νομιμοποίησης βιώσιμων όρων ειρήνης. Και για τη Δύση, στην εποχή της συσπείρωσής της αλλά και στο πλαίσιο της επερχόμενης αποπαγκοσμιοποίησης. Διαφορετικά η παγκόσμια μεταπολεμική τάξη που θεσπίστηκε από τον Καταστατικό Χάρτη το 1945 δεν έχει μέλλον… Και πιθανόν θα υποκατασταθεί από εξωδικαιικούς «πειρασμούς» κάθε απρόβλεπτου παίκτη με νομιζόμενη ή πραγματική γεωστρατηγική υπεροχή.

Η κατάρρευση της παγκόσμιας ασφάλειας φαίνεται να βαδίζει χέρι-χέρι με τη διάλυση της παγκόσμιας τάξης…

*Ο Γρηγόρης Βασιλοκωνσταντάκης είναι πρέσβης επί τιμή

Δημοσιεύθηκε στα Παραπολιτικά