Ο πόλεμος στο Ιράν μπορεί να συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς η Τεχεράνη διαθέτει σε μεγάλο βαθμό αυτάρκεια στην παραγωγή πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, που κυμαίνεται από δεκάδες έως και πάνω από 100 πυραύλους τον μήνα, τονίζει ο Σαΐντ Χοσεΐν Μουσαβιάν, ερευνητικός συνεργάτης στο Πρόγραμμα Επιστήμης και Παγκόσμιας Ασφάλειας του Πανεπιστημίου Πρίνστον, πρώην πρέσβης του Ιράν στη Γερμανία και πρώην εκπρόσωπος του Ιράν στις πυρηνικές διαπραγματεύσεις. Εάν η σύγκρουση συνεχιστεί χωρίς να επιτευχθούν οι αρχικοί στόχοι, δεν αποκλείεται ο Τραμπ να αναζητήσει μια διέξοδο, ανακοινώνοντας κατάπαυση πυρός ή παύση των επιχειρήσεων, υποστηρίζοντας ότι οι βασικοί στρατηγικοί στόχοι έχουν ήδη επιτευχθεί, επισημαίνει ο έμπειρος διπλωμάτης.

Διαβάστε: Ιράν: "Έχουμε αλλάξει το δόγμα από αμυντικό σε επιθετικό" - Προειδοποιήσεις για "μη αναστρέψιμη ζημιά"

H επιχείρηση «Επική οργή» («Epic fury») βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Το Ιράν έχει προειδοποιήσει ότι κράτη που βοηθούν τις δυτικές δυνάμεις θα δεχθούν αντίποινα. Αυτό περιλαμβάνει, πλέον, και αραβικές χώρες που διατηρούσαν παραδοσιακά φιλικές σχέσεις με την Τεχεράνη;

Το Ιράν είχε ήδη διαμηνύσει στους γείτονές του πριν από την έναρξη του πολέμου ότι, σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης, η Τεχεράνη θα απαντούσε πλήττοντας αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή. Δεδομένου ότι πολλές από αυτές τις βάσεις βρίσκονται σε αραβικές χώρες του Περσικού Κόλπου, η ιρανική πλευρά υποστηρίζει ότι τυχόν πλήγματα θα στρέφονται κατά των αμερικανικών δυνάμεων και όχι κατά των κρατών που τις φιλοξενούν. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα τονίσει ότι, εάν περιφερειακά κράτη επιτρέψουν τη χρήση του εδάφους ή των εγκαταστάσεών τους για επιθέσεις εναντίον του Ιράν, οι τοποθεσίες αυτές ενδέχεται να αποτελέσουν νόμιμους στόχους στο πλαίσιο αντιποίνων. Παράλληλα, η Τεχεράνη επιμένει ότι επιδιώκει τη διατήρηση φιλικών σχέσεων με τους γείτονές της και παρουσιάζει τις ενέργειές της ως πράξεις αυτοάμυνας απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, τα κράτη της περιοχής δεν αποδέχονται αυτήn τη λογική και θεωρούν οποιαδήποτε επίθεση στο έδαφός τους ως παραβίαση της κυριαρχίας τους.

Από την έναρξη της επιχείρησης, το Ιράν έχει εξαπολύσει επιθέσεις με πυραύλους και drones. Για πόσο καιρό μπορεί, ρεαλιστικά, να διατηρήσει αυτό το επίπεδο αντιποίνων; Για εβδομάδες, μήνες ή περισσότερο;

Σύμφωνα με δηλώσεις του ιρανικού Στρατού, τα αντίποινα θα μπορούσαν να συνεχιστούν για τουλάχιστον έξι μήνες. Ωστόσο, μια πιο αντικειμενική εκτίμηση δείχνει ότι η διάρκεια εξαρτάται από δύο βασικούς παράγοντες: τα υφιστάμενα αποθέματα και την παραγωγική ικανότητα. Το Ιράν διαθέτει σε μεγάλο βαθμό αυτάρκεια στην παραγωγή πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών και μπορεί να συνεχίσει την κατασκευή τους ακόμα και σε συνθήκες πολέμου, μέσω διασκορπισμένων και υπόγειων εγκαταστάσεων. Εκτιμάται ότι πριν από τη σύγκρουση διέθετε χιλιάδες βαλλιστικούς πυραύλους, ενώ η παραγωγή κυμαίνεται από δεκάδες έως και πάνω από 100 πυραύλους τον μήνα, ανάλογα με το σύστημα. Αυτό σημαίνει ότι η παραγωγή μπορεί να συνεχιστεί αδιάκοπα, ακόμα και κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών, επιτρέποντας την αναπλήρωση μέρους των απωλειών. Ωστόσο, επιθέσεις μεγάλης έντασης δεν μπορούν να διατηρηθούν επ’ αόριστον, καθώς η κατανάλωση σε μεγάλες ομοβροντίες ενδέχεται να υπερβαίνει τη μηνιαία παραγωγή.

Έχουμε ήδη δει επιθέσεις που επηρεάζουν γειτονικά κράτη. Είναι το Ιράν προετοιμασμένο για το ενδεχόμενο χώρες όπως το Αζερμπαϊτζάν, η Τουρκία, το Ιράκ ή το Πακιστάν να εμπλακούν άμεσα στη σύγκρουση;

Η επίσημη πολιτική της Τεχεράνης είναι να αποφεύγει την αντιπαράθεση με γειτονικές χώρες και να διατηρεί καλές σχέσεις μαζί τους. Οι ιρανικές Αρχές υποστηρίζουν ότι οι στρατιωτικές τους ενέργειες στοχεύουν αμερικανικές ή ισραηλινές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και όχι τα κράτη που τις φιλοξενούν. Η προσδοκία του Ιράν είναι ότι οι γειτονικές κυβερνήσεις δεν θα επιτρέψουν τη χρήση του εδάφους, του εναέριου χώρου ή των στρατιωτικών τους εγκαταστάσεων για επιθέσεις εναντίον του. Εάν, όμως, επιθέσεις προέλθουν από αυτές τις τοποθεσίες, η Τεχεράνη δηλώνει ότι διατηρεί το δικαίωμα να απαντήσει κατά των επιτιθέμενων δυνάμεων. Παράλληλα, οι Ιρανοί ηγέτες τονίζουν ότι δεν επιδιώκουν την επέκταση του πολέμου ούτε την εμπλοκή γειτονικών κρατών και έχουν ακόμα ζητήσει συγγνώμη για περιστατικά που επηρέασαν γειτονικές χώρες.

Υπάρχει έντονη συζήτηση για την επόμενη φάση της επιχείρησης. Πιστεύετε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ρίσκαραν να στείλουν χερσαίες δυνάμεις στο Ιράν;

Σε αυτό το στάδιο, μια μεγάλης κλίμακας χερσαία εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράν φαίνεται απίθανη, αν και δεν έχει αποκλειστεί πλήρως από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Οι περισσότερες στρατιωτικές εκτιμήσεις υποδεικνύουν ότι η Ουάσινγκτον θα βασιστεί κυρίως στην αεροπορική ισχύ, στις ναυτικές δυνάμεις και σε άλλες μορφές πίεσης, αντί να εμπλακεί σε έναν μαζικό χερσαίο πόλεμο σε μια χώρα τόσο μεγάλη και δύσκολη στην κατοχή. Παράλληλα, οι πολιτικοί υπολογισμοί ενδέχεται να μεταβάλλονται. Αρχικά, στην Ουάσινγκτον και στο Τελ Αβίβ επικρατούσε η εκτίμηση ότι η επιχείρηση θα έφερνε το Ιράν στα πρόθυρα κατάρρευσης μέσα σε 48 ώρες. Ωστόσο, οι ιρανικές στρατιωτικές αντιδράσεις αποδείχθηκαν πολύ ισχυρότερες και πιο διαρκείς από ό,τι αναμενόταν. Εάν η σύγκρουση συνεχιστεί χωρίς να επιτευχθούν οι αρχικοί στόχοι, δεν αποκλείεται ο Τραμπ να αναζητήσει μια διέξοδο, ανακοινώνοντας κατάπαυση πυρός ή παύση των επιχειρήσεων, υποστηρίζοντας ότι οι βασικοί στρατηγικοί στόχοι έχουν ήδη επιτευχθεί.

Σε μια τέτοια περίπτωση, θα μπορούσε η Ουάσινγκτον να προσπαθήσει να συνεργαστεί με κουρδικές πολιτοφυλακές ή άλλες εσωτερικές ομάδες, για να αποσταθεροποιήσει την ιρανική κυβέρνηση;

Η ιδέα ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να στηριχθούν σε κουρδικές πολιτοφυλακές ή άλλες εσωτερικές ομάδες συζητείται συχνά, ωστόσο μια τέτοια στρατηγική θα αντιμετώπιζε σοβαρούς περιορισμούς. Η αξιοποίηση κουρδικών δυνάμεων θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω γειτονικές χώρες, όπως η Τουρκία, η Συρία και το Ιράκ, όπου το κουρδικό ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο. Επιπλέον, η κατάσταση των Κούρδων στο Ιράν διαφέρει από άλλες περιοχές της Μέσης Ανατολής. Οι Κούρδοι αποτελούν ιστορικά μέρος της ευρύτερης ιρανικής πολιτισμικής σφαίρας και πολλοί Ιρανοί Κούρδοι θεωρούν τους εαυτούς τους μέρος του εθνικού ιστού της χώρας. Για τον λόγο αυτό, είναι απίθανο να υποστήριζαν μια εξωτερικά υποκινούμενη προσπάθεια ανατροπής της κυβέρνησης.

Αν ξένα στρατεύματα εισέλθουν τελικά στο ιρανικό έδαφος, πώς θα αντιδρούσε στρατιωτικά η Τεχεράνη;

Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η ιρανική στρατιωτική απάντηση θα είχε ως στόχο να μετατρέψει οποιαδήποτε επέμβαση σε μακροχρόνια και ιδιαίτερα δαπανηρή σύγκρουση για τους εισβολείς - ανάλογη με την εμπειρία των Ηνωμένων Πολιτειών στο Βιετνάμ και, αργότερα, στο Αφγανιστάν. Το στρατιωτικό δόγμα του Ιράν προβλέπει ότι κάθε παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας θα αντιμετωπιστεί με συνδυασμό συμβατικών δυνάμεων, επιθέσεων με πυραύλους και drones, καθώς και ασύμμετρων τακτικών, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη και δαπανηρή οποιαδήποτε προσπάθεια κατοχής.

Ορισμένοι Δυτικοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι ο τελικός στόχος της επιχείρησης θα μπορούσε να είναι η πολιτική αλλαγή στην Τεχεράνη. Πιστεύετε ότι η αλλαγή καθεστώτος αποτελεί πραγματικά μέρος της στρατηγικής;

Παρότι ορισμένοι Δυτικοί αξιωματούχοι παρουσιάζουν τον στόχο των ΗΠΑ ως την προώθηση πολιτικής αλλαγής στην Τεχεράνη, το ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο υποδηλώνει πολλαπλούς και αλληλοεπικαλυπτόμενους στόχους. Ισραηλινοί ηγέτες έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι στρατηγικός τους στόχος είναι η αποδυνάμωση ή ακόμα και η διάλυση του Ιράν. Από την πλευρά της Ουάσινγκτον, ανώτεροι αξιωματούχοι έχουν υποδείξει ότι ο έλεγχος των ιρανικών ενεργειακών πόρων αποτελεί κεντρικό στόχο της στρατιωτικής εκστρατείας. Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε μια στρατηγική που αποσκοπεί στην αποδυνάμωση της σημερινής κυβέρνησης, θυμίζοντας το ιστορικό προηγούμενο του πραξικοπήματος του 1953 κατά του πρωθυπουργού Μοσαντέκ.

Θα εξετάσει το Ιράν το ενδεχόμενο να εγκαταλείψει το βαλλιστικό του πρόγραμμα ή να περιορίσει τις πυρηνικές του φιλοδοξίες, για να τερματιστεί ο πόλεμος;

Η ιρανική ηγεσία έχει καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να εγκαταλείψει τις βαλλιστικές της δυνατότητες, ούτε να περιορίσει τον ειρηνικό εμπλουτισμό ουρανίου, ακόμα και για τον τερματισμό μιας πολεμικής σύγκρουσης. Η Τεχεράνη θεωρεί και τα δύο στοιχεία κρίσιμα για την αποτροπή ξένης εισβολής και τη διατήρηση της εθνικής ακεραιότητας. Από την οπτική του Ιράν, χωρίς το πυραυλικό αποτρεπτικό οπλοστάσιό του και την τεχνολογική πρόοδο στον πυρηνικό τομέα, ο κίνδυνος εξωτερικής επέμβασης ή αλλαγής καθεστώτος θα αυξανόταν.

Το καθεστώς έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα εγκαταλείψει τις βαλλιστικές του δυνατότητες, ούτε θα περιορίσει τον ειρηνικό εμπλουτισμό ουρανίου, ακόμα και για τον τερματισμό του πολέμου.


Η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων του Ιράν διόρισε τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως νέο ανώτατο ηγέτη. Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι θα πρέπει να έχει λόγο στην επιλογή και απείλησε ακόμα και με δολοφονία. Πώς σχολιάζετε την κατάσταση;

Η δολοφονία του προηγούμενου ανώτατου ηγέτη, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, συνιστά σοβαρή παραβίαση των διεθνών κανόνων και αρχών. Μετά τον θάνατό του, το συνταγματικό όργανο του Ιράν, η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, διόρισε τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως νέο ανώτατο ηγέτη σε συνθήκες πολέμου. Δηλώσεις που υποστηρίζουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να αποφασίζουν ποιος θα ηγείται του Ιράν -ή απειλές δολοφονίας- θα θεωρούνται επίσης σαφείς παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου και της ιρανικής κυριαρχίας. Η απόφαση της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων στέλνει το μήνυμα ότι το Ιράν δεν θα αποδεχθεί ξένες επιβολές στο πολιτικό του σύστημα.

Από την οπτική της Τεχεράνης, τι θα απαιτείτο για να σταματήσουν οι δυτικές κυβερνήσεις την επιχείρηση «Epic Fury»;

Από την οπτική της Τεχεράνης, η συνέχιση ή ο τερματισμός της επιχείρησης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα του Ιράν να αντέξει τη στρατιωτική πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, διατηρώντας παράλληλα την εδαφική και πολιτική του ακεραιότητα. Ιρανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι, εάν η χώρα καταφέρει να αντισταθεί αποτελεσματικά και να αποδείξει ότι οι στόχοι των ξένων δυνάμεων δεν μπορούν να επιβληθούν με τη βία, τότε οι δυτικές κυβερνήσεις θα αναγκαστούν να επανεξετάσουν την προσέγγισή τους. Σε αυτή την περίπτωση, θα οδηγηθούν σε διαπραγματεύσεις με βάση τον αμοιβαίο σεβασμό, τα κοινά συμφέροντα και τη μη παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις.

Δημοσιεύθηκε στα «Παραπολιτικά».