Η νέα συζήτηση για την απειλή που μπορεί να συνιστά ένας ιρανικός πύραυλος εμβέλειας 4.000 χιλιομέτρων απέναντι στην Ευρώπη δεν ξεκίνησε τυχαία, αλλά τροφοδοτήθηκε από τις πληροφορίες ότι το Ιράν εκτόξευσε για πρώτη φορά μεγάλου βεληνεκούς βαλλιστικούς πυραύλους προς τη βάση Ντιέγκο Γκαρσία στον Ινδικό Ωκεανό. Το Reuters μετέδωσε στις 21 Μαρτίου ότι Ισραηλινοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι έκαναν λόγο για ιρανικά βλήματα εμβέλειας 4.000 χιλιομέτρων, υποστηρίζοντας ότι αυτή η δυνατότητα θα μπορούσε θεωρητικά να φέρει ευρωπαϊκές πρωτεύουσες μέσα στο βεληνεκές. Την ίδια ώρα, η βρετανική κυβέρνηση έσπευσε να χαμηλώσει τον τόνο, με τον Κιρ Στάρμερ να δηλώνει ότι δεν υπάρχει καμία τρέχουσα εκτίμηση πως το Ιράν στοχοποιεί τη βρετανική ενδοχώρα. Αυτό σημαίνει ότι η συζήτηση δεν αφορά μια άμεση, επιβεβαιωμένη απειλή εναντίον της Ευρώπης, αλλά ένα θεωρητικό επιχειρησιακό σενάριο που βασίζεται στο μέγιστο βεληνεκές ορισμένων ιρανικών όπλων, όπως αυτά περιγράφονται από ισραηλινές και δυτικές πηγές. 

Διαβάστε: Channel 12: Οι πιθανές παραχωρήσεις του Ιράν και οι όροι που θέτει για τον τερματισμό του πολέμου

Αν κάποιος δει τον χάρτη με ψυχρά γεωγραφικά κριτήρια, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πρώτες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης που βρίσκονται θεωρητικά εντός της ακτίνας τέτοιου πυραύλου. Με ακτίνα 2.000 χιλιομέτρων καλύπτεται όχι μόνο η Κύπρος αλλά και ολόκληρος ο ελληνικός χώρος, όπως και σημαντικό μέρος των Βαλκανίων, της Ρουμανίας και της νότιας Ουκρανίας, εφόσον η εκτόξευση γίνει από δυτικές ή νότιες περιοχές του Ιράν. Αν η εμβέλεια φτάνει όντως τα 3.000 χιλιόμετρα, τότε στο θεωρητικό τόξο μπαίνουν και τμήματα της κεντρικής Ευρώπης, όπως η Ιταλία, η Ελβετία, η Τσεχία, η Πολωνία και η Γερμανία. Στα 4.000 χιλιόμετρα, σύμφωνα με αναλύσεις που ακολούθησαν τα σχετικά ρεπορτάζ, η ακτίνα θα μπορούσε να αγγίζει ακόμη και το Λονδίνο, τη Σκανδιναβία και τμήματα της Νορβηγίας. Όμως αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ικανότητα επιτυχημένου πλήγματος σε τέτοια απόσταση, καθώς το ίδιο το χτύπημα προς το Ντιέγκο Γκαρσία φέρεται να είχε πολύ περιορισμένη αποτελεσματικότητα, με έναν πύραυλο να αναχαιτίζεται και έναν άλλο να πέφτει πριν φτάσει στον στόχο.

Ιρανικός πύραυλος 4.000 χλμ: Ποιες περιοχές της ΕΕ μπαίνουν θεωρητικά στο τόξο

Το κρίσιμο σημείο είναι ακριβώς αυτό: άλλο πράγμα η θεωρητική εμβέλεια και άλλο η πραγματική επιχειρησιακή απειλή. Διεθνείς αναλύσεις που δημοσιεύθηκαν σήμερα επισημαίνουν ότι ακόμη κι αν το Ιράν διαθέτει βλήματα που μπορούν να φτάσουν σε τόσο μεγάλη απόσταση, για να το πετύχουν πιθανότατα πρέπει να μεταφέρουν μικρότερο ωφέλιμο φορτίο, γεγονός που μειώνει τόσο την καταστροφική ισχύ όσο και την ακρίβεια. Οι Times έγραψαν ότι ειδικοί θεωρούν πιθανό πως χρησιμοποιήθηκαν τροποποιημένοι Khorramshahr-4 με μειωμένο φορτίο ώστε να πλησιάσουν τα 4.000 χιλιόμετρα, αλλά ακριβώς αυτή η επιλογή περιορίζει την αποτελεσματικότητά τους. Με απλά λόγια, το ότι μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα μπορεί να βρεθεί στο θεωρητικό τόξο δεν σημαίνει ότι είναι και εύκολος ή ρεαλιστικός στόχος με στρατιωτικούς όρους.

Για την Ελλάδα ειδικά, το ζήτημα αποκτά ξεχωριστό βάρος όχι μόνο λόγω γεωγραφίας αλλά και επειδή βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής αεράμυνας. Το γεγονός ότι η χώρα βρίσκεται αισθητά πιο κοντά στο Ιράν σε σχέση με τη δυτική και βόρεια Ευρώπη σημαίνει ότι, σε οποιοδήποτε θεωρητικό σενάριο μεγάλης εμβέλειας, συγκαταλέγεται στις πρώτες περιοχές της ΕΕ που μπαίνουν στην εξίσωση. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα υπό άμεσο πυραυλικό κίνδυνο. Σημαίνει όμως ότι στον γεωστρατηγικό σχεδιασμό, η νοτιοανατολική πτέρυγα της Ευρώπης παύει να είναι μια αφηρημένη περιφέρεια και γίνεται κομμάτι της πρώτης γραμμής προειδοποίησης. Γι’ αυτό και η συζήτηση για το ποια συστήματα αεράμυνας υπάρχουν στην Ευρώπη, ποιο είναι το δίκτυο ραντάρ και πώς λειτουργεί η αντιβαλλιστική άμυνα του ΝΑΤΟ δεν είναι θεωρητική, αλλά πρακτική και άμεσα συνδεδεμένη με τη νέα πραγματικότητα της κρίσης.

Τα συστήματα αεράμυνας και γιατί ο χάρτης δεν λέει όλη την αλήθεια

Το δεύτερο στοιχείο που πρέπει να μπει στην εικόνα είναι η ευρωπαϊκή και νατοϊκή άμυνα. Οι ίδιες αναλύσεις που περιγράφουν το θεωρητικό βεληνεκές σημειώνουν ότι ένα τέτοιο βλήμα θα έπρεπε να διαπεράσει πολλαπλά επίπεδα αεράμυνας και αντιβαλλιστικής προστασίας. Οι Times αναφέρουν πως το ΝΑΤΟ διαθέτει πολυεπίπεδο δίκτυο Ballistic Missile Defence, που περιλαμβάνει εγκαταστάσεις στην Πολωνία και τη Ρουμανία, ραντάρ στην Τουρκία και αμερικανικά πολεμικά πλοία με συστήματα αναχαίτισης. Γι’ αυτό και η θεωρητική εμβέλεια ενός ιρανικού πυραύλου δεν μεταφράζεται αυτόματα σε ρεαλιστική δυνατότητα επιτυχούς πλήγματος στο ευρωπαϊκό έδαφος. Ακριβώς αυτό εξηγεί και γιατί ο Βρετανός πρωθυπουργός έσπευσε να δηλώσει ότι δεν υπάρχει τρέχουσα αξιολόγηση απειλής για τη Βρετανία, παρά τον θόρυβο γύρω από το Ντιέγκο Γκαρσία.

Παρά ταύτα, η οικονομική και πολιτική διάσταση της υπόθεσης είναι ήδη ορατή. Ακόμη κι αν τέτοιοι πύραυλοι είναι δύσκολο να διαπεράσουν τα υπάρχοντα συστήματα άμυνας, η ίδια η αίσθηση ότι το ευρωπαϊκό έδαφος μπαίνει θεωρητικά στην ακτίνα ιρανικών όπλων αρκεί για να αυξήσει την ανησυχία στις αγορές, στην ενεργειακή ασφάλεια και στο πολιτικό κλίμα της ΕΕ. Άρα ο χάρτης της εμβέλειας είναι σημαντικός, αλλά όχι αρκετός από μόνος του. Η πραγματική εικόνα διαμορφώνεται από τρία επίπεδα μαζί: το βεληνεκές, την ικανότητα αναχαίτισης και την πολιτική πρόθεση χρήσης. Και σε αυτά τα τρία επίπεδα, προς το παρόν, η Ευρώπη δεν βλέπει επιβεβαιωμένη άμεση απειλή, αλλά μια νέα, σοβαρή υπενθύμιση ότι η γεωγραφία της κρίσης έχει ήδη ανοίξει πολύ περισσότερο από τη Μέση Ανατολή.