Ο πόλεμος στο Ιράν αναδεικνύεται σε έναν παράγοντα ικανό να επιταχύνει βαθύτερες ανακατατάξεις στο παγκόσμιο ενεργειακό και χρηματοοικονομικό σύστημα. Αυτό δεν εξαντλείται στις βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις των τιμών, αλλά επεκτείνεται στη διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου, όπου η ενέργεια και το κόστος χρήματος επανασυνδέονται άμεσα με τη γεωπολιτική ισχύ και την ασφάλεια.

Στο επίπεδο της διεθνούς αγοράς ενέργειας, η κρίση έχει ήδη αποτυπωθεί με μετρήσιμους όρους. Οι τιμές του πετρελαίου ενσωματώνουν πλέον ένα αυξημένο γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου ενώ η μεταβλητότητα παραμένει υψηλή, αντανακλώντας τη διαρκή αβεβαιότητα. Παράλληλα, η αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου καθίσταται εκ νέου ευάλωτη. Η Ευρώπη, παρά τη μερική διαφοροποίηση των πηγών της μετά το 2022, εξακολουθεί να εξαρτάται από θαλάσσιες διαδρομές που επηρεάζονται από την αστάθεια στον Περσικό Κόλπο. Η αύξηση του ανταγωνισμού με την Ασία για φορτία LNG και η ενίσχυση της στρατηγικής αποθεματοποίησης από κράτη και εταιρείες προκαλούν πρόσθετες πιέσεις στις τιμές. Σε αυτό το πλαίσιο διαφαίνεται μια ευρύτερη δομική μεταβολή: η σταδιακή απομάκρυνση από ένα πλήρως παγκοσμιοποιημένο ενεργειακό σύστημα προς ένα μοντέλο περιφερειακών «ενεργειακών μπλοκ». Οι διμερείς συμφωνίες, οι μακροχρόνιες συμβάσεις και οι εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς αποκτούν αυξημένη σημασία.

Οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν άμεσα και το διεθνές χρηματοοικονομικό περιβάλλον. Η άνοδος των τιμών ενέργειας ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, οδηγώντας τις αγορές να αναθεωρούν τις προσδοκίες τους για τα επιτόκια. Το αποτέλεσμα είναι η αύξηση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων, που κινούνται πλέον κοντά στο 4,3%–4,4%, αντανακλώντας την προσδοκία διατήρησης υψηλότερων επιτοκίων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αντίστοιχα, στην Ευρωζώνη, χώρες με υψηλό χρέος, όπως η Ιταλία, συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος δανεισμού, με αποδόσεις στην περιοχή του 3,7%–3,8%.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη βελτίωση της θέσης της. Οι αποδόσεις των ελληνικών 10ετών ομολόγων κινούνται επίσης στην περιοχή του 3,7%–3,8%, δηλαδή σε επίπεδα συγκρίσιμα ή και οριακά ευνοϊκότερα από εκείνα της Ιταλίας, ενώ παραμένουν αισθητά χαμηλότερα από τα αντίστοιχα των Ηνωμένων Πολιτειών. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά τη βελτίωση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας και τη συνετή δημοσιονομική πολιτική των τελευταίων ετών.

Ωστόσο, η θετική αυτή εξέλιξη δεν αναιρεί την έκθεση της χώρας στους εξωτερικούς κινδύνους. Η Ελλάδα παραμένει καθαρός εισαγωγέας ενέργειας και, ως εκ τούτου, επηρεάζεται άμεσα από την άνοδο των διεθνών τιμών. Η αύξηση του ενεργειακού κόστους επιβαρύνει το εμπορικό ισοζύγιο, ενισχύει τον πληθωρισμό και περιορίζει τα περιθώρια άσκησης οικονομικής πολιτικής. Με άλλα λόγια, η συνετή δημοσιονομική διαχείριση των προηγούμενων ετών λειτουργεί ως παράγοντας σταθερότητας, αλλά δεν μπορεί να εξουδετερώσει από μόνη της τις επιπτώσεις μιας συστημικής διεθνούς κρίσης. Στο πλαίσιο αυτό, η στρατηγική αξιοποίηση των ενεργειακών οικοπέδων της Ελλάδας, ιδίως μέσω συνεργασιών με αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες, καθώς και η προώθηση υποδομών όπως ο Κάθετος Διάδρομος, αναδεικνύονται ως επιλογές υψηλής γεωοικονομικής και γεωπολιτικής σημασίας. Σε βάθος χρόνου, δύνανται να λειτουργήσουν πολλαπλασιαστικά, όχι μόνο ως προς την οικονομική ανάπτυξη και τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης, αλλά και ως προς την αναβάθμιση της αποτρεπτικής ισχύος και της συνολικής θέσης της χώρας στο περιφερειακό σύστημα ασφάλειας.

Δημοσιεύτηκε στην "Απογευματινή"