Αποτελεσματική πολιτική απέναντι σε συνθήκες άνισης κατανομής βαρών και συμφόρησης καταρτίζουν οι Ευρωπαίοι προκειμένου να υπάρξει ένα ειδικό σχέδιο για τη μεταναστευτική κρίση. Από τη στιγμή που το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε υπέρ της δυνατότητας δημιουργίας «κέντρων επιστροφής» εκτός των συνόρων της ΕΕ, τα κράτη-μέλη αναζητούν πιθανούς υποψηφίους που θα ήταν πρόθυμοι να φιλοξενήσουν τις συγκεκριμένες δομές. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι σχετικές συζητήσεις έχουν πλέον «επικεντρωθεί σε 12 χώρες». Τα κράτη-μέλη της ΕΕ και οι ευρωβουλευτές προετοιμάζονται πυρετωδώς για την εφαρμογή της νέας προσέγγισης της Ένωσης στο μεταναστευτικό, η οποία περιλαμβάνει –από τον Ιούνιο– και τη δυνατότητα δημιουργίας ειδικών κέντρων εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.

Στατιστικά στοιχεία της Eurostat για την περίοδο 2014–2023, που εξετάζουν τόσο τις εντολές αποχώρησης από την ΕΕ όσο και τις πραγματικές επιστροφές, δείχνουν ότι κάθε χρόνο μεταξύ 450.000 και 500.000 υπήκοοι τρίτων χωρών καλούνται να εγκαταλείψουν την Ένωση. Ωστόσο, λιγότεροι από τους μισούς –ακόμη και σε χρονιές «αιχμής»– επιστρέφουν τελικά. Ενδεικτικά, το 2023, από τους 484.160 που έλαβαν εντολή αποχώρησης, μόλις 91.455 επέστρεψαν κανονικά.

Οι αρμόδιοι Ευρωπαίοι ελπίζουν ότι, εφόσον τα κέντρα επιστροφής δημιουργηθούν, θα μπορούν είτε να εξετάζουν εκεί απευθείας αιτήσεις ασύλου –αποτρέποντας την είσοδο ορισμένων μεταναστών στην ΕΕ– είτε να μεταφέρουν σε αυτά όσους απορρίπτονται εντός της Ένωσης, προκειμένου στη συνέχεια να επιστραφούν στις χώρες καταγωγής τους ή σε κάποια «ασφαλή τρίτη χώρα».

Μεταναστευτικό: Oι 12 υποψήφιες χώρες για τα κέντρα επιστροφής

Στο πλαίσιο αυτό, ορισμένα κράτη-μέλη, ιδίως η Δανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία και οι Κάτω Χώρες, διερευνούν διάφορες χώρες ως πιθανούς τόπους φιλοξενίας τέτοιων δομών. Σύμφωνα με πηγές της ΕΕ που φέρονται να μίλησαν στο γαλλικό πρακτορείο AFP, οι συζητήσεις αφορούν στις εξής 12 χώρες: Ρουάντα, Γκάνα, Σενεγάλη, Τυνησία, Λιβύη, Μαυριτανία, Αίγυπτο, Ουγκάντα, Ουζμπεκιστάν, Αρμενία, Μαυροβούνιο και Αιθιοπία.

Ορισμένοι, πάντως, ειδικοί επί της διαχείρισης του μεταναστευτικού, μιλώντας πρόσφατα στο περιοδικό The Parliament, εκτιμούν ότι, αν και η εξάρτηση από τρίτες χώρες για τη φιλοξενία τέτοιων κέντρων μπορεί να αποφέρει βραχυπρόθεσμα οφέλη, ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για την εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού από τρίτα κράτη για πολιτικούς σκοπούς.

Σε τελική ανάλυση, η εικόνα των «κέντρων επιστροφής» εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανάλογη πολιτική που θα υιοθετηθεί. Η Γερμανίδα ευρωβουλευτής Λένα Ντύποντ (ΕΛΚ) υποστήριξε πρόσφατα ότι τα κέντρα αυτά αποτελούν «το κομμάτι που λείπει από το παζλ».

Αντίθετα, ο Ισπανός ευρωβουλευτής Χουάν Φερνάντο Λόπες Αγκιλάρ (Σοσιαλιστές & Δημοκράτες) τόνισε ότι «τα κέντρα επιστροφής δεν αποτελούν λύση – ιδίως όταν βρίσκονται εκτός των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν παρέχουν καμία εγγύηση για τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων».