Μέση Ανατολή: Τελικά αυτός ο πόλεμος ήταν ποτέ μόνο για το Ιράν; Η αόρατη ενεργειακή "σκακιέρα" ΗΠΑ και Κίνας

Η διεθνής κοινή γνώμη παρακολουθεί καθημερινά τα συνεχόμενα πλήγματα από ρουκέτες, τις τιμές του πετρελαίου να εκτοξεύονται το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Πόσοι ωστόσο σταμάτησαν να κοιτάξουν τον χάρτη από ψηλά; Αν κάποιος ήθελε να «ενώσει» τις τελείες και να ακολουθήσει ένα timeline, που σίγουρα έχει ένα ενδιαφέρον, θα έβλεπε ότι οι κινήσεις των τελευταίων τεσσάρων μηνών ακολουθούν μια λογική που δεν έχει να κάνει με πυρηνικά όπλα, με ναρκωτικά ή με καθεστωτική αλλαγή. Έχει να κάνει με ενέργεια. Και ο αντίπαλος φαίνεται να μην είναι ούτε η Τεχεράνη ούτε το Καράκας, αλλά το Πεκίνο.

Διαβάστε: Τα σχέδια των ΗΠΑ για νέα πλήγματα στο Ιράν, αν καταρρεύσει η εκεχειρία: Στο επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ, ποια πρόσωπα μπαίνουν στο στόχαστρο

Η πρώτη κίνηση: Βενεζουέλα

Στις 3 Ιανουαρίου 2026, αμερικανικές δυνάμεις συνέλαβαν τον Νικολάς Μαδούρο και τον μετέφεραν στη Νέα Υόρκη. Η επίσημη αιτιολογία ήταν ναρκοτρομοκρατία. Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόνλαντ Τραμπ, ωστόσο, όταν ρωτήθηκε πώς η επιχείρηση εκφράζει την πλατφόρμα «America First», απάντησε: «Θέλουμε να περιτριγυριστούμε από ενέργεια. Έχουμε τεράστια ενέργεια σε αυτή τη χώρα», σύμφωνα με το CBS News.

Από την άλλη, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο το διατύπωσε χωρίς περιστροφές: «Δεν θα επιτρέψουμε η πετρελαϊκή βιομηχανία της Βενεζουέλας να ελέγχεται από αντιπάλους των ΗΠΑ. Δεν μπορείτε να μετατρέψετε τη Βενεζουέλα σε επιχειρησιακό κέντρο για την Κίνα».

Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, εκτιμώμενα σε 303 δισεκατομμύρια βαρέλια και η Κίνα ήταν ο βασικός αγοραστής. Οι αποστολές βενεζουελανού πετρελαίου προς Κίνα άγγιζαν κατά μέσο όρο πάνω από 600.000 βαρέλια ημερησίως τον Δεκέμβριο του 2025, αποτελώντας περίπου το 4% των συνολικών κινεζικών εισαγωγών. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, που λίγες ώρες πριν τη σύλληψή του, ο Μαδούρο είχε συναντηθεί με τον Κινέζο ειδικό απεσταλμένο για τη Λατινική Αμερική στο Προεδρικό Παλάτι Μιραφλόρες.

Η δεύτερη κίνηση: Ιράν

Στις 28 Φεβρουαρίου 2026, ΗΠΑ και Ισραήλ ξεκίνησαν συντονισμένα αεροπορικά πλήγματα κατά του Ιράν. Η Κίνα αγοράζει περίπου το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, που ανέρχονται σε περίπου 1,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με το CNBC.  Ήταν η δεύτερη μεγάλη πηγή φθηνής ενέργειας του Πεκίνου, αγορασμένη κάτω από το κόστος αγοράς, μέσω παράλληλων δικτύων, για να αποφύγει τις δυτικές κυρώσεις. Η Τεχεράνη ήταν άλλωστε στενός σύμμαχος της Βενεζουέλας, στέλνοντας καύσιμα, εξαρτήματα και τεχνογνωσία για να ενισχύσει τη βενεζουελανή πετρελαϊκή βιομηχανία, ενώ λάμβανε σε αντάλλαγμα χρηματοδότηση και βοήθεια για να παρακάμψει τις κυρώσεις. Με τον Μαδούρο στη φυλακή, η Βενεζουέλα είχε ήδη κλείσει σαν πόρτα εφοδιασμού. Το Ιράν ήταν η επόμενη.

Ο Τραμπ υπονόησε ανοιχτά, άλλωστε, ότι το βενεζουελανό πετρέλαιο υπό αμερικανικό έλεγχο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να υπονομεύσει τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν και της Ρωσίας, με τη Κίνα να αποτελεί τον κύριο αγοραστή και των δύο.

Το νησί Χαργκ: Το χτύπημα στην "καρδιά" της αλυσίδας

Το νησί Χαργκ βρίσκεται 32 χιλιόμετρα από τις ιρανικές ακτές και διαχειρίζεται έως το 90% των ιρανικών εξαγωγών αργού πετρελαίου. Περιλαμβάνει μεγάλες δεξαμενές αποθήκευσης συνδεδεμένες μέσω αγωγών με τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά πεδία του Ιράν. Μεγάλο μέρος αυτού του πετρελαίου κατευθυνόταν στην Κίνα.

Στις 13 Μαρτίου, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν μεγάλης κλίμακας βομβαρδισμό, στοχεύοντας πάνω από 90 στρατιωτικές θέσεις στο νησί, ενώ απέφυγαν σκόπιμα την πετρελαϊκή υποδομή. Ήταν ένα μήνυμα διπλής σημασίας: προς την Τεχεράνη, ότι η υποδομή μπορεί να καταστραφεί ανά πάσα στιγμή και προς το Πεκίνο: ότι ο εφοδιασμός είναι πλέον στα χέρια της Ουάσιγκτον. Στις 7 Απριλίου, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν δεύτερο κύκλο πληγμάτων, χτυπώντας πάνω από πενήντα στρατιωτικούς στόχους.

Το κινεζικό οικονομικό μοντέλο στο στόχαστρο

Η λογική αυτής της στρατηγικής δεν σταματά στην ενέργεια ως εμπόρευμα. Φτάνει βαθύτερα, στη δομή της κινεζικής οικονομίας. Το Ιράν και η Βενεζουέλα αντιπροσώπευαν από κοινού περίπου το 17-18% των συνολικών εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας στα τέλη του 2025. Λόγω των δυτικών κυρώσεων, και οι δύο χώρες παρείχαν στην Κίνα αργό πετρέλαιο με σημαντική έκπτωση και το επιχειρηματικό μοντέλο πολλών ανεξάρτητων κινεζικών διυλιστηρίων ήταν χτισμένο ακριβώς πάνω σε αυτό το φθηνό αργό πετρέλαιο.

Η άνοδος του κόστους ενέργειας απειλεί άμεσα την ανταγωνιστικότητα των κινεζικών εξαγωγών, αναγκάζοντας τους κατασκευαστές είτε να απορροφήσουν τις υψηλότερες δαπάνες είτε να τις μετακυλήσουν σε παγκόσμιες αγορές που ήδη παλεύουν με τον πληθωρισμό. Η ενεργειακή πίεση μεταφράζεται απευθείας σε υψηλότερους λογαριασμούς εισαγωγών, πίεση στο νόμισμα και άνοδο του πληθωρισμού. Αναλυτές εκτιμούν ότι η απώλεια των εκπτωτικών βαρελιών από Ιράν και Βενεζουέλα προσθέτει περίπου 6,8 με 8 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως στον ενεργειακό λογαριασμό της Κίνας, ενώ οι κινεζικές μετοχές ενδέχεται να υποαποδώσουν σε σχέση με τους παγκόσμιους δείκτες κατά 10-20%.

Ο μόνος "παίκτης" που κρατά την εναλλακτική

Ενώ η Κίνα χάνει τις δύο φθηνότερες πηγές ενέργειάς της, η Ουάσιγκτον χτίζει ακριβώς το αντίθετο. Η αμερικανική κυβέρνηση ξεκίνησε άμεσα την εμπορία βενεζουελανού αργού στις παγκόσμιες αγορές, με όλα τα έσοδα να διακανονίζονται σε αμερικανικά ελεγχόμενους λογαριασμούς. Αναλυτές της J.P. Morgan εκτιμούν ότι η βενεζουελανή παραγωγή θα μπορούσε να φτάσει τα 2,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε ορίζοντα δεκαετίας, δίνοντας στις ΗΠΑ τη δυνατότητα να επηρεάζουν καθοριστικά τις παγκόσμιες τιμές πετρελαίου.

Οι συνέπειες για την παγκόσμια αγορά: Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ

Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο. Το Ιράν, πάντως, από τη μεριά του δεν έμεινε αδρανές. Ως αντίποινα στα αμερικανοισραηλινά πλήγματα, έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, το στενότερο σημείο του Περσικού Κόλπου, από όπου διέρχονταν καθημερινά περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, αντιπροσωπεύοντας το 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου αργού.

Η αντίδραση των αγορών ήταν άμεση. Η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου κατέρρευσε κατά 10,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Μάρτιο, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη διαταραχή στην ιστορία. Το αργό τύπου Brent σκαρφάλωσε στα 130 δολάρια το βαρέλι, 60 δολάρια πάνω από τα επίπεδα πριν τον πόλεμο, σύμφωνα με τον IEA. Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας χαρακτήρισε την κατάσταση «τη μεγαλύτερη πρόκληση ενεργειακής ασφάλειας στην ιστορία», πιο σοβαρή από τις κρίσεις της δεκαετίας του 1970 και τον πόλεμο στην Ουκρανία μαζί.

Τα Στενά έγιναν η «καρδιά» του παζαριού. Στις αρχές Απριλίου, οι αποστολές μέσω Ορμούζ είχαν πέσει στα 3,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, από πάνω από 20 εκατομμύρια τον Φεβρουάριο, σύμφωνα με τον IEA. Το Ιράν δεν εμπόδισε μόνο τις αμερικανικές συμφέρουσες ροές, χτύπησε ταυτόχρονα τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Ιράκ και τα ΗΑΕ, χώρες που εξαρτώνται αποκλειστικά από τα Στενά του Ορμούζ για να εξάγουν το πετρέλαιό στις.

Petrodollar: Το "νόμισμα" της μάχης για το πετρέλαιο

Υπάρχει όμως ένα ακόμα επίπεδο σε αυτή τη σύγκρουση, που σπάνια αναφέρεται. Το «petrodollar», το σύστημα που γεννήθηκε το 1974 όταν ΗΠΑ και Σαουδική Αραβία συμφώνησαν να τιμολογούν το πετρέλαιο αποκλειστικά σε δολάρια — είναι αυτό που για πέντε δεκαετίες εξασφαλίζει στην Ουάσιγκτον την οικονομική και γεωπολιτική κυριαρχία της. Όποια χώρα αγοράζει πετρέλαιο, χρειάζεται δολάρια. Άρα η ζήτηση για δολάρια παραμένει δομικά υψηλή, ανεξάρτητα από την αμερικανική οικονομία.

Το Ιράν αντεπιτέθηκε ακριβώς εδώ. Αξιωματούχος της Τεχεράνης δήλωσε στο CNN ότι το Ιράν εξετάζει το ενδεχόμενο να επιτρέπει τη διέλευση από τον Ορμούζ μόνο σε πλοία που εμπορεύονται πετρέλαιο σε κινεζικό γουάν, όχι σε δολάρια.

Τον Μάρτιο του 2026, το κινεζικό σύστημα διατραπεζικών πληρωμών CIPS, ο ανταγωνιστής του δυτικού SWIFT, κατέγραψε ρεκόρ συναλλαγών, με μέσο ημερήσιο όγκο που έφτασε τα 920 δισεκατομμύρια γουάν, αύξηση σχεδόν 50% σε σχέση με τον Φεβρουάριο. Η άνοδος αυτή τροφοδοτήθηκε άμεσα από την αυξημένη ζήτηση γουάν στο εμπόριο πετρελαίου λόγω της σύγκρουσης.

Η Deutsche Bank εκτίμησε ότι η σύγκρουση θα μπορούσε να επιταχύνει την παρακμή του petrodollar και να ενισχύσει το σύστημα του petroyuan. Προς το παρόν, το δολάριο παραμένει ισχυρό ως καταφύγιο σε περίοδο κρίσης, αλλά το μερίδιό του στα παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα έπεσε στο 56,77% το 2025, το χαμηλότερο επίπεδο από τότε που το ΔΝΤ ξεκίνησε να καταγράφει τα δεδομένα, το 1995.

Η μάχη για το πετρέλαιο, λοιπόν, είναι ταυτόχρονα μάχη για το νόμισμα στο οποίο τιμολογείται.

Ποιος πληρώνει το τίμημα

Στις 23 Απριλίου, ο Ντόναλντ Τραμπ διέταξε το Ναυτικό να καταστρέφει κάθε ιρανικό σκάφος που τοποθετεί ναρκοπέδια στα Στενά, ενώ το Ιράν αρνείται να τα ανοίξει εφόσον συνεχίζεται ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός. Το Brent διαπραγματεύεται κοντά στα 104 δολάρια το βαρέλι, με άνοδο για τέταρτη συνεχόμενη ημέρα, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωνε ότι δεν υπάρχει προθεσμία για το τέλος του πολέμου.

Για την Κίνα, λοιπόν, η διαταραχή σημαίνει στην πράξη δύο επιλογές, να πληρώνει υψηλότερες τιμές ή να αγωνίζεται να εξασφαλίσει εναλλακτικές προμήθειες. Και στις δύο περιπτώσεις, η πίεση συσσωρεύεται στα θεμέλια του ενεργειακού της συστήματος.

Αν πάρουμε ως δεδομένα τα παραπάνω, το Ιράν δεν ήταν ποτέ ο τελικός στόχος. Ήταν το κομμάτι που «θυσιάστηκε» για να αποδιαρθρωθεί η ενεργειακή αρχιτεκτονική της Κίνας. Η Μέση Ανατολή ήταν η σκακιέρα. Η Κίνα, όπως φαίνεται από το συγκεκριμένο timeline, ήταν πάντα ο αντίπαλος.