Χάρλεϊ Λίπμαν στα Παραπολιτικά: "Η Τουρκία έχει καταστροφικό ρόλο στη Μέση Ανατολή και τη Μεσόγειο"

Ο Χάρλεϊ Λίπμαν έχει διατελέσει σε κρίσιμες θέσεις της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Το «Forbes» τον χαρακτήρισε ως «ένα εξαιρετικό παράδειγμα “ήπιας δύναμης” στην Ουάσινγκτον», μια ιδιότητα που του αναγνώρισαν τόσο ο πρώην πρόεδρος Τζορτζ Μπους όσο και οι επόμενοι πρόεδροι των ΗΠΑ, αναθέτοντάς του μια εξέχουσα θέση στην Επιτροπή για τη Διατήρηση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Αμερικής στο Εξωτερικό. Πρωτοστάτησε στις προσπάθειες που αποκάλυψαν στην Πολωνία πάνω από 20 ομαδικούς τάφους Εβραίων, που σφαγιάστηκαν από Γερμανούς μεταξύ Σεπτεμβρίου 1939 και Μαρτίου 1942, δύο χρόνια πριν από το Ολοκαύτωμα.

Ο Λίπμαν διορίστηκε από τον πρώην πρόεδρο Μπάιντεν για να υπηρετήσει στο USAID Partnership for Peace Fund (MEPPA), έναν φορέα των ΗΠΑ που επενδύει στην οικοδόμηση της ειρήνης στη Μέση Ανατολή και στην προώθηση των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών διασυνδέσεων μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων. Η δυνατότητα να συνδιαλέγεται με ηγέτες όπως ο Ταγίπ Ερντογάν, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου και ο Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι τον έχει καταστήσει μία από τις πιο εξειδικευμένες προσωπικότητες στα θέματα εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.

Στα «Παραπολιτικά» ο Λίπμαν κάνει την πρώτη αξιολόγηση του Μνημονίου Κατανόησης ΗΠΑ - Ιράν, αναδεικνύοντας τους λόγους που η αμερικανική ηγεσία προχώρησε σε στρατηγικές συναινέσεις ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, ενώ επισημαίνει ότι η στάση της Ουάσινγκτον απέναντι στο Ισραήλ θα κρίνει την αξιοπιστία της απέναντι στους συμμάχους της στο μέλλον.

Πώς αξιολογείτε το Μνημόνιο Κατανόησης ΗΠΑ - Ιράν;

Δεν είναι Συνθήκη, ούτε και υπογεγραμμένη συμφωνία. Ικανοποιεί σε μεγάλο βαθμό τις περισσότερες από τις απαιτήσεις του Ιράν, ενώ για τις ΗΠΑ ανοίγει το Στενό του Ορμούζ και αναλαμβάνει δέσμευση για τον τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Η Τεχεράνη θέλει να υπάρξει ανοικοδόμηση στη χώρα, να υπάρξει ένα Ταμείο 300 δισ. δολαρίων, που θα δημιουργηθεί από τα έθνη του Κόλπου, ζητά το τέλος του αποκλεισμού και τον τερματισμό των κυρώσεων και επιθυμεί όλες οι περιοχές αντίστασης -δηλαδή οι χώρες που προσπαθούν να καταστρέψουν το Ισραήλ- να συμπεριληφθούν σε αυτήν τη συμφωνία. Ολα αυτά, όμως, είναι ξεπερασμένα.

Πριν από τον πόλεμο, το Στενό του Ορμούζ ήταν ανοιχτό, ενώ μετά τον πόλεμο το Στενό αποτελεί ζήτημα διαπραγμάτευσης. Τι συμπεραίνετε από αυτό;

Είναι μια στρατηγική νίκη για το Ιράν, ωστόσο πρόκειται για μια διεθνώς ανοιχτή πλωτή οδό. Είναι σαν κάποιος να επιβάλλει τέλη στη χρήση της Μεσογείου Θάλασσας. Αυτήν τη στιγμή το Ιράν δείχνει να έχει το πάνω χέρι, αλλά το τέλος δεν έχει γραφτεί ακόμη. Ο πρόεδρος Τραμπ θέλει να διατηρήσει την πλειοψηφία των Ρεπουμπλικάνων στη Γερουσία των ΗΠΑ. Πολλοί πιστεύουν ότι η Βουλή των Αντιπροσώπων πιθανότατα θα περάσει στους Δημοκρατικούς και θα επιχειρήσουν διαδικασίες αποπομπής του προέδρου. Δεδομένου ότι η μισή θητεία του έχει ήδη τελειώσει, θα βρίσκεται σε σημαντικά ασθενέστερη θέση, συνεπώς χρειάζεται ένα καλύτερο αποτέλεσμα στις ενδιάμεσες εκλογές. Η τιμή του πετρελαίου έχει αυξηθεί πολύ, γεγονός που επηρεάζει τα πορτοφόλια των ανθρώπων. Οι περισσότεροι Αμερικανοί δεν ασχολούνται με την εξωτερική πολιτική, αλλά με τα τοπικά ζητήματα. Για αυτούς τους λόγους, ο πρόεδρος Τραμπ προχώρησε σε έναν ασυνήθιστα μεγάλο αριθμό παραχωρήσεων. Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι δημοφιλής στις ΗΠΑ. Αν ο πρόεδρος μπορούσε να δείξει ότι τερμάτισε τον πόλεμο, τότε η τιμή του καυσίμου θα μειωνόταν -όπως συμβαίνει ήδη- και η οικονομία θα ενισχυόταν, κάνοντας τους πολίτες πιο ευτυχισμένους. Τότε τείνουν να ψηφίζουν το κόμμα που βρίσκεται στην εξουσία - το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, με επικεφαλής τον πρόεδρο Τραμπ. Η βελτίωση της οικονομίας είναι μια τεράστια προτεραιότητα γι’ αυτόν. Το χρηματιστήριο όσο και οι αγορές ενέργειας βαίνουν προς μια καλύτερη κατεύθυνση. Επιπλέον, αποφάσισε να τερματίσει τον πόλεμο και να κάνει όλες αυτές τις παραχωρήσεις στο Ιράν γιατί οι αμερικανικές στρατιωτικές προμήθειες φθίνουν και η Αμερική πρέπει να έχει το βλέμμα της στραμμένο στην Ασία, ιδίως στη σύγκρουση με την Κίνα και την Ταϊβάν. Ο αντίκτυπος στην παγκόσμια οικονομία συνέβαλε στο να διακοπεί ο πόλεμος. Οι οικονομολόγοι είχαν ενημερώσει τον πρόεδρο πως, αν το Στενό του Ορμούζ παρέμενε κλειστό ακόμα έναν μήνα, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε παγκόσμια ύφεση. Η ηγεσία των ΗΠΑ έκανε μια ανάλυση κόστους για το τι θα απαιτούνταν για να ανοίξει το Στενό του Ορμούζ. Κάθε χρόνο η Αμερική διοργανώνει πολεμικά γυμνάσια, με αντικείμενο το άνοιγμα σημείων συμφόρησης, όπως το Στενό του Ορμούζ. Το πρόβλημα είναι ότι ο πρόεδρος δεν θέλει να πληρώσει το τίμημα - δηλαδή τις αμερικανικές απώλειες και, πιθανότατα, βύθιση αμερικανικών πλοίων. Ακόμα και τότε θα απαιτηθεί μεγάλη προσπάθεια για να ανατραπεί η κυβέρνηση μιας άλλης χώρας. Η Αμερική απέκτησε εμπειρία από το Ιράκ και το Αφγανιστάν, με πολλές αμερικανικές απώλειες. Υπάρχει η αίσθηση στην Αμερική ότι το τίμημα μπορεί να μην άξιζε τον κόπο.

Σε αυτό τον πόλεμο υπάρχουν νικητές και ηττημένοι;

Από στρατιωτικής άποψης, είναι σαφές ότι η Αμερική κέρδισε, χωρίς να έχει πολλές απώλειες προσωπικού και χωρίς να υποστεί σημαντικές ζημιές σε εξοπλισμό. Ακόμα και με την καταστροφή εγκαταστάσεων και αμερικανικών βάσεων στις χώρες του Κόλπου, η Αμερική πλήρωσε ένα πολύ χαμηλό τίμημα για έναν πόλεμο. Το Ιράν έχασε ολόκληρο το Ναυτικό του μαζί με τα έμπειρα πληρώματά τους. Εχασαν την Αεροπορία τους, καθώς και τους περισσότερους από τους αντιαεροπορικούς πυραύλους αεράμυνας. Επιπλέον, το Ιράν έχει υποστεί καταστροφές στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του, ενώ το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει καταστραφεί. Υπήρχαν επαρκείς λόγοι να πιστεύουμε ότι οι Ιρανοί εργάζονταν πυρετωδώς για να αναπτύξουν μια πυρηνική βόμβα. Αν υπάρχει κάποιο έθνος που είναι πιο πιθανό να τη χρησιμοποιήσει, αυτό είναι το Ιράν. Επί 47 χρόνια λένε πως θέλουν να καταστρέψουν την Αμερική και το Ισραήλ, ενώ η Κίνα, που διαθέτει πυρηνικές βόμβες, δεν επιζητά την καταστροφή της Αμερικής, αλλά την οικονομική κυριαρχία στον κόσμο.



Πόσοι από τους αρχικούς στόχους των ΗΠΑ και του Ισραήλ έχουν επιτευχθεί;

Κύριος στόχος της Αμερικής ήταν να υποβαθμίσει το ιρανικό στρατιωτικό και πυρηνικό πρόγραμμα και τον πέτυχε. Στόχος, επίσης, ήταν να απελευθερώσει τον ιρανικό λαό, κάτι που δεν επιτεύχθηκε. Οι Ισραηλινοί επιτίθεντο στα μέσα καταστολής στο Ιράν, σε μονάδες Basij, οι οποίες λειτουργούσαν σαν εσωτερική αστυνομία, που καταστέλλει τον πληθυσμό, ενώ η ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία επιτέθηκε στους Φρουρούς της Επανάστασης. Θα μπορούσε να υπάρξει ακόμα μία επανάσταση στο Ιράν. Υπήρξαν συζητήσεις για τον εξοπλισμό των Κούρδων, με σκοπό να επιτεθούν στο Ιράν, αλλά ο Ερντογάν έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να πείσει τον πρόεδρο Τραμπ ότι κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε περισσότερη αστάθεια στην περιοχή. Ταυτόχρονα, επικρατούσε ανησυχία ότι αυτό θα μπορούσε να συσπειρώσει τον εθνικισμό στο Ιράν μεταξύ των Περσών.

Η Αγκυρα θέλει να «αναστήσει» τη δική της νέα οθωμανική αυτοκρατορία με τον ίδιο τρόπο που το Ιράν θέλει να επεκτείνει την περσική αυτοκρατορία του

Ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία, ποιος ακριβώς πιστεύετε ότι θα είναι ο ρόλος της στα ζητήματα ΗΠΑ - Μέσης Ανατολής;

Ο Ερντογάν και ο Τραμπ φαίνεται να έχουν μια πολύ ισχυρή σχέση, ωστόσο η Τουρκία παίζει έναν πολύ καταστροφικό ρόλο στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο. Συμπεριφέρεται σαν αποικιοκρατική δύναμη και αποτελεί κίνδυνο για τα έθνη της περιοχής, για το Ισραήλ, την Ελλάδα, την Κύπρο. Η Αγκυρα θέλει να «αναστήσει» τη δική της νέα οθωμανική αυτοκρατορία με τον ίδιο τρόπο που το Ιράν θέλει να επεκτείνει την περσική αυτοκρατορία του. Το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν συνεργαστεί στενά σε μια προσπάθεια αποτροπής της Τουρκίας. Για το Ισραήλ η Τουρκία αποτελεί μεγάλη πρόκληση, επειδή είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Αν το Ισραήλ επιτεθεί στο ΝΑΤΟ, επίσημα αυτό θα πρέπει να βοηθήσει την Τουρκία. Από την οπτική γωνία του Ισραήλ, η Τουρκία αποτελεί εξίσου απειλή όμοια, αν όχι μεγαλύτερη, με αυτή του Ιράν. Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Μπαχρέιν και άλλα έθνη στην περιοχή θεωρούν επίσης την Τουρκία ως απειλή. Κοιτάζει με φθόνο τον πλούτο της Σαουδικής Αραβίας, των ΗΑΕ και του Κατάρ, το οποίο, όμως, παίζει διπλό ρόλο.


Ποια θα είναι η επίδραση της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή;

Ο Ερντογάν ξέρει πώς να γοητεύει και να χειραγωγεί τον πρόεδρο Τραμπ, αλλά οι άνθρωποι στην κυβέρνηση Τραμπ γνωρίζουν πολύ καλά ότι η Τουρκία μπορεί να παίξει καταστροφικό ρόλο στην περιοχή και να κάνει διπλές συμφωνίες, όπως με το Κατάρ. Θα συνεργαστούν μαζί μας, αλλά θα συνεργαστούν και με τους εχθρούς μας. Μπορεί να βοηθήσουν τη Ρωσία στη σύγκρουσή της με την Ουκρανία. Τάχθηκαν με το Ιράν και επιδιώκουν να επεκτείνουν την παρουσία τους πέρα από την Τουρκία. Εχουν ηγεμονικές φιλοδοξίες, οι οποίες θα ήταν αντίθετες με την πολιτική των ΗΠΑ. Υπάρχουν πολλοί πολιτικοί αναλυτές στις ΗΠΑ, στο Δημοκρατικό και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, που βλέπουν την Τουρκία ως ένα καταπιεστικό καθεστώς, εχθρικό προς τις ΗΠΑ και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η Τουρκία δεν αντιμετωπίζεται ευνοϊκά στις ΗΠΑ και δεν αποτελεί προτεραιότητα για τους Αμερικανούς.

Τίθεται το ερώτημα αν η Αμερική είναι ένας αξιόπιστος σύμμαχος, που στέκεται στο πλευρό των συμμάχων της

Τις τελευταίες ημέρες, παρατηρούμε το Ισραήλ να κάνει ένα βήμα πίσω. Πρόκειται για κίνηση στρατηγικής ή εξαναγκασμού, ελλείψει επιλογών;

Το Ισραήλ είναι απομονωμένο στον κόσμο. Εχει έναν ισχυρό φίλο, τις ΗΠΑ, και δεν μπορεί να διακινδυνεύσει να έρθει σε ρήξη μαζί τους. Ο αντιπρόεδρος Βανς ξεκαθάρισε ότι θέλει το Ισραήλ να συνεργαστεί με τις ΗΠΑ, επειδή η Αμερική θέλει να κάνει μια συμφωνία και χρειάζεται το Ισραήλ να συνεργαστεί. Αυτή είναι η αμερικανική άποψη, ωστόσο η άποψη του Ισραήλ είναι πολύ διαφορετική. Το Ισραήλ δεν είναι πληρεξούσιος των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά ένα κυρίαρχο έθνος. Δεν υπέγραψε, ούτε συμφώνησε με αυτό το Μνημόνιο Κατανόησης. Αντιμετωπίζουν βαθύτερα ζητήματα εθνικής ασφάλειας και επιβίωσης. Το Ισραήλ δεν μπορεί να αγνοήσει αυτές τις προειδοποιήσεις και θα υπερασπιστεί τον εαυτό του, ό,τι και να πει η Αμερική στο τέλος της ημέρας. ΗΠΑ και Ισραήλ είναι στενοί φίλοι και σύμμαχοι. Το σοκαριστικό είναι ότι, μόλις λίγους μήνες αφότου πολέμησαν μαζί, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές επέτρεψαν στο Ιράν να συμπεριλάβει τη «Χεζμπολάχ» και το Ισραήλ σε αυτή τη συμφωνία, ενώ ούτε η «Χεζμπολάχ» ούτε το Ισραήλ συμφώνησαν με αυτήν τη συμφωνία. Αυτό δείχνει ότι το Ιράν στέκεται στο πλευρό των πληρεξουσίων του. Τίθεται το ερώτημα αν η Αμερική είναι ένας αξιόπιστος σύμμαχος, που στέκεται στο πλευρό των συμμάχων της. Ο τερματισμός αυτής της σύγκρουσης από τον πρόεδρο Τραμπ, με τρόπο που θα μπορούσε να εκληφθεί ως ιρανική νίκη, θα μπορούσε να ενθαρρύνει τη Ρωσία και την Κίνα να γίνουν πιο επεκτατικές. Αν καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι ο πρόεδρος Τραμπ δεν έχει το θάρρος για πόλεμο, αυτό θα μπορούσε να ενθαρρύνει την Κίνα να κινηθεί κατά της Ταϊβάν και τη Ρωσία κατά άλλων χωρών της Βαλτικής ή άλλων ευρωπαϊκών χωρών του ΝΑΤΟ. Οποιαδήποτε από τις δύο θα μπορούσε να προκαλέσει έναν Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Πιστεύω, όμως, στον πρόεδρο Τραμπ. Μόλις περάσουμε τις ενδιάμεσες εκλογές, ο κόσμος θα είναι διαφορετικός. Η κληρονομιά του δεν θα είναι ότι μείωσε την τιμή της βενζίνης κάτω από τα 4 δολάρια το γαλόνι, αλλά ότι έκανε τις ΗΠΑ και τον κόσμο ασφαλέστερο για τα παιδιά και τα εγγόνια μας, πράγμα που σημαίνει αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν.


Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά