Η Συρία θα διατηρήσει προς το παρόν εντός της χώρας το πυρηνικό υλικό που εντοπίστηκε σε άγνωστη μέχρι πρόσφατα εγκατάσταση, με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας να αναλαμβάνει κεντρικό ρόλο στην εποπτεία και τη διασφάλισή του. Τη σχετική ανακοίνωση έκανε ο υπουργός Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σιμπάνι, σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τον γενικό διευθυντή του ΔΟΑΕ Ραφαέλ Γκρόσι. Ο Σιμπάνι υποστήριξε ότι το υλικό δεν αποτελεί κίνδυνο και διευκρίνισε ότι θα παραμείνει υπό συριακό έλεγχο με τις απαραίτητες εγγυήσεις του Οργανισμού. Η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς λίγες ημέρες νωρίτερα διεθνή δημοσιεύματα ανέφεραν ότι είχε επιτευχθεί συμφωνία για την απομάκρυνση του υλικού από τη μυστική εγκατάσταση. 

Διαβάστε: Έμπολα: "Παραμένει ανεξέλεγκτη" η επιδημία στη ΛΔ Κονγκό - Πάνω από 2.300 νεκροί - Υψηλός ο κίνδυνος διεθνούς εξάπλωσης

Συρία: Τι είναι το "Site 99" και γιατί ανησυχεί η διεθνής κοινότητα

Το υλικό συνδέεται, σύμφωνα με αμερικανικές και ισραηλινές πηγές που επικαλούνται διεθνή μέσα, με εγκατάσταση γνωστή ως «Site 99», η οποία φέρεται να χρησιμοποιήθηκε από το καθεστώς Άσαντ για την αποθήκευση υλικών που σχετίζονταν με το πυρηνικό πρόγραμμα του Αλ Κιμπάρ, στην επαρχία Ντέιρ αλ-Ζορ. Σύμφωνα με το Axios, η Ουάσιγκτον είχε μεσολαβήσει προκειμένου να αποτραπεί νέα ισραηλινή στρατιωτική ενέργεια κατά της εγκατάστασης. Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι στο σημείο υπήρχε, μεταξύ άλλων, yellowcake, δηλαδή συμπύκνωμα ουρανίου που αποτελεί ενδιάμεσο προϊόν στον πυρηνικό κύκλο. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ότι το υλικό μπορούσε από μόνο του να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας, ωστόσο η ανησυχία εστίαζε στην ασφάλεια, στη μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση και στο ενδεχόμενο διασποράς ραδιενεργού υλικού.

Η αλλαγή σχεδίου και ο ρόλος του ΔΟΑΕ

Μέχρι πριν από περίπου μία εβδομάδα, οι πληροφορίες έκαναν λόγο για απομάκρυνση του υλικού από το «Site 99». Ωστόσο, το Reuters μετέδωσε τώρα, επικαλούμενο τον Σύρο υπουργό Εξωτερικών, ότι το υλικό θα παραμείνει στη Συρία υπό τις εγγυήσεις του ΔΟΑΕ. Η διαφοροποίηση αυτή δείχνει ότι η υπόθεση δεν έχει κλείσει και παραμένει σε φάση διαχείρισης. Ο Ραφαέλ Γκρόσι βρίσκεται στη Δαμασκό και ο Οργανισμός καλείται να διασφαλίσει ότι το υλικό θα καταγραφεί, θα προστατευθεί και θα παραμείνει υπό έλεγχο.

Από το Αλ Κιμπάρ στις τρεις άγνωστες εγκαταστάσεις

Η υπόθεση συνδέεται άμεσα με το παλιό πυρηνικό πρόγραμμα της Συρίας. Το 2007, το Ισραήλ βομβάρδισε την εγκατάσταση του Αλ Κιμπάρ στην ανατολική Συρία, καταστρέφοντας κτίριο που η Δαμασκός υποστήριζε ότι δεν είχε πυρηνική χρήση. Ο ΔΟΑΕ είχε καταλήξει αργότερα ότι ήταν πολύ πιθανό το κτίριο να αποτελούσε πυρηνικό αντιδραστήρα που έπρεπε να είχε δηλωθεί, ενώ είχαν εντοπιστεί και σωματίδια φυσικού ουρανίου που είχαν υποστεί χημική επεξεργασία. Για χρόνια, ο Οργανισμός ζητούσε πρόσβαση και σε τρεις ακόμη τοποθεσίες που θεωρούσε πιθανώς συνδεδεμένες λειτουργικά με το Αλ Κιμπάρ. Η νέα συριακή κυβέρνηση, μετά την πτώση του Άσαντ στα τέλη του 2024, άρχισε να συνεργάζεται με τον ΔΟΑΕ, επιτρέποντας επισκέψεις και συλλογή περιβαλλοντικών δειγμάτων.

Ο φόβος ισραηλινής επίθεσης και η αμερικανική μεσολάβηση

Η υπόθεση απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη γεωπολιτική διάσταση επειδή το Ισραήλ φέρεται να παρακολουθούσε στενά το «Site 99». Ισραηλινοί αξιωματούχοι είχαν καταστήσει σαφές στην Ουάσιγκτον ότι δεν ήθελαν να παραμείνει πυρηνικό υλικό στην εγκατάσταση και είχαν αφήσει ανοικτό ακόμη και το ενδεχόμενο νέας στρατιωτικής επέμβασης, εάν υπήρχαν ενδείξεις ότι το υλικό μπορούσε να περάσει σε μη ελεγχόμενα χέρια. Οι ΗΠΑ εμφανίζονται να λειτούργησαν ως βασικός διαμεσολαβητής, επιδιώκοντας λύση που θα απέτρεπε νέα ισραηλινή επίθεση και θα εξασφάλιζε ταυτόχρονα συνεργασία της νέας Δαμασκού με τον ΔΟΑΕ.

Τα ανοιχτά ερωτήματα

Παρά τη σημερινή συμφωνία, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί όλες οι λεπτομέρειες σχετικά με την ακριβή τοποθεσία, την ποσότητα και τη σύνθεση του υλικού. Δεν έχει επίσης διευκρινιστεί αν η παραμονή του στη Συρία θα είναι οριστική ή προσωρινή, μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες επαλήθευσης και να αποφασιστεί η τελική του διαχείριση. Το βέβαιο είναι ότι ο ΔΟΑΕ καλείται να γνωρίζει πού βρίσκεται το υλικό, να μπορεί να το ελέγχει και να διασφαλίσει ότι δεν θα χρησιμοποιηθεί για μη ειρηνικούς σκοπούς.