Η αποκάλυψη για πυρηνικά υλικά, τα οποία παρέμεναν αποθηκευμένα σε εγκατάσταση σε περιοχή της Συρίας από την εποχή του μυστικού πυρηνικού προγράμματος του Μπασάρ αλ Άσαντ, είχε προκαλέσει συναγερμό στις ΗΠΑ, στο Ισραήλ και στη Δαμασκό. Η Ουάσινγκτον, μεσολάβησε για μία συμφωνία που τελικά θα οδηγήσει στην απομάκρυνσή τους από το έδαφος της χώρας υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ/IAEA). Σύμφωνα με ανακοίνωση της Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας της Συρίας την Τρίτη (11/8), επισημάνθηκε ότι αντιπροσωπεία του ΔΟΑΕ αναμένεται να επισκεφθεί τη χώρα και να ανακοινώσει "σημαντική πρόοδο", επιβεβαιώνοντας ουσιαστικά τις πληροφορίες για τη συμφωνία και την επικείμενη επιχείρηση.

Διαβάστε: Axios: Σχέδιο απομάκρυνσης πυρηνικού υλικού από την μυστική "Εγκατάσταση 99" στην Συρία


Η μυστική εγκατάσταση

Για την υπόθεση, έκανε λόγο ο ιστότοπος Axios, το οποίο δημοσίευσε πληροφορίες που αναπαράγονται από διεθνή ΜΜΕ και κάνουν λόγο για μια μυστική εγκατάσταση που έχει γίνει γνωστή ως «Site 99», όπου φέρεται να είχαν αποθηκευτεί υλικά που συνδέονται με το παλαιότερο συριακό πυρηνικό πρόγραμμα. Επισημαίνεται ότι αυτό το ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα έχει προκαλέσει έντονη κινητικότητα εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο, καθώς το Ισραήλ είχε καταστήσει σαφές ότι δεν θα αποδεχόταν την παραμονή των υλικών στην εγκατάσταση.


Ο φόβος για "βρώμικη βόμβα"

Η συγκεκριμένη υπόθεση συνδέεται άμεσα με το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα που είχε αναπτύξει το καθεστώς Άσαντ, με επίκεντρο την εγκατάσταση στο αλ Κιμπάρ της Συρίας. Σημειώνεται ότι το Ισραήλ κατέστρεψε τον πυρηνικό αντιδραστήρα το 2007, σε αεροπορική επιδρομή που ουσιαστικά διέλυσε το συγκεκριμένο τμήμα του συριακού πυρηνικού προγράμματος. Ωστόσο, σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλούνται Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι, άλλες εγκαταστάσεις και αποθηκευτικοί χώροι παρέμειναν.

Όπως τονίζεται, μία από αυτές ήταν το «Site 99», το οποίο το Ισραήλ παρακολουθούσε στενά. Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι μεταξύ των υλικών που βρίσκονται εκεί περιλαμβάνεται yellowcake, δηλαδή συμπύκνωμα ουρανίου που μπορεί να αποτελέσει ενδιάμεσο υλικό στον κύκλο του πυρηνικού καυσίμου.

Τα συγκεκριμένα υλικά, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, δεν μπορούν από μόνα τους να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Ωστόσο, αξιωματούχοι εκτίμησαν ότι θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κίνδυνο εάν κάποιος αποκτούσε πρόσβαση σε αυτά και τα χρησιμοποιούσε σε μια λεγόμενη «βρώμικη βόμβα». Πρόκειται για συμβατικό εκρηκτικό μηχανισμό σχεδιασμένο έτσι ώστε να διασπείρει ραδιενεργό υλικό στην περιοχή, προκαλώντας μόλυνση και πανικό, χωρίς να προκαλεί πυρηνική έκρηξη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, το Ισραήλ φέρεται να βομβάρδισε τις εισόδους της εγκατάστασης, προκειμένου να αποτρέψει οποιαδήποτε πρόσβαση στα υλικά.


Η συμφωνία Τραμπ, το Ισραήλ και ο ρόλος του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας

Η υπόθεση έγινε ακόμη πιο ευαίσθητη καθώς ΗΠΑ και Ισραήλ συζητούσαν επί μήνες τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί το ζήτημα χωρίς να προκληθεί νέα στρατιωτική κρίση στη Συρία. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, το Ισραήλ είχε προειδοποιήσει την κυβέρνηση Τραμπ ότι δεν θα ανεχόταν την παραμονή των πυρηνικών υλικών στο Site 99 και ότι θα μπορούσε να εξετάσει νέα στρατιωτική επιχείρηση εάν υπήρχαν ενδείξεις πως οι συριακές Aρχές επιχειρούσαν να αποκτήσουν πρόσβαση στην εγκατάσταση. Αμερικανός αξιωματούχος, πάντως, υποστήριξε ότι το Ισραήλ δεν βρισκόταν στα πρόθυρα νέου βομβαρδισμού της εγκατάστασης.

Τελικά, η Ουάσινγκτον επέλεξε τη διπλωματική οδό και πίεσε για τη συμμετοχή του ΔΟΑΕ, με στόχο να επιτευχθεί συμφωνία με τη νέα συριακή κυβέρνηση για την απομάκρυνση των υλικών. Το αξιοσημείωτο είναι ότι, όταν η κυβέρνηση Τραμπ έθεσε το ζήτημα στη Δαμασκό, Σύροι αξιωματούχοι φέρεται να δήλωσαν ότι δεν γνώριζαν πως υπήρχαν πυρηνικά υλικά αποθηκευμένα στο συγκεκριμένο σημείο.

Σημειώνεται ότι η συμφωνία μεταξύ ΔΟΑΕ και Συρίας φέρεται να υπογράφηκε πριν από περίπου τρεις εβδομάδες. Ωστόσο, η διαδικασία απομάκρυνσης δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί και τα υλικά παραμένουν στην εγκατάσταση, ενώ οι εργασίες προετοιμασίας συνεχίζονται. Η ελπίδα των Αμερικανών αξιωματούχων είναι η μεταφορά να αρχίσει σύντομα και να ολοκληρωθεί πριν από το τέλος του έτους.

Την ίδια στιγμή, ο ΔΟΑΕ έχει ήδη ιστορικό εμπλοκής στην υπόθεση του συριακού πυρηνικού προγράμματος. Σε προηγούμενες επιθεωρήσεις του είχε εξετάσει εγκαταστάσεις που συνδέονταν λειτουργικά με το αλ Κιμπάρ και είχε λάβει περιβαλλοντικά δείγματα στο πλαίσιο της έρευνας για τις παλαιότερες πυρηνικές δραστηριότητες της Συρίας.


Η καταδίκη του Άσαντ σε θάνατο για εγκλήματα κατά τη διάρκεια του εμφυλίου

Η υπόθεση των πυρηνικών έρχεται την ίδια ημέρα, κατά την οποία δικαστήριο της Συρίας καταδίκασε σε θάνατο ερήμην τον Μπασάρ αλ Άσαντ για εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια του πολυετούς εμφυλίου πολέμου. Σύμφωνα με την απόφαση, ο Άσαντ, μεταξύ άλλων, κρίθηκε ένοχος για προμελετημένες δολοφονίες, βασανιστήρια, αυθαίρετες κρατήσεις και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Μαζί του καταδικάστηκε σε θάνατο και ο πρώην αξιωματούχος ασφαλείας Ατέφ Νατζίμπ.

Υπενθυμίζεται ότι ο πρώην πρόεδρος της χώρας έχει διαφύγει στη Μόσχα, όπου ζει μετά την ανατροπή του καθεστώτος του τον Δεκέμβριο του 2024. Την ώρα που η νέα συριακή ηγεσία προσπαθεί να απομακρύνει από το έδαφος της χώρας τα κατάλοιπα ενός μυστικού πυρηνικού προγράμματος που συνδέεται με την εποχή Άσαντ, η ίδια η Δαμασκός προχωρά στην καταδίκη του πρώην ηγέτη για τα εγκλήματα της περιόδου της διακυβέρνησής του.


Το επόμενο βήμα

Πλέον, το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι πλέον η απομάκρυνση των πυρηνικών υλικών από το Site 99, μια διαδικασία που θα πραγματοποιηθεί με τη συμμετοχή του ΔΟΑΕ και την οποία παρακολουθούν στενά τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ.