EnΕυρώπη, κάπνισμα και η νέα μάχη με τη νικοτίνη: Το στοίχημα για το 2040 και οι συζητήσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Νέοι φόροι στα ηλεκτρονικά τσιγάρα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί τη μεγαλύτερη αναμόρφωση της φορολογίας καπνού εδώ και περίπου μία δεκαετία
Ελισαβετ Σταμοπουλου
Παρά τις εκστρατείες ενημέρωσης, τις απαγορεύσεις διαφήμισης και τα αυστηρότερα πακέτα με τις προειδοποιήσεις για την υγεία, το κάπνισμα παραμένει βαθιά ριζωμένο στην Ευρώπη. Περίπου ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους εξακολουθεί να καπνίζει, ενώ πίσω από τα παραδοσιακά τσιγάρα αναπτύσσεται πλέον μια νέα αγορά προϊόντων νικοτίνης, από τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού μέχρι τα nicotine pouches.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει έναν ιδιαίτερα φιλόδοξο στόχο: τη δημιουργία μιας «γενιάς χωρίς καπνό» έως το 2040, με λιγότερο από 5% του πληθυσμού να καπνίζει. Η φιλοδοξία αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου. Όμως η πραγματικότητα δείχνει ότι η μάχη δεν κερδίζεται μόνο με απαγορεύσεις.
Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι το 2023 το 24% των Ευρωπαίων ηλικίας 15 ετών και άνω ήταν καπνιστές, έναντι 26% το 2017. Η εικόνα, όμως, διαφέρει δραματικά από χώρα σε χώρα. Η Βουλγαρία βρίσκεται στην κορυφή με ποσοστό 37%, ακολουθούμενη από την Ελλάδα με 36% και την Κροατία με 35%. Στον αντίποδα, μόλις 8% των κατοίκων της Σουηδίας δήλωναν καπνιστές, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά στην Ολλανδία και τη Δανία ήταν 11% και 14%.
Η Ελλάδα εμφανίζει μάλιστα μία από τις υψηλότερες γυναικείες αναλογίες καπνίσματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με το ποσοστό στις γυναίκες να φτάνει το 32%. Στους άνδρες, τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στη Βουλγαρία και τη Λετονία, όπου σχεδόν ένας στους δύο καπνίζει.
Το κόστος, όμως, δεν περιορίζεται στην ατομική υγεία. Το κάπνισμα επιβαρύνει τα συστήματα υγείας με νοσηλείες και θεραπείες για καρδιαγγειακά και χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, ενώ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες πρόληψης του καρκίνου.
Η νέα Οδηγία για τη Φορολογία των Προϊόντων Καπνού (Tobacco Taxation Directive) έχει ως βασικό στόχο την αύξηση των ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης στα παραδοσιακά προϊόντα καπνού, αλλά και τη δημιουργία ευρωπαϊκού φορολογικού πλαισίου για προϊόντα που ουσιαστικά δεν υπήρχαν όταν θεσπίστηκαν οι σημερινοί κανόνες.
Στο στόχαστρο μπαίνουν πλέον τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και τα σακουλάκια νικοτίνης.
Η ανάγκη για αλλαγή προκύπτει και από την ταχύτητα με την οποία μεταμορφώνεται η αγορά. Προϊόντα με γεύσεις, διακριτικό σχεδιασμό και έντονη παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη απήχηση στις νεότερες ηλικίες.
Τα vapes θερμαίνουν υγρά με νικοτίνη και αρωματικές ουσίες, τα θερμαινόμενα προϊόντα, όπως το IQOS, θερμαίνουν επεξεργασμένο καπνό χωρίς καύση, ενώ τα nicotine pouches παρέχουν νικοτίνη από το στόμα χωρίς να περιέχουν φύλλο καπνού.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι ορισμένα από αυτά τα προϊόντα θεωρούνται λιγότερο επιβλαβή από το συμβατικό τσιγάρο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι ακίνδυνα. Η νικοτίνη παραμένει εθιστική και η έκθεση των εφήβων σε αυτήν προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς ο εγκέφαλος εξακολουθεί να αναπτύσσεται κατά την εφηβεία.
Την ίδια ώρα, το μάρκετινγκ φαίνεται να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα. Γεύσεις που απευθύνονται σε νεότερους καταναλωτές, influencers, lifestyle branding και η εικόνα ενός προϊόντος ως «σύγχρονου», «καθαρότερου» ή «ασφαλέστερου» δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον προσέλκυσης χρηστών.
Στις 17 Ιουνίου 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέρριψε την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναθεώρηση της οδηγίας, με 439 ψήφους κατά, 181 υπέρ και 38 αποχές. Η πρόταση στόχευε ακριβώς στην επικαιροποίηση των ελάχιστων φορολογικών συντελεστών και στην ένταξη των νέων προϊόντων νικοτίνης στο ευρωπαϊκό φορολογικό πλαίσιο.
Η απόρριψη, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι το ζήτημα κλείνει. Η διαδικασία συνεχίζεται στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς πρόκειται για φορολογικό ζήτημα που απαιτεί ειδική νομοθετική διαδικασία.
Το ευρωπαϊκό στοίχημα πλέον είναι διπλό: να καταστήσει το παραδοσιακό κάπνισμα ολοένα λιγότερο ελκυστικό και ταυτόχρονα να προλάβει τη δημιουργία μιας νέας γενιάς εξαρτημένων από τη νικοτίνη.
Για την Ευρώπη, η πρόκληση είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Γιατί το τσιγάρο μπορεί να αλλάζει μορφή, αλλά η εξάρτηση παραμένει.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει έναν ιδιαίτερα φιλόδοξο στόχο: τη δημιουργία μιας «γενιάς χωρίς καπνό» έως το 2040, με λιγότερο από 5% του πληθυσμού να καπνίζει. Η φιλοδοξία αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου. Όμως η πραγματικότητα δείχνει ότι η μάχη δεν κερδίζεται μόνο με απαγορεύσεις.
Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι το 2023 το 24% των Ευρωπαίων ηλικίας 15 ετών και άνω ήταν καπνιστές, έναντι 26% το 2017. Η εικόνα, όμως, διαφέρει δραματικά από χώρα σε χώρα. Η Βουλγαρία βρίσκεται στην κορυφή με ποσοστό 37%, ακολουθούμενη από την Ελλάδα με 36% και την Κροατία με 35%. Στον αντίποδα, μόλις 8% των κατοίκων της Σουηδίας δήλωναν καπνιστές, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά στην Ολλανδία και τη Δανία ήταν 11% και 14%.
Η Ελλάδα εμφανίζει μάλιστα μία από τις υψηλότερες γυναικείες αναλογίες καπνίσματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με το ποσοστό στις γυναίκες να φτάνει το 32%. Στους άνδρες, τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στη Βουλγαρία και τη Λετονία, όπου σχεδόν ένας στους δύο καπνίζει.
Το κόστος, όμως, δεν περιορίζεται στην ατομική υγεία. Το κάπνισμα επιβαρύνει τα συστήματα υγείας με νοσηλείες και θεραπείες για καρδιαγγειακά και χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, ενώ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες πρόληψης του καρκίνου.
Κάπνισμα: Η Ευρώπη αλλάζει τους φόρους
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί τη μεγαλύτερη αναμόρφωση της φορολογίας καπνού εδώ και περίπου μία δεκαετία.Η νέα Οδηγία για τη Φορολογία των Προϊόντων Καπνού (Tobacco Taxation Directive) έχει ως βασικό στόχο την αύξηση των ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης στα παραδοσιακά προϊόντα καπνού, αλλά και τη δημιουργία ευρωπαϊκού φορολογικού πλαισίου για προϊόντα που ουσιαστικά δεν υπήρχαν όταν θεσπίστηκαν οι σημερινοί κανόνες.
Στο στόχαστρο μπαίνουν πλέον τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και τα σακουλάκια νικοτίνης.
Η ανάγκη για αλλαγή προκύπτει και από την ταχύτητα με την οποία μεταμορφώνεται η αγορά. Προϊόντα με γεύσεις, διακριτικό σχεδιασμό και έντονη παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη απήχηση στις νεότερες ηλικίες.
Η νέα γενιά της νικοτίνης
Το παραδοσιακό τσιγάρο μπορεί να χάνει έδαφος σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, όμως η νικοτίνη δεν εξαφανίζεται. Αλλάζει μορφή.Τα vapes θερμαίνουν υγρά με νικοτίνη και αρωματικές ουσίες, τα θερμαινόμενα προϊόντα, όπως το IQOS, θερμαίνουν επεξεργασμένο καπνό χωρίς καύση, ενώ τα nicotine pouches παρέχουν νικοτίνη από το στόμα χωρίς να περιέχουν φύλλο καπνού.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι ορισμένα από αυτά τα προϊόντα θεωρούνται λιγότερο επιβλαβή από το συμβατικό τσιγάρο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι ακίνδυνα. Η νικοτίνη παραμένει εθιστική και η έκθεση των εφήβων σε αυτήν προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς ο εγκέφαλος εξακολουθεί να αναπτύσσεται κατά την εφηβεία.
Την ίδια ώρα, το μάρκετινγκ φαίνεται να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα. Γεύσεις που απευθύνονται σε νεότερους καταναλωτές, influencers, lifestyle branding και η εικόνα ενός προϊόντος ως «σύγχρονου», «καθαρότερου» ή «ασφαλέστερου» δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον προσέλκυσης χρηστών.
Η μάχη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Το ζήτημα έχει πλέον περάσει και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου η συζήτηση για το ύψος των φόρων στα προϊόντα καπνού εξελίχθηκε σε πολιτική σύγκρουση.Στις 17 Ιουνίου 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέρριψε την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναθεώρηση της οδηγίας, με 439 ψήφους κατά, 181 υπέρ και 38 αποχές. Η πρόταση στόχευε ακριβώς στην επικαιροποίηση των ελάχιστων φορολογικών συντελεστών και στην ένταξη των νέων προϊόντων νικοτίνης στο ευρωπαϊκό φορολογικό πλαίσιο.
Η απόρριψη, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι το ζήτημα κλείνει. Η διαδικασία συνεχίζεται στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς πρόκειται για φορολογικό ζήτημα που απαιτεί ειδική νομοθετική διαδικασία.
Το ευρωπαϊκό στοίχημα πλέον είναι διπλό: να καταστήσει το παραδοσιακό κάπνισμα ολοένα λιγότερο ελκυστικό και ταυτόχρονα να προλάβει τη δημιουργία μιας νέας γενιάς εξαρτημένων από τη νικοτίνη.
Για την Ευρώπη, η πρόκληση είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Γιατί το τσιγάρο μπορεί να αλλάζει μορφή, αλλά η εξάρτηση παραμένει.
