Ένα σημαντικό εκκλησιαστικό συνέδριο διοργανώνεται στην Βουδαπέστη. Πρόκειται για το 27ο Διεθνές Συνέδριο που πραγματοποιείται από τις 31 Αυγούστου έως τις 4 Σεπτεμβρίου, με θέμα «The Bishop of Rome: Future Horizons from Ancient Traditions for Catholics and Orthodox» — «Ο Επίσκοπος Ρώμης: Μελλοντικοί ορίζοντες από τις αρχαίες παραδόσεις για Καθολικούς και Ορθοδόξους» από την Society for the Law of the Eastern Churche. Αυτή ιδρύθηκε κατά το αυστριακό δίκαιο στις 28 Σεπτεμβρίου 1969 και έχει ως οργανωτικό της κέντρο το Ινστιτούτο Φιλοσοφίας του Δικαίου -πρώην Ινστιτούτο Κανονικού Δικαίου- της Νομικής Σχολής της Βιέννης. Σκοπός της είναι η προαγωγή της διεθνούς και διομολογιακής επιστημονικής συνεργασίας μεταξύ των ειδικών του δικαίου των Ανατολικών Εκκλησιών, καθώς και του πολιτειακού δικαίου περί Εκκλησιών κατά το μέρος που αφορά τις Ανατολικές Εκκλησίες. Το έργο της αποτυπώνεται διαχρονικά στην επετηρίδα Kanon, η οποία δημοσιεύει τα Πρακτικά των συνεδρίων της. Πρόεδρος της Εταιρείας είναι ο Μητροπολίτης Περιστερίου κ. Γρηγόριος (Παπαθωμάς). Συνδιοργανωτής είναι το Καθολικό Πανεπιστήμιο Pázmány Péter, γεγονός που προσδίδει στη διοργάνωση ισχυρή θεσμική βάση στον χώρο του κανονικού δικαίου της Κεντρικής Ευρώπης.


Θεσμικό και κανονικό ερώτημα με ιστορικό βάθος

Το Συνέδριο επιχειρεί να εξετάσει το ζήτημα του πρωτείου του Επισκόπου Ρώμης όχι ως αμιγώς δογματική διαμάχη, αλλά ως θεσμικό και κανονικό ερώτημα με ιστορικό βάθος. Η κεντρική μεθοδολογική επιλογή —η κίνηση «από τις αρχαίες παραδόσεις προς τους μελλοντικούς ορίζοντες»— υποδηλώνει την πρόθεση να αναζητηθούν στις πηγές της πρώτης χιλιετίας τα ερμηνευτικά εργαλεία για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος που παραμένει ο κρισιμότερος διαιρετικός παράγοντας μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Η θεματική εντάσσεται στο ευρύτερο κλίμα που διαμόρφωσαν αφενός το κείμενο μελέτης «Ο Επίσκοπος της Ρώμης» της Επιτροπής για την Προώθηση της Χριστιανικής Ενότητας (2024), αφετέρου ο εορτασμός των 1700 ετών από την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας.

 Οι εργασίες αναμένεται να αρθρωθούν γύρω από: (α) την κανονική και εκκλησιολογική θεμελίωση του πρωτείου στην αρχαία Εκκλησία και τη σχέση του με τον θεσμό της Συνοδικότητας· (β) την ιστορική εξέλιξη του παπικού θεσμού, ιδίως από την Α΄ έως τη Β΄ Βατικανή Σύνοδο· (γ) την ορθόδοξη θεώρηση του «Πρώτου» (protos) σε τοπικό, περιφερειακό και οικουμενικό επίπεδο· (δ) τις υπερεπισκοπικές δομές εξουσίας στους Κώδικες CIC και CCEO· και (ε) τις προοπτικές του θεολογικού διαλόγου, με τη συμβολή και προχαλκηδόνιων παραδόσεων.


Ο στόχος του Συνεδρίου

Στο Συνέδριο μετέχει πλειάδα ιεραρχών, κανονολόγων, εκκλησιολόγων και νομικών των δύο παραδόσεων, μεταξύ των οποίων ο Καρδινάλιος Péter Erdő, οι Σεβ. Μητροπολίτες Πισιδίας κ. Ιώβ (Getcha) και Σηλυβρίας κ. Μάξιμος (Βγενόπουλος), καθώς και καθηγητές όπως οι Orazio Condorelli, Astrid Kaptijn, Joseph Famérée, Paul McPartlan και Sorin Șelaru. Η παρουσία μελών της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου προσδίδει στις εργασίες άμεση σύνδεση με τον επίσημο διμερή διάλογο.

Επιδιώκεται η παραγωγή επιστημονικού λόγου που θα υπερβαίνει την απολογητική αντιπαράθεση και θα προσφέρει στις δύο Εκκλησίες κανονικά τεκμηριωμένες προτάσεις για την άσκηση του πρωτείου σε συνθήκες κοινωνίας. Τα Πρακτικά θα δημοσιευθούν στην επετηρίδα Kanon.

Μιλώντας στο parapolitika.gr ο Γιάννης Παναγιωτόπουλος, πρόεδρος του τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών εξήγησε την σημασία του συνεδρίου και τους στόχους του. 

Αναλυτικά, όσα είπε ο πρόεδρος του τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιάννης Παναγιωτόπουλος:

«Το Συνέδριο της Βουδαπέστης σαφώς και δεν είναι άλλη μία διεθνής συνάντηση. Είναι η στιγμή κατά την οποία το ζήτημα που παραμένει, εδώ και έντεκα αιώνες, ο πραγματικός άξονας διαίρεσης μεταξύ Ανατολής και Δύσεως, να τεθεί ξανά επί τραπέζης, και μάλιστα από κοινού. Η «Εταιρεία του Δικαίου των Ανατολικών Εκκλησιών», υπό την προεδρία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Περιστερίου κ. Γρηγορίου, καθηγητού του Τμήματός μας, εξασφαλίζει ότι η ορθόδοξη κανονική παράδοση δεν θα εκπροσωπηθεί ως αντικείμενο μελέτης αλλά ως ζώσα φωνή.

Στη δική μου εισήγηση, «Various Expressions of Primacy in History», επέλεξα να μη μιλήσω απολογητικά. Παρακολούθησα τον οικουμενικό πατριάρχη Φώτιο Μέγα μέσα από τις επιστολές και το συνοδικό του έργο, και διαπίστωσα κάτι που με συγκίνησε ερευνητικά: αναγνωρίζει τέσσερις εκφράσεις πρωτείου, τα πρεσβεία τιμής, τα εν συνόδω πρεσβεία, της αποστολικότητας, και της ορθοδόξου ομολογίας, ενώ αρνείται πλήρως το πρωτείο εξουσίας.

Αυτό, νομίζω, είναι το ουσιαστικό σημείο συνάντησης στη Βουδαπέστη. Δεν προσερχόμαστε για να αρνηθούμε το πρωτείο της Ρώμης, προσερχόμαστε για να υπενθυμίσουμε τη διάκριση που η ίδια η Μικτή Επιτροπή επανέλαβε στο κείμενο του Chieti (2016), με ορολογία σχεδόν φωτιανή. Η ιστορική έρευνα, όταν υπηρετεί την έντιμη διάκριση, δεν οχυρώνει, αποδεσμεύει.

Στο τέλος της εισηγήσεώς μου επιλέγω συνειδητά να μιλήσω όχι μόνον ως ιστορικός αλλά ως ορθόδοξος θεολόγος. Διότι το πρωτείο που άντεξε στον χρόνο, είναι εκείνο του «προκαθημένου τῆς ἀγάπης», και η αγάπη που εξαναγκάζει έχει ήδη πάψει να είναι αγάπη.

Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος, Καθηγητής Γενικής Εκκλησιαστικής Ιστορίας, Πρόεδρος Τμήματος Θεολογίας, ΕΚΠΑ».