Ο παγκόσμιος χάρτης που εκατομμύρια άνθρωποι έχουν συνηθίσει να βλέπουν από τα σχολικά τους χρόνια μπορεί να αρχίσει να αλλάζει, καθώς η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ αναμένεται να ψηφίσει την Παρασκευή ψήφισμα που ζητά την επίσημη σταδιακή εγκατάλειψη της παραδοσιακής προβολής Mercator. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η χρήση χαρτών που αποτυπώνουν με μεγαλύτερη ακρίβεια το πραγματικό μέγεθος των κρατών και, κυρίως, της Αφρικής, η οποία στη γνωστή απεικόνιση εμφανίζεται σημαντικά μικρότερη σε σχέση με την πραγματική της έκταση. Βασικός υποστηρικτής του ψηφίσματος είναι το Τόγκο, ενώ, σύμφωνα με τον υπουργό Εξωτερικών της χώρας Ρομπέρ Ντισί, την πρωτοβουλία στηρίζουν και τα υπόλοιπα 54 κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης, χωρίς να έχει γίνει γνωστός ο συνολικός αριθμός των χωρών που θα ταχθούν υπέρ της πρότασης. 

Διαβάστε: Προειδοποίηση ΟΗΕ για Ελ Νίνιο: Γιατί το 2027 αναμένεται η θερμότερη χρονιά

Παγκόσμιος χάρτης: Γιατί ο Mercator παραμορφώνει το μέγεθος των κρατών

Η προβολή Mercator δημιουργήθηκε το 1569 από τον Φλαμανδό χαρτογράφο Ζεράρντους Μερκάτορ και σχεδιάστηκε πρωτίστως ως εργαλείο θαλάσσιας πλοήγησης. Σχεδόν πέντε αιώνες αργότερα, εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ευρύτατα στην εκπαίδευση, την τεχνολογία και τη διακυβέρνηση. Η βασική ένσταση αφορά τον τρόπο με τον οποίο μια σφαιρική επιφάνεια μεταφέρεται σε έναν επίπεδο χάρτη: οι περιοχές κοντά στον Ισημερινό εμφανίζονται μικρότερες σε σχέση με την πραγματική τους έκταση, ενώ εκείνες που βρίσκονται σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη διογκώνονται. «Αυτή η συζήτηση δεν είναι πολιτική, αλλά επιστημονική, επειδή υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις. Επομένως, πρέπει όλοι να αποδεχθούμε την πραγματικότητα», δήλωσε ο Ρομπέρ Ντισί, υπερασπιζόμενος την αλλαγή.


Παγκόσμιος χάρτης: Από τη "χαρτογραφία της αποικιοκρατίας" στην Equal Earth

Η συζήτηση, ωστόσο, έχει αποκτήσει και ιστορικές και πολιτικές διαστάσεις. Γεωγράφοι, ιστορικοί και ακτιβιστές έχουν συνδέσει την προβολή Mercator με δυτικά στερεότυπα, χρησιμοποιώντας ακόμη και τον χαρακτηρισμό "χαρτογραφία της αποικιοκρατίας". Το επιχείρημά τους είναι ότι η οπτική συρρίκνωση του Παγκόσμιου Νότου και η υπερβολική μεγέθυνση περιοχών του Βόρειου Ημισφαιρίου μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σχετική σημασία των διαφορετικών περιοχών του πλανήτη. Ένας από τους γνωστότερους επικριτές του Mercator ήταν ο Γερμανός ιστορικός Άρνο Πίτερς, ο οποίος το 1973 παρουσίασε τον χάρτη Peters, βασισμένο στην προβολή Gall-Peters.

Σήμερα, η εκστρατεία #CorrectTheMap του Τόγκο προωθεί την Equal Earth, μια προβολή ίσης επιφάνειας που δημιουργήθηκε το 2018 από διεθνή ομάδα χαρτογράφων. Ο Τζέι Τζέι Ενοχ, ανώτερος συνεργάτης της εταιρείας γεωπολιτικών κινδύνων JS Held στο Λονδίνο, συνδέει την πρωτοβουλία με τη γενικότερη επιδίωξη των αφρικανικών κρατών για «μεγαλύτερη επιρροή στους παγκόσμιους θεσμούς και μεγαλύτερο έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο εκπροσωπείται η ήπειρος». Όπως σημείωσε, ένας χάρτης ίσης επιφάνειας «θα παρείχε μια ακριβέστερη βάση για την εκπαίδευση και την κατανόηση του κοινού, ενώ θα σηματοδοτούσε ότι η δημογραφική, οικονομική και γεωπολιτική σημασία της Αφρικής δεν θα πρέπει πλέον να αντιμετωπίζεται μέσα από κληρονομημένες και παραμορφωμένες συμβάσεις».

neos-xartis

Τι θα συμβεί εάν εγκριθεί το ψήφισμα

Το Τόγκο προσδοκά μια επιτυχία αντίστοιχη με εκείνη του ψηφίσματος που προώθησε η Γκάνα τον Μάρτιο, με την υποστήριξη της Αφρικανικής Ένωσης, για την αναγνώριση του δουλεμπορίου ως «το σοβαρότερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας». Εκείνο το ψήφισμα είχε εγκριθεί με 123 ψήφους υπέρ, τρεις κατά και 52 αποχές. Ακόμη και εάν εγκριθεί η νέα πρόταση, πάντως, η απόφαση του ΟΗΕ δεν θα είναι νομικά δεσμευτική και επομένως δεν σημαίνει ότι όλοι οι χάρτες θα αντικατασταθούν άμεσα. Θα μπορούσε, όμως, να αποτελέσει αφετηρία για σταδιακές αλλαγές στα σχολικά προγράμματα και στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται οι παγκόσμιοι χάρτες στην καθημερινή τεχνολογία, μεταβάλλοντας τελικά μια εικόνα του πλανήτη που έχει κυριαρχήσει για σχεδόν πέντε αιώνες.

afrki