Με το βλέμμα στις σημαντικές προκλήσεις που καλείται να διαχειριστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εκφωνεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Στρασβούργο, την ετήσια ομιλία της για την «Κατάσταση της Ένωσης». Από το βήμα της Ολομέλειας, η πρόεδρος της Επιτροπής παρουσιάζει τον απολογισμό της ευρωπαϊκής δράσης κατά το προηγούμενο έτος και χαράσσει τις βασικές πολιτικές προτεραιότητες για τους επόμενους μήνες, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ιδιαίτερα απαιτητικό γεωπολιτικό και οικονομικό περιβάλλον. Η ομιλία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ετήσιες πολιτικές στιγμές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς δίνει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να παρουσιάσει τις βασικές της επιδιώξεις, ενώ παράλληλα ανοίγει τον διάλογο με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την πολιτική και νομοθετική ατζέντα που θα ακολουθήσει.



Η πρακτική της «Κατάστασης της Ένωσης» ξεκίνησε το 2010, ακολουθώντας σε μεγάλο βαθμό το αμερικανικό πρότυπο, χωρίς να προβλέπεται ρητά στις Συνθήκες της ΕΕ. Θεσμοθετήθηκε μέσω της Συμφωνίας-Πλαισίου του 2010 για τις σχέσεις μεταξύ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αντίστοιχες ομιλίες είχαν προηγουμένως εκφωνήσει ο Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο και ο Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ. Για την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρόκειται για την έκτη ομιλία της από τότε που ανέλαβε την προεδρία της Επιτροπής και τη δεύτερη κατά τη διάρκεια της τρέχουσας νομοθετικής περιόδου.


Λεπτό προς λεπτό οι διεργασίες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο



"H Κατάσταση της Ένωσης": H ομιλία της Φον ντερ Λάιεν, οι προκλήσεις και οι στόχοι

Δύο χρόνια μετά την έκθεση του Μάριο Ντράγκι για το μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομίας, η Επιτροπή επιχειρεί να επιταχύνει τις αλλαγές που θεωρεί απαραίτητες για τη μείωση της γραφειοκρατίας, την ενίσχυση των επενδύσεων και τη δημιουργία ευνοϊκότερου περιβάλλοντος για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Στο επίκεντρο βρίσκεται η απλούστευση του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου, με την Επιτροπή να έχει ήδη προωθήσει σειρά πρωτοβουλιών για τη μείωση των διοικητικών επιβαρύνσεων και την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς. Η συζήτηση για την ανταγωνιστικότητα συνδέεται άμεσα και με την ενεργειακή πολιτική, την τεχνολογική μετάβαση και την ανάγκη να ενισχυθεί η παραγωγικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Τεχνητή νοημοσύνη και τεχνολογικός ανταγωνισμός

Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά στο διπλό στοίχημα της αξιοποίησης της AI για την οικονομία και της ενίσχυσης των δικών της τεχνολογικών δυνατοτήτων, σε έναν παγκόσμιο ανταγωνισμό στον οποίο πρωταγωνιστούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα. Η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο το κανονιστικό πλαίσιο για την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και τις επιπτώσεις της στην αγορά εργασίας, την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

Άμυνα και ευρωπαϊκή ασφάλεια

Η ασφάλεια και η άμυνα καταλαμβάνουν επίσης σημαντικό χώρο στην ευρωπαϊκή ατζέντα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η μεταβαλλόμενη αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ευρώπη και η ανάγκη ενίσχυσης των ευρωπαϊκών αμυντικών δυνατοτήτων έχουν οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών των κρατών-μελών. Η Επιτροπή επιδιώκει παράλληλα μεγαλύτερο συντονισμό των κρατών-μελών, κοινές επενδύσεις και ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Η ευρωπαϊκή ασφάλεια αναμένεται να συνδεθεί και με τη στρατηγική της ΕΕ για την Ουκρανία, αλλά και με τη γενικότερη συζήτηση για τον ρόλο της Ευρώπης σε ένα ολοένα πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον.

Κλιματική αλλαγή και ανθεκτικότητα

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί ακόμη μία από τις προκλήσεις που βρίσκονται στην ατζέντα της Επιτροπής. Μετά τις ακραίες θερμοκρασίες, τις πυρκαγιές και τα άλλα έντονα καιρικά φαινόμενα που έπληξαν πολλές περιοχές της Ευρώπης, το βάρος μετατοπίζεται όλο και περισσότερο από τη μείωση των εκπομπών στην προσαρμογή και την ανθεκτικότητα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει τρόπους ώστε τα κράτη-μέλη να είναι καλύτερα προετοιμασμένα για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, από τις υποδομές και την πολιτική προστασία έως την ασφάλεια του νερού και των τροφίμων.

Μετανάστευση και προστασία των συνόρων

Το μεταναστευτικό αποτελεί επίσης βασικό ζήτημα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η εφαρμογή του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, η αποτελεσματικότερη πολιτική επιστροφών και η προστασία των εξωτερικών συνόρων βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα. Στο επίκεντρο βρίσκεται και ο ρόλος της Frontex, με προτάσεις για σημαντική ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού και των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της ευρωπαϊκής υπηρεσίας συνοριοφυλακής και ακτοφυλακής. Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Θέουτα έχουν προσδώσει επιπλέον πολιτικό βάρος στη συζήτηση για την προστασία των εξωτερικών συνόρων και τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.

Παιδιά και social media

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η συζήτηση για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο. Η Επιτροπή εξετάζει τρόπους ενίσχυσης της προστασίας των ανηλίκων απέναντι στους κινδύνους των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με τη συζήτηση να περιλαμβάνει ακόμη και το ενδεχόμενο θέσπισης ηλικιακών περιορισμών για την πρόσβαση στις πλατφόρμες. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η ενίσχυση της γονικής εποπτείας και η αντιμετώπιση κινδύνων που συνδέονται με τα διαδικτυακά παιχνίδια και τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.

Το βλέμμα στην Κίνα

Ένα από τα ερωτήματα που συνοδεύουν τη φετινή ομιλία είναι ο βαθμός στον οποίο η πρόεδρος της Επιτροπής θα αναφερθεί στην Κίνα και στις οικονομικές και γεωπολιτικές σχέσεις της ΕΕ με το Πεκίνο. Η Κίνα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ευρωπαϊκή οικονομία, αλλά και πεδίο αυξανόμενων εντάσεων σε ζητήματα εμπορίου, βιομηχανικής πολιτικής και οικονομικής ασφάλειας. Η αναφορά της φον ντερ Λάιεν στην Κίνα στην ομιλία του 2023 είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς τότε είχε ανακοινώσει την έναρξη έρευνας της Επιτροπής για τις επιδοτήσεις των κινεζικών ηλεκτρικών οχημάτων.

Από την ομιλία στη συζήτηση Μετά την ολοκλήρωση της ομιλίας της προέδρου της Επιτροπής, θα ακολουθήσει συζήτηση με τους επικεφαλής των πολιτικών ομάδων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το debate αποτελεί ουσιαστικά το δεύτερο μέρος της διαδικασίας, καθώς οι πολιτικές ομάδες θα παρουσιάσουν τις δικές τους θέσεις για τις προτεραιότητες που θα πρέπει να έχει η Ευρωπαϊκή Ένωση το επόμενο διάστημα.

Η διαδικασία δίνει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τη δυνατότητα να ασκήσει πολιτικό έλεγχο στην Επιτροπή, αλλά και να επηρεάσει τον σχεδιασμό της ευρωπαϊκής πολιτικής και νομοθετικής ατζέντας. Στην ίδια ολομέλεια, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποδέχεται και τον πρωθυπουργό του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος αναμένεται να απευθυνθεί στους ευρωβουλευτές.

Με την ομιλία της, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επιχειρεί να δώσει το πολιτικό περίγραμμα της επόμενης περιόδου: μια Ευρώπη που καλείται ταυτόχρονα να ενισχύσει την οικονομική και τεχνολογική της ισχύ, να επενδύσει στην άμυνα και την ασφάλεια, να διαχειριστεί τη μετανάστευση και τις κλιματικές πιέσεις και να διατηρήσει την κοινωνική της συνοχή.