Από την 1η Ιανουαρίου 2026 τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή το πρώτο μέρος του νόμου 5221/2025, με τον οποίο αναμορφώθηκε ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας, εγκαινιάζοντας ένα νέο τοπίο στη λειτουργία της πολιτικής δικαιοσύνης. Ήδη το μεγαλύτερο Πρωτοδικείο της χώρας, το Πρωτοδικείο Αθηνών, με αλλεπάλληλες ανακοινώσεις του, έχει ενημερώσει δικηγόρους και διαδίκους για τις αλλαγές που αφορούν όλες τις νέες υποθέσεις, οι οποίες εκδικάζονται πλέον αποκλειστικά με βάση το νέο καθεστώς.

Πολιτικές δίκες: Στόχος η επιτάχυνση της διαδικασίας απονομής δικαιοσύνης

Πρόκειται για ρυθμίσεις που μεταβάλλουν ουσιαστικά τόσο τις διαδικασίες όσο και τα χρονικά δεδομένα των πολιτικών δικών, σκοπεύοντας στην επιτάχυνση των διαδικασιών. Σύμφωνα με το Πρωτοδικείο, μπαίνει τέλος στην πολύχρονη εκκρεμότητα υποθέσεων χωρίς σαφή προσδιορισμό, καθώς οι αγωγές της τακτικής διαδικασίας κατατίθενται πλέον ηλεκτρονικά και συνοδεύονται από άμεσο ορισμό δικασίμου. Πληροφορίες αναφέρουν ότι η εφαρμογή του νέου συστήματος εξελίσσεται ομαλά. Παράλληλα, για την αντιμετώπιση του αυξημένου φόρτου εργασίας, προβλέφθηκε η λειτουργία 48 πρόσθετων πινακίων, αποκλειστικά για τις νέες δίκες που υπάγονται στο αναμορφωμένο πλαίσιο. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στις προθεσμίες, οι οποίες καθίστανται πλέον αυστηρότερες και ενιαίες.

Ο νέος νόμος καθιερώνει ενιαία προθεσμία επίδοσης 30 ημερών, ανεξαρτήτως τόπου κατοικίας των διαδίκων, ενώ περιορίζονται αισθητά τα χρονικά περιθώρια για την άσκηση ένδικων μέσων. Ταυτόχρονα, τίθενται συγκεκριμένα χρονικά όρια για την έκδοση δικαστικών αποφάσεων, με στόχο τη δραστική μείωση των χρόνων απονομής της δικαιοσύνης, που σε πολλές περιπτώσεις είχαν ξεπεράσει τα εύλογα όρια. Συγκεκριμένα προβλέπεται άμεσος προσδιορισμός δικασίμου εντός έξι μηνών από την κατάθεση της αγωγής, εισαγωγή της διαδικασίας του προελέγχου, στενά χρονικά περιθώρια για την έκδοση αποφάσεων (έξι μήνες για τακτική διαδικασία, τέσσερις μήνες για εκούσια διαδικασία, ένα μήνας για ασφαλιστικά μέτρα) και υποχρέωση του δικαστή να αιτιολογεί την όποια καθυστέρηση.

Ο ηλεκτρονικός φάκελος δίκης

Κομβική καινοτομία αποτελεί και η καθιέρωση του ηλεκτρονικού φακέλου δίκης. Όλα τα έγγραφα, τα αποδεικτικά μέσα, τα υπομνήματα και οι αποφάσεις συγκεντρώνονται πλέον σε ψηφιακή μορφή, γεγονός που, σύμφωνα με το Πρωτοδικείο, αναμένεται να περιορίσει τη γραφειοκρατία και να διευκολύνει ουσιαστικά τόσο τα δικαστήρια όσο και τους διαδίκους. Αλλαγές επέρχονται και στα όρια αρμοδιότητας των δικαστηρίων, καθώς αυξάνονται τα χρηματικά όρια για την εκδίκαση υποθέσεων, μεταβάλλοντας το ποιο δικαστήριο είναι αρμόδιο σε συγκεκριμένες αστικές διαφορές. Η αναδιάταξη αυτή εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό για την αποσυμφόρηση των πρωτοβάθμιων δικαστηρίων.

Αλλαγές στις διαταγές πληρωμής

Ιδιαίτερης σημασίας είναι και οι αλλαγές στις διαταγές πληρωμής. Από την 1η Ιανουαρίου 2026, οι αιτήσεις που κατατίθενται στο πλαίσιο του νέου Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας εκδίδονται πλέον από δικηγόρους, οι οποίοι έχουν οριστεί για τον σκοπό αυτό, και όχι από δικαστές, όπως ίσχυε μέχρι σήμερα. Η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί στον περιορισμό των καθυστερήσεων και στην αποσυμφόρηση των δικαστηρίων. Στόχος του νέου πλαισίου είναι η ταχύτερη έκδοση των διαταγών πληρωμής, χωρίς να θίγονται τα δικαιώματα άμυνας του οφειλέτη, ο οποίος εξακολουθεί να διατηρεί πλήρως τη δυνατότητα άσκησης ανακοπής. Όπως επισημαίνεται από το Πρωτοδικείο Αθηνών, από 1.1.2026 όλες οι νέες αιτήσεις για διαταγές πληρωμής και τα συναφή ασφαλιστικά μέτρα εξετάζονται αποκλειστικά με βάση το νέο καθεστώς. Η μεταρρύθμιση εντάσσεται στη συνολική προσπάθεια επιτάχυνσης της πολιτικής δικαιοσύνης, με στόχο λιγότερη γραφειοκρατία, σαφέστερες διαδικασίες και ταχύτερη προστασία των δικαιωμάτων των διαδίκων.