Η Καθαρά Δευτέρα 2026 αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κινητές εορτές του ορθόδοξου εκκλησιαστικού ημερολογίου. Η συγκεκριμένη ημέρα εγκαινιάζει την περίοδο της Μεγάλης Σαρακοστής, μιας 40ήμερης πνευματικής προετοιμασίας που οδηγεί στο Πάσχα. Ο χρονικός προσδιορισμός της εξαρτάται άμεσα από την ημερομηνία της Ανάστασης, καθώς προηγείται ακριβώς 48 ημέρες από το Ορθόδοξο Πάσχα, σηματοδοτώντας παράλληλα και το πέρας των Αποκριάτικων εκδηλώσεων.

Διαβάστε: Τριώδιο 2026: Πότε ανοίγει, πότε πέφτουν Τσικνοπέμπτη, Καθαρά Δευτέρα και Πάσχα

Καθαρά Δευτέρα 2026: Πότε γιορτάζεται φέτος

Το 2026 η Καθαρά Δευτέρα πέφτει στις 23 Φεβρουαρίου, προσφέροντας ένα ευπρόσδεκτο τριήμερο ξεκούρασης. Μαθητές και εργαζόμενοι θα απολαύσουν διακοπές ξεκινώντας από το Σάββατο 21 Φεβρουαρίου, δημιουργώντας ιδανικές συνθήκες για εκδρομές και συμμετοχή στα παραδοσιακά έθιμα της ημέρας.

Εργασιακά δικαιώματα και υποχρεώσεις

Αν και η συγκεκριμένη ημέρα δεν κατατάσσεται στις επίσημες αργίες για τον ιδιωτικό τομέα, η πλειονότητα των επιχειρήσεων παραμένει κλειστή. Αυτό συμβαίνει λόγω συλλογικών συμβάσεων εργασίας, εθιμικών πρακτικών ή εσωτερικών κανονισμών των εταιρειών. Οι εργαζόμενοι που δεν προσέρχονται στην εργασία τους βάσει των παραπάνω διατάξεων λαμβάνουν κανονικά τις αποδοχές τους χωρίς καμία περικοπή. Όσοι αμείβονται με ημερομίσθιο δικαιούνται ολόκληρο το ποσό της ημέρας.

Σε περίπτωση που μια επιχείρηση αποφασίσει να λειτουργήσει κατ' εξαίρεση, ενώ προηγούμενα έτη παρέμενε κλειστή σύμφωνα με τις ισχύουσες ρυθμίσεις, τότε οι υπάλληλοι δικαιούνται αυξημένες αποδοχές. Συγκεκριμένα, για πλήρη απασχόληση προβλέπεται προσαύξηση μισθού κατά ένα εικοστό πέμπτο, ενώ οι ημερομίσθιοι λαμβάνουν επιπλέον ημερομίσθιο με προσαύξηση 75% επί του ωρομισθίου τους, καθώς η ημέρα αντιμετωπίζεται ως αργία.

Η ονομασία και το πνευματικό νόημα

Ο όρος Καθαρά Δευτέρα συνδέεται άμεσα με την έννοια της κάθαρσης σε πνευματικό και σωματικό επίπεδο. Οι πιστοί καλούνται να εγκαταλείψουν τις υλικές απολαύσεις και τις αμαρτωλές συνήθειες, ξεκινώντας μια περίοδο νηστείας που διαρκεί 40 ημέρες, όσες και οι ημέρες που ο Χριστός νήστεψε στην έρημο. Η προηγούμενη Κυριακή ονομάζεται Τυροφάγου, καθώς αποτελεί την τελευταία ημέρα κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων πριν την έναρξη της αυστηρής νηστείας.

Η ημέρα αυτή γιορτάζει την ανύψωση του πνεύματος μέσα από τον καθαρισμό του σώματος. Αποχωρούμε από τα αρτύσιμα τρόφιμα, δηλαδή τα μη νηστίσιμα φαγητά, προκειμένου να αγνίσουμε την ψυχή και το σώμα μας ενόψει της Ανάστασης.

Καθαρά Δευτέρα: Τα παραδοσιακά έθιμα σε όλη την Ελλάδα

Η Καθαρά Δευτέρα θα γιορταστεί με πλούσια τραπέζια νηστίσιμων εδεσμάτων. Η λαγάνα, το παραδοσιακό άζυμο ψωμί που ετοιμάζεται αποκλειστικά για αυτή την ημέρα, συνοδεύεται από ταραμά, χαλβά, θαλασσινά, λαχανικά, ελιές και όσπρια χωρίς λάδι. Το πέταγμα του χαρταετού αποτελεί το πιο διαδεδομένο έθιμο, ενώ το Γαϊτανάκι, που έφεραν οι Μικρασιάτες πρόσφυγες, παραμένει ζωντανό σε πολλές περιοχές.

Στη Χίο, συγκεκριμένα στα Μεστά, τους Ολύμπους και το Λιθί, αναβιώνει το Έθιμο του Αγά με καταγωγή από την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Σε μια θεατρική παράσταση, ο Αγάς ενσαρκώνει τον δικαστή που επιβάλλει χιουμοριστικές ποινές στους θεατές. Στην Αλεξανδρούπολη, κάποιος κάτοικος μεταμφιέζεται σε Μπέη και περιφέρεται στην πόλη μοιράζοντας ευλογίες, σε ένα ακόμη έθιμο με ρίζες στην οθωμανική περίοδο. Οι κάτοικοι του Πόρου ασχολούνται με το ξάρτυσμα, καθαρίζοντας τα μαγειρικά σκεύη από τα ζωικά λίπη που συσσωρεύτηκαν κατά τις Απόκριες. Στην Κέρκυρα, ορισμένα χωριά διοργανώνουν τον Χορό των Παπάδων, όπου οι ιερείς ξεκινούν χορό που ακολουθούν οι γέροντες της κοινότητας.

Στην Κάρπαθο λειτουργεί το Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων, όπου οι Τζαφιέδες, δηλαδή οι χωροφύλακες, οδηγούν κατοίκους που αντάλλαξαν απρεπείς χειρονομίες ενώπιον των σεβάσμιων της πόλης για να αποδοθεί δικαιοσύνη. Το Γαλαξίδι φημίζεται για το αλευρομουτζούρωμα, όπου οι συμμετέχοντες καλύπτονται με αλεύρι και χορεύουν σε κυκλικούς σχηματισμούς. Στη Μεθώνη Μεσσηνίας πραγματοποιείται ο γάμος του Κουτρούλη, μια αναπαράσταση πραγματικού γάμου του 14ου αιώνα, ενώ στη Νέδουσα οι αγρότες καλούν την ευημερία μέσω του αγροτικού καρναβαλιού τους.

Στη Βόνιτσα, το έθιμο του Αχυρένιου Γληγοράκη περιλαμβάνει έναν αχυρένιο ψαρά δεμένο σε γάιδαρο που περιφέρεται στο χωριό και καταλήγει σε φλεγόμενη βάρκα. Στη Θήβα διεξάγεται ο Βλάχικος γάμος, όπου ξυρίζεται ο γαμπρός για να παντρευτεί έναν συγχωριανό του μεταμφιεσμένο σε νύφη. Οι Μουτζούρηδες στο Πολύσιτο Βιστωνίδας μουτζουρώνουν με κάπνα τους επισκέπτες που φτάνουν στο χωριό.

Γιατί πετάμε χαρταετό

Το πέταγμα του χαρταετού, αν και μεταγενέστερο έθιμο, έχει καταστεί το πιο δημοφιλές. Συμβολίζει την ανύψωση της ανθρώπινης ψυχής προς τον ουρανό και το Θεό. Σύμφωνα με την παράδοση, όσο υψηλότερα πετάξει ο χαρταετός, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα ο Θεός να εισακούσει τις προσευχές και να τις εκπληρώσει.

Τι σημαίνει η λέξη Κούλουμα

Ο εορτασμός της Καθαράς Δευτέρας στην ύπαιθρο αναφέρεται συχνά ως Κούλουμα. Η ετυμολογία του όρου παρουσιάζει διάφορες ερμηνείες. Ο Νικόλαος Πολίτης, θεμελιωτής της ελληνικής λαογραφίας, υποστηρίζει ότι η λέξη προέρχεται από το λατινικό Cumulus, που σημαίνει σωρός, αφθονία αλλά και τέλος. Εκφράζει δηλαδή τον επίλογο της Αποκριάτικης περιόδου.

Μια εναλλακτική εκδοχή συνδέει τον όρο με τη λατινική λέξη κόλουμνα, που σημαίνει κολώνα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο πρώτος εορτασμός της Καθαράς Δευτέρας στην Αθήνα πραγματοποιήθηκε στους Στύλους του Ολυμπίου Διός.