Για τη δημιουργία του εκπαιδευτικού προγράμματος με τίτλο "Το πλοίο της Ελευθερίας" μίλησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνός σε συνέντευξή του. Το εν λόγω πρόγραμμα ξεκινά από ένα λογοτεχνικό κείμενο του Ράντγιαρντ Κίπλινγκ και φτάνει στο Μεσολόγγι της Εξόδου, με τον Μητροπολίτη να αναφέρεται μεταξύ άλλων στον ρόλο της Εκκλησίας σε ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό πρόγραμμα.


Ακολουθεί η συνέντευξη:

-Σεβασμιώτατε, ποια ήταν η αφορμή για τη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού προγράμματος που ξεκινά από ένα λογοτεχνικό κείμενο του Ράντγιαρντ Κίπλινγκ και φτάνει στο Μεσολόγγι της Εξόδου;

-Πρώτη αφορμή υπήρξε η διακοσιοστή επέτειος από την Έξοδο του Μεσολογγίου. Εξίσου όμως σημαντική αφορμή υπήρξε η  προσωπική μου επιθυμία να προσφερθούν στην εκπαιδευτική κοινότητα του τόπου μας συνδυαστικές παιδαγωγικές δράσεις, με σκοπό την αναθέρμανση της ιστορικής μνήμης, αλλά και την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων. Και τα δύο, είμαι απολύτως πεπεισμένος πως τα έχει ανάγκη όσο ποτέ ο σημερινός Έλληνας μαθητής.
Η αφορμή, λοιπόν,  υπήρξε βαθιά παιδαγωγική, αλλά, ταυτόχρονα, και πνευματική. Το διήγημα «Το πλοίο που βρήκε τον εαυτό του» αρθρώνει, με απλότητα και σοφία, μια διαχρονική αλήθεια: Ότι τίποτα δεν μπορεί να υπάρξει ή να προχωρήσει μόνο του. Ένα πλοίο ταξιδεύει όταν όλα τα μέρη του συνεργάζονται αρμονικά, ακόμη κι εκείνα που μοιάζουν μικρά, αθέατα ή ασήμαντα.
Αυτό το λογοτεχνικό εύρημα συναντήθηκε δημιουργικά με τη συλλογική μνήμη του Μεσολογγίου και την επέτειο των 200 χρόνων από την Έξοδο. Εκεί όπου άνθρωποι απλοί, «μικρές βίδες» της Ιστορίας, κράτησαν όρθιο όχι μόνο μια πόλη, αλλά ένα πανανθρώπινο όραμα ελευθερίας και αξιοπρέπειας. Έτσι γεννήθηκε ένα πρόγραμμα που δεν φιλοδοξεί απλώς να διδάξει Ιστορία, αλλά να καλλιεργήσει νόημα ζωής.

-Γιατί επιλέξατε το πλοίο του Ανδρέας Μιαούλης ως κεντρικό ιστορικό συμβολισμό του προγράμματος;

-Διότι το πλοίο του Μιαούλη ήταν ο συνδετικός κρίκος με τον μύθο του Κίπλινγκ. Και αν εκείνο υπήρξε ένα πλοίο κοινό, το μπρίκι «Άρης» που είχε κυβερνήτη τον Έλληνα ήρωα ναυτικό υπήρξε ένα πλεούμενο ηρωισμού και προσφοράς, που μετέφερε εφόδια, ελπίδα και ζωή σε μια πόλη που λιμοκτονούσε, αλλά δεν λύγιζε. Πάνω σ΄ αυτό, πανιά, σκοινιά, πηδάλιο και κάθε μέρος του πλοίου διεκδικούν τον ρόλο του πρωταγωνιστή. Οι ασήμαντες βίδες αποσύρονται και, περιφρονημένες και απογοητευμένες, αρχίζουν και χαλαρώνουν. Σιγά σιγά, το αμπάρι γεμίζει νερά. Ο «Αρης» κινδυνεύει. Μόνον όταν τα άλλα μέρη του πλοίου αναγνωρίζουν την αξία τους, οι βίδες επανέρχονται στο έργο τους και το ταξίδι συνεχίζεται. 
Παρουσιάζοντας αυτή την ιστορία στους μαθητές, θελήσαμε  να τους δώσουμε μια ευκαιρία να κατανοήσουν ότι η Ιστορία δεν γράφεται μόνο από τους ένδοξους «πρωταγωνιστές», αλλά από τη συνειδητή συνεργασία πολλών: ναυτών, τεχνιτών, ανώνυμων αγωνιστών, κάθε είδους αφανών ανθρώπων που έκαναν το χρέος τους χωρίς να ζητούν δόξα ή αναγνώριση. Το πλοίο αυτό μετατρέπεται έτσι σε μια ζωντανή αλληγορία της κοινωνίας, μέσα στην οποίαν, κάθε παιδί καλείται να ανακαλύψει τον δικό του ρόλο και να οδηγηθεί στην αυτοεκτίμηση της προσωπικότητας και της δράσης του.

-Το πρόγραμμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις έννοιες της αυτογνωσίας και της συνεργασίας. Γιατί τις θεωρείτε τόσο κρίσιμες σήμερα;

-Ζούμε σε μια εποχή που υμνεί τον ατομισμό, αλλά αφήνει τον άνθρωπο βαθιά μόνο. Τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε έναν κόσμο συνεχούς σύγκρισης, ταχύτητας και εξωτερικών επιτυχιών, συχνά χωρίς εσωτερικό προσανατολισμό, συχνά χωρίς αναγνώριση, επιδοκιμασία και ενθάρρυνση. Αλλά και όταν αυτά συμβούν, πάντα υπάρχει μία έλλειψη , πάντα υπάρχει ένας νέος στόχος που εμπλέκει το παιδιά σε έναν διαρκή αγώνα, με το άγχος και αγωνία, χωρίς σταματημό. Η κοινωνία μάς μαθαίνει πως «είμαστε οι επιτυχίες και η περιουσία μας». Ποιο είμαστε όμως στ΄ αλήθεια;
Η αυτογνωσία έρχεται να απαντήσει στο πιο θεμελιώδες ερώτημα της ανθρώπινης ύπαρξης: Ποιος είμαι και ποια είναι η αξία μου. Και η συνεργασία συμπληρώνει αυτό το ερώτημα με ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο: Πώς μπορώ να συνυπάρχω και να συνεργάζομαι χωρίς να ακυρώνομαι, αλλά και χωρίς να ακυρώνω τον άλλον;
Οι έννοιες αυτές δεν είναι απλώς παιδαγωγικές δεξιότητες· είναι βαθιές πνευματικές στάσεις ζωής. Χωρίς αυτές, οι απλοί άνθρωποι αποσύρονται, αφήνοντας χώρο μόνον στους προβεβλημένους, τους κυνικούς και τους επώνυμους. Με τον τρόπο αυτόν όμως, καμία κοινωνία —ούτε τότε στο Μεσολόγγι, ούτε σήμερα— δεν μπορεί να σταθεί όρθια.

-Ποιος είναι ο ρόλος της Εκκλησίας σε ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό πρόγραμμα που απευθύνεται σε παιδιά όλων των βαθμίδων;

-Κατ΄ αρχάς, επιτρέψτε μου να σημειώσω πως το πρόγραμμα  δεν έχει θρησκευτικό αλλά διαθεματικό χαρακτήρα. Απευθύνεται σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα και αναλόγως των εκπαιδευτικών που θα το αναλάβουν, προσφέρει προτάσεις δράσεων σχετικές με το αντικείμενό τους. Βεβαίως, ο παιδαγωγικός στόχος παραμένει ο ίδιος: Το κάθε παιδί, ο κάθε μαθητής να συμμετάσχει ισότιμα και να βαδίσει έναν δρόμο αυτογνωσίας και αυτοεκτίμησης με αφορμή ένα μεγαλειώδες ιστορικό γεγονός του οποίου τιμούμε την διακοσιοστή στη επέτειο.
Όσον αφορά το ερώτημά σας, θα ήθελα να τονίσω πως η άποψη της Εκκλησίας για την παιδεία παραμένει διαχρονικη και σταθερή: Η όσο το δυνατόν ευρύτερη και ποιοτικότερη  μόρφωση αποτελεί κύριο παράγοντα εξέλιξης και ωρίμανσης του νέου ανθρώπου. Ιδιαίτερα στον τόπο μας, η στάση αυτή διατρανώθηκε από έναν από τους σπουδαιότερους Νεομάρτυρες, τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό. Δεν αρκεί όμως αυτό. Η μόρφωση δεν πρέπει να περιορίζεται στην προσφορά γνώσεων και δεξιοτήτων, αλλά να προσφέρει νόημα ζωής και να εντάσσει τα ιδιαίτερα χαρίσματα και τις κάθε είδους επιτυχίες σε ένα πλαίσιο ανθρωπιστικής προσφοράς και κοινωνικής ευθύνης.
Ο ρόλος της Εκκλησίας δεν είναι, ούτε να επιβληθεί, ούτε να υποκαταστήσει. Ο ρόλος της είναι να συμβάλλει σε μια εκπαιδευτική διαδικασία, σεβόμενη απόλυτα το εκπαιδευτικό πλαίσιο, την ελευθερία μαθητών και εκπαιδευτικών, αλλά και τις σύγχρονες ανάγκες και ευαισθησίες της ευρύτερης κοινωνίας. Η Εκκλησία ενθαρρύνει, προτείνει και ενισχύει οτιδήποτε συμβάλλει στην ποιότητα της εκπαίδευσης,  την πνευματική καλλιέργεια και την κοινωνική συνοχή. Και αυτό το τρίπτυχο θέλησε να εκπληρώσει με το συγκεκριμένο πρόγραμμα.

-Θα θέλατε να μας δώσετε λίγες πληροφορίες για το πως θα εξελιχθεί το πρόγραμμα αυτό;

-Η υλοποίηση ακολουθεί συγκεκριμένα στάδια και η συνολική διαδικασία βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Καταρχάς, πρέπει να τονίσουμε πως το πρόγραμμα δημιουργήθηκε από πεπειραμένους εκπαιδευτικούς με βαθιά γνώση και πολυετή εμπειρία εκπόνησης σχετικών προγραμμάτων. Οι προδιαγραφές του είναι πλήρως εναρμονισμένες με το πλαίσιο που ορίζει το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής για την είσοδο σχετικών προγραμμάτων στα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και εγκρίθηκε από τους αρμόδιους εκπαιδευτικούς της Περιφέρειας που ελέγχουν την ποιότητα κάθε προγράμματος που προτείνεται στα σχολεία.

Παράλληλα, τηρούνται όλες οι διαδικασίες που προβλέπονται από το νομοθετικό πλαίσιο. Τέλος, θα ήθελα να σας θυμίσω πως η τοπική Εκκλησία θεωρεί βασικό πυλώνα επιτυχίας του προγράμματος τη  συνεργασία  με τους εκπαιδευτικούς, κάτι που επιβεβαιώθηκε με τον πλέον επίσημο τρόπο με την υπογραφή σχετικού μνημονίου συνεργασίας μεταξύ της Μητροπόλεως και των Διευθύνσεων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης της Περιφέρειας.
Στην πρώτη φάση, το πρόγραμμα αναρτήθηκε και καλούσε σε συνεργασία εκπαιδευτικούς των σχολείων μας με τη σύμφωνη γνώμη του συλλόγου διδασκόντων της κάθε σχολικής μονάδας. Τελικά, συμμετέχουν πάνω από 70 σχολεία, ουσιαστικά το 1/3 του συνόλου των σχολείων της Περιφέρειας της Αιτωλοακαρνανίας, συμμετοχή πρωτοφανής για εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

Στη συνέχεια, δύο έμπειροι εκπαιδευτικοί, τους οποίους η Μητρόπολη έχει αποσπάσει ακριβώς γι΄ αυτόν το λόγο, βρίσκονται σε διαρκή επικοινωνία με τους εκπαιδευτικούς, διαρκώς πρόθυμοι να λύσουν απορίες και να βοηθήσουν στην υλοποίηση των δράσεων μέσα στο σχολικό χώρο.
Σταδιακά, θα αρχίσει η συλλογή ποικίλου καλλιτεχνικού υλικού, η οποία θα αποτελέσει το περιεχόμενο μεγάλης τελικής εκδηλώσεως περί τα μέσα του Μαΐου, με σκοπό να παρουσιαστεί το έργο των παιδιών εξ αφορμής του προγράμματος, αλλά και να τιμηθούν μαθητές και κυρίως εκπαιδευτικοί για την πρόθυμη προσφορά τους σε ένα κοινό όραμα ενός σχολείου που προσφέρει ευκαιρίες πολύπλευρης ανάπτυξης όλων ανεξαιρέτως των παιδιών, χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις.
Ουσιαστικά η εμπειρία του προγράμματος αυτού ελπίζουμε πως θα αποτελέσει πολύτιμη βοήθεια σε ανάλογα προγράμματα, τα  οποία, η τοπική Εκκλησία θα συνεχίσει να προσφέρει κάθε χρόνο προς την εκπαιδευτική κοινότητα.

-Αν έπρεπε να απευθύνετε ένα μόνο μήνυμα από αυτό το πρόγραμμα σε κάθε παιδί που θα συμμετάσχει, ποιο θα ήταν;

-Αγάπησε τον εαυτό σου, αναγνώρισε τις ιδιαίτερες δυνατότητές σου, καλλιέργησε και ανάπτυξε την προσωπικότητά σου, βρες τη θέση σου στον κοινωνικό χώρο και τον ιστορικό χρόνο. Κυρίως όμως, μην ξεχάσεις ποτέ πως, στη ζωή αυτή, ή προχωράμε μαζί ή χανόμαστε μόνοι.
Αν τα παιδιά ολοκληρώσουν αυτό το πρόγραμμα έχοντας κατανοήσει πως η αληθινή δύναμη δεν βρίσκεται στην κυριαρχία, αλλά στη σχέση και στη συνείδηση του «μαζί», τότε θα έχουμε πετύχει τον στόχο μας.