Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη. Τα θαλάσσια και χερσαία σύνορα μας δέχονται διαρκή και έντονη πίεση , με χιλιάδες ανθρώπους να επιχειρούν κάθε χρόνο το επικίνδυνο ταξίδι , συχνά με τη «βοήθεια» διακινητών που θυσιάζουν όχι μόνο ανθρώπινες ζωές , αλλά και τον ίδιο τον ανθρωπισμό.

Πίσω από αυτούς τους ανθρώπους κρύβονται ιστορίες φτώχειας, πείνας, πολέμου και πλήρους απαξίωσης της ανθρώπινης ζωής στις χώρες προέλευσης τους. Όσο αυτές οι συνθήκες δεν αλλάζουν , όσο δεν υπάρχουν προοπτικές αξιοπρεπούς διαβίωσης , τόσο μεγαλύτερα τμήματα πληθυσμών θα επιχειρούν να φτάσουν στη «γη της Επαγγελίας», όπως φαντάζονται την Ευρώπη. Κανείς δεν εγκαταλείπει εύκολα την πατρίδα, το σπίτι, την οικογένεια , αν υπάρχει έστω και ένας στοιχειώδης τρόπος να ζήσει στον τόπο που γεννήθηκε.

Σήμερα η ευρωπαϊκή και διεθνής συζήτηση στέκεται αποκλειστικά στη διαχείριση των ροών: φράχτες, επαναπροωθήσεις, έλεγχοι συνόρων, συμφωνίες επανεισδοχής. Όμως ο πραγματικός ανθρωπισμός θα έπρεπε να ξεκινά από το σημείο εκκίνησης και όχι από το σημείο άφιξης. Εκεί όπου οι άνθρωποι ζουν σε μόνιμη ανασφάλεια, χωρίς δουλειά, χωρίς δικαιώματα, χωρίς ελπίδα.

Αν η διεθνής κοινότητα θέλει πράγματι να περιορίσει τις μεταναστευτικές ροές, ο μόνος μακροπρόθεσμος δρόμος είναι ένας, ειρήνη, ανάπτυξη και στοιχειώδη κοινωνικά δικαιώματα στις χώρες προέλευσης. Αυτό δεν αναιρεί το δικαίωμα των κρατών να ελέγχουν τα σύνορα τους, υπενθυμίζει όμως ότι η καταστολή χωρίς πρόληψη είναι μια πολιτική που διαρκώς κυνηγά τις συνέπειες , χωρίς να αγγίζει τις αιτίες.

Στο δημόσιο λόγο , πολλοί μετανάστες αντιμετωπίζονται ως «ανεπιθύμητοι» , περίπου ως «persona non grata”, συλλήβδην, ανεξάρτητα από τη προσωπική τους ιστορία, τη νομιμότητα της παραμονής τους ή την πρόθεση τους να εργαστούν και να ενταχθούν. Συχνά τους αποδίδονται, συνολικά και αδιακρίτως, θρησκευτικός φανατισμός, παραβατικότητα, αδυναμία ενσωμάτωσης , απροθυμία εργασίας των γυναικών τους , αλλοίωση της φυσιογνωμίας των περιοχών όπου ζουν.

Ναι , υπάρχουν προβλήματα ένταξης, πολιτισμικές συγκρούσεις, γκέτο , εγκληματικότητα, και η πολιτεία οφείλει να τα αντιμετωπίζει με κανόνες , έλεγχο, εκπαίδευση , στοχευμένες  πολιτικές  ασφάλειας. Όμως η συλλογική δαιμονοποίηση ανοίγει τον δρόμο για ρατσισμό και περιθωριοποίηση, με τη σειρά της, τροφοδοτεί ακριβώς τα φαινόμενα που καταγγέλλω. Μια σύγχρονη ευρωπαική χώρα οφείλει να προστατεύει την ασφάλεια, αλλά και να υπερασπίζεται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Η άλλη όψη, οι μετανάστες που χρειαζόμαστε

Την ίδια στιγμή, υπάρχει μια μεγάλη κατηγορία μεταναστών που όχι απλώς δεν περισσεύουν , αλλά είναι απολύτως αναγκαίοι για την ελληνική κοινωνία και οικονομία. Είναι οι άνθρωποι που εργάζονται εκεί όπου οι Έλληνες, διαχρονικά, δεν θέλουν να εργαστούν ή δεν επαρκούν,  σε οικιακή φροντίδα, αγροτικές εργασίες, οικοδομή, τουρισμός, καθαριότητα.

Σύμφωνα με μελέτες και παρεμβάσεις οικονομικών και ερευνητικών φορέων , η Ελλάδα ήδη αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη εργατικών χεριών, με πληθυσμό σε ηλικία εργασίας να συρρικνώνεται και χιλιάδες θέσεις σε βασικούς κλάδους να μένουν ακάλυπτες. Σε αρκετούς τομείς- από τη γεωργία και την εστίαση μέχρι τη καθαριότητα σε ξενοδοχεία- η έλλειψη προσωπικού έχει αναδειχθεί σε «φρένο» για την ανάπτυξη.

Η καθημερινή εμπειρία το αποδεικνύει, ο μισθός της εσωτερικής βοηθού που φρόντιζε μια ηλικιωμένη, από τα 800 ευρώ βρέθηκε στα 1300 και ακόμη δεν γνωρίζουμε που θα σταματήσει η άνοδο, αν η προσφορά εργασίας παραμείνει τόσο περιορισμένη. Το κόστος αυτό το πληρώνουν όλες οι οικογένειες που χρειάζονται φροντίδα για ηλικιωμένους ή παιδιά- δηλαδή ένα ολοένα και μεγαλύτερο κομμάτι της κοινωνίας , λόγω γήρανσης του πληθυσμού και αλλαγής των οικογενειακών δομών.

Οικιακοί βοηθοί: μια αόρατη αλλά πολύτιμη κατηγορία

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζουν όσες εργάζονται ως οικιακό προσωπικό. Γυναίκες που φρόντισαν τους γονείς μας, μεγάλωσαν τα παιδιά μας, κράτησαν τα σπίτια μας όρθια όταν εμείς δουλεύαμε. Πολλές από αυτές ήταν – και είναι- τίμιες, εργατικές, διακριτικές, συχνά μέλη της οικογένειας στη πράξη, έστω και αν τυπικά παραμένουν «αόρατες» για το σύστημα.

Η στοχοποίηση αυτής της κατηγορίας μεταναστών δεν είναι μόνο άδικη, είναι και βαθύτατα αντιπαραγωγική. Η ελληνική οικογένεια έχει ανάγκη από αυτή τη βοήθεια, όσο και αν συχνά διστάζει να το ομολογήσει. Σε μια κοινωνία όπου οι γυναίκες εργάζονται , οι ηλικιωμένοι πληθαίνουν και οι δομές φροντίδας είναι ελλιπείς ή ακριβές, η οικιακή εργασία από μετανάστριες δεν είναι πολυτέλεια- είναι προϋπόθεση για να λειτουργεί ομαλά η καθημερινότητα.

Ένα πλαίσιο νομιμοποίησης με κανόνες, όχι με τιμωρία

Με το πρόσφατο νομοθετικό πλαίσιο για τη νόμιμη μετανάστευση, κεντρικό εργαλείο για την είσοδο εργαζομένων από τρίτες χώρες είναι η μετάκληση, μια διαδικασία που στη πράξη μπορούν να αξιοποιήσουν κυρίως μεγάλες επιχειρήσεις, ξενοδοχειακές μονάδες ή επαγγελματίες με ισχυρή οικονομική δυνατότητα. Η απλή ελληνική οικογένεια που χρειάζεται μια γυναίκα για να φροντίσει έναν ηλικιωμένο ή ένα παιδί δύσκολα μπορεί να μπει σε χρονοβόρες , κοστοβόρες και περίπλοκες διαδικασίες.

Παράλληλα , συζητείται η αυστηροποίηση των όρων παραμονής, όποιος έρχεται χωρίς πρόσκληση, να μην μπορεί στη συνέχεια να νομιμοποιηθεί, ακόμη κι αν βρει εργοδότη και καλύπτει πραγματική έλλειψη στην αγορά εργασίας. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο παρανομίας, οι άνθρωποι εργάζονται, οι οικογένειες τους χρειάζονται, αλλά το κράτος επιλέγει να τους κρατά μόνιμα στο σκοτάδι ή ακόμη χειρότερα να τους τιμωρεί και να τους διώχνει.

Θα μπορούσε να υπάρξει μια διαφορετική προσέγγιση, ειδικά για συγκεκριμένους κλάδους όπου η έλλειψη εργατικών χεριών είναι κραυγαλέα : οικιακή φροντίδα, λάντζες, καθαριότητα, φροντιστές ηλικιωμένων, βοηθοί σε εστίαση και τουρισμό. Για όσους αποδεδειγμένα απασχολούνται σε τέτοιες δουλειές , θα μπορούσε να προβλεφθεί μια γρήγορη και σαφής διαδικασία νομιμοποίησης , με αυστηρές αλλά εφαρμόσιμες προϋποθέσεις.

_ Δήλωση εργοδότη ότι προτίθεται να απασχολήσει τον εργαζόμενο.

_Καθαρό ποινικό μητρώο από τη χώρα προέλευσης.

_Δήλωση σταθερής διεύθυνσης διαμονής στην Ελλάδα.

_Βασική γνώση ελληνικών , πιστοποιημένη με παρακολούθηση μαθημάτων είτε στη χώρα προέλευσης , είτε εδώ.

_ Τεκμηριωμένη εργασιακή προϋπηρεσία στον συγκεκριμένο κλάδο.

Με αυτόν τον τρόπο, σπάει ο κύκλος της παράνομης εργασίας, αυξάνονται τα δημόσια έσοδα από εισφορές και φόρους, προστατεύονται οι ίδιοι οι εργαζόμενοι από εκμετάλλευση , ενώ ταυτόχρονα η κοινωνία καλύπτει τις πραγματικές της ανάγκες.

Είναι καιρός να παραδεχτούμε ότι η Ελλάδα δεν μπορεί ούτε να κλείσει ερμητικά τα σύνορα της , ούτε να απορροφήσει απεριόριστες ροές χωρίς σχέδιο και προϋποθέσεις. Μπορεί όμως να ορίσει με ειλικρίνεια ποιους χρειάζεται, σε ποιους τομείς, με ποιους κανόνες. Να υπερασπιστεί τα σύνορα της, αλλά και να ανοίξει θεσμικές , καθαρές και απλουστευμένες διαδρομές νόμιμης μετανάστευσης εκεί όπου η οικονομία «φωνάζει» ότι χρειάζεται χέρια. Οι μετανάστες δεν είναι όλοι ίδιοι, ούτε μόνο « αριθμοί». Υπάρχουν άνθρωποι που η χώρα μας τους έχει ανάγκη και οι άνθρωποι που χρειάζονται τη δική μας προστασία , ακόμη και αν δεν μπορούν να μείνουν εδώ μόνιμα. Η κατηγορία των μεταναστών που εργάζονται ως οικιακό προσωπικό αποτελεί μια ειδική περίπτωση: γυναίκες που στάθηκαν δίπλα μας, βοήθησαν να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας, να φροντίσουμε τους γονείς μας, να σταθούμε όρθιοι σε δύσκολες εποχές. 

Αυτές οι γυναίκες αξίζουν το σεβασμό μας και τη στήριξη μας. Και η πολιτεία οφείλει να το αναγνωρίσει , με ένα ξεκάθαρο, δίκαιο και λειτουργικό πλαίσιο νομιμοποίησης και ένταξης. Γιατί σε μια χώρα που γερνάει και αδειάζει από εργατικά χέρια, όσοι προτίθενται να δουλέψουν εκεί όπου εμείς δεν πάμε πια, δεν είναι απλώς χρήσιμοι. Είναι απολύτως απαραίτητοι.