Σε ηλικία 99 ετών πέθανε η σπουδαία ιστορικός και καθηγήτρια Πανεπιστημίου, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, με μία σημαντική απώλεια να καταγράφεται στον χώρο των γραμμάτων. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αφήνει πλούσια παρακαταθήκη καθώς το έργο της ήταν σπουδαίο και η καριέρα της είχε πολλούς σταθμούς που επιβεβαιώνουν τη βαθιά γνώση της για την ιστορία. 

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ήταν η πρώτη γυναίκα πρύτανης στη Σορβόνη, με πλούσιο συγγραφικό έργο για το Βυζάντιο, βραβεύσεις, αλλά και έντονη παρουσία και καίριας τοποθετήσεις ως το τέλος της ζωής της. Στη Γαλλία είχε βραβευτεί, μεταξύ άλλων, με τον Μεγαλόσταυρο του Εθνικού Τάγματος της Τιμής, ενώ βραβεύσεις είχε και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Η τελευταία δημόσια τοποθέτηση για τα Γλυπτά του Παρθενώνα και τη ζωή

Τον περασμένο Δεκέμβριο, η σπουδαία ιστορικός είχε αναφερθεί στα Γλυπτά του Παρθενώνα, ενώ παράλληλα είχε τονίσει πως ζήτησε από τους Γάλλους να γίνουν «παράδειγμα».

Χαρακτηριστικά η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ είχε πει σχετικά με το αν θα επιστρέψουν στην Αθήνα τα Γλυπτά του Παρθενώνα: «Αν οι Βρετανοί είναι πολιτισμένοι, ναι. Αν οι Βρετανοί το έχουν πάρει ότι είναι τα δικά τους πράγματα, όχι. Νομίζω ότι είναι πολιτισμένοι, άρα ελπίζω ότι αργά ή γρήγορα θα γυρίσουν». Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ είχε προσθέσει πως «άλλωστε, στη Γαλλία είμαι πρόεδρος της Επιτροπής και λέω συχνά στους Γάλλους, που έχουν μία μετόπη από τον Παρθενώνα, “δώστε τη για να είναι το παράδειγμα". Να δούμε ποιο θα γίνει πρώτο».

Στη συνέχεια, η ίδια είχε μιλήσει για τη ζωή χαρακτηρίζοντάς τη ως το μόνο θανάσιμο γεγονός. «Η ζωή είναι το μόνο θανάσιμο γεγονός. Μην νομίζεις ότι η τύχη σ’ τη φέρνει. Την κάνεις κιόλας. Οι υπεύθυνοι για τη ζωή είναι τώρα λίγοι πια. Περιμένουν είτε από το κράτος είτε από την Ευρώπη, είτε, είτε από κάποιον άλλον να τους κάνει τη ζωή καλύτερη. Η ζωή γίνεται καλύτερη μόνο με δική σου προσπάθεια».

Η ζωή της 

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης, Μικρασιάτης έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας. Αποφοίτησε από το Δ΄ Γυμνάσιο Αθηνών και σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και ήταν η υπεύθυνη μαθητριών του Παγκρατίου, υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη. Κατά τα Δεκεμβριανά, ακολούθησε τον ΕΛΑΣ Αθηνών, στην υποχώρηση του από την Αττική και επέστρεψε στον Βύρωνα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.

Την περίοδο του 1950, ενώ ήταν φοιτήτρια του πανεπιστημίου, εργάστηκε ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης. Μετά την αποφοίτησή της από τη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (1949-1953).

Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της. Δύο χρόνια μετά την άφιξή της, διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (Γαλλία) (CNRS) και το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη. Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres, με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, που εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις της Γαλλίας (Byzance et la mer, Παρίσι: Presses universitaires de France). Διετέλεσε Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας, έγινε Αντιπρύτανις (1970-1973) και το 1976, Πρύτανις στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris I). Ήταν η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία των 700 χρόνων του Πανεπιστημίου της Σορβόννης αλλά και η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως που είχε τέτοια θέση σε διεθνώς αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο. Εκεί γνώρισε τον σύζυγό της, τον Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), που ήταν αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας και ο οποίος καταγόταν από μεγαλοαστική οικογένεια του Παρισιού. Με τον Ζακ Αρβελέρ απέκτησε μία κόρη, την Μαρί-Ελέν. Μέχρι τον θάνατό της ζούσε μόνιμα στο Παρίσι.

Το έργο της και οι διακρίσεις 

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε Επίτιμη Διδάκτωρ του Αμερικανικού Πανεπιστημίου των Παρισίων (1989), του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθώς και των Πανεπιστημίων του Λονδίνου, του Βελιγραδίου, των Αθηνών, της Λίμα, του Νιου Μπράνσγουικ (Καναδάς), της Χάιφα, της Νέας Υόρκης, της Θεσσαλονίκης, του Φραίμπουργκ (Ελβετία), κ.α.

Ήταν τιμητικό μέλος των Ακαδημιών των Αθηνών, του Βερολίνου, της Βουλγαρίας, καθώς και της Βρετανικής Ακαδημίας. Επίσης, ήταν μέλος και συνεργάτιδα της Βασιλικής Ακαδημίας των Επιστημών, των Γραμμάτων και των Τεχνών του Βελγίου.

Έλαβε τις εξής τιμητικές διακρίσεις από τη Γαλλική Δημοκρατία:

- Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής
- Μεγαλόσταυρος του Εθνικού Τάγματος της Τιμής
- Διοικητής της Τάξης των Ακαδημαϊκών Φοινίκων
- Ταξιάρχης των Τεχνών και των Γραμμάτων
Ακόμη είχε λάβει τις εξής διακρίσεις: Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής (Ελλάδα), Επίτιμη Πολίτης (Γαλλία), Υψηλότατη Ταξιάρχης (Μεξικό), Ταξιάρχης της Εθνικής Ταξιαρχίας (Λουξεμβούργο), Υψηλότερη Ταξιάρχης της Ταξιαρχίας των Τιμών (Αυστρία), Ταξιάρχης της Βασιλικής Ταξιαρχίας της Δανίας, Ταξιάρχης των Επιστημών, της Παιδείας και της Τέχνης (Πορτογαλία), Ταξιάρχης της Ταξιαρχίας της Τιμής (Ιταλία), τιμητικό μετάλλιο από τη Πολωνική Ακαδημία Επιστημών και Ασημένιο Μετάλλιο του Ολυμπιακού Τάγματος από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ εθεωρείτο μία από τις πλέον εξέχουσες πανεπιστημιακές προσωπικότητες, ιδιαίτερα στη βυζαντινολογία, με πολύ μεγάλο αριθμό σχετικών διαλέξεων και ομιλιών εντός και εκτός Ελλάδας.