Η περίοδος της Σαρακοστής και ιδιαίτερα η Καθαρά Δευτέρα συνοδεύονται από αυξημένη κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων, γνωστών ως σαρακοστιανά. Στο τραπέζι κυριαρχούν όσπρια, λαδερά πιάτα χωρίς κρέας, αλλά και θαλασσινά όπως χταπόδια, καλαμάρια, θράψαλα, σουπιές, γαρίδες και μύδια, μαζί με προϊόντα όπως ο ταραμάς και το αυγοτάραχο. Ο χαλβάς αποτελεί σταθερή επιλογή επιδορπίου, διαθέσιμος πλέον σε πολλές εμπορικές παραλλαγές. Επειδή όμως πολλά από τα παραπάνω τρόφιμα, κυρίως τα αλιεύματα, είναι ευαλλοίωτα, ο ΕΦΕΤ υπενθυμίζει τη σημασία της σωστής επιλογής, αποθήκευσης και προετοιμασίας, ώστε να αποφεύγονται προβλήματα υγείας. 

Διαβάστε: Τι συμβολίζει η λαγάνα για την θρησκεία και από που προέρχεται

Σαρακοστιανά και φρεσκάδα: Τι να προσέχουμε στα αλιεύματα

Στα κεφαλόποδα, όπως χταπόδια, καλαμάρια και θράψαλα, που διατίθενται νωπά, κατεψυγμένα ή αποψυγμένα, ο καταναλωτής πρέπει να ελέγχει την οσμή, η οποία πρέπει να θυμίζει θάλασσα και όχι αμμωνία ή άλλες ξένες οσμές. Η επιφάνεια πρέπει να είναι υγρή και γυαλιστερή, τα πλοκάμια ανθεκτικά σε ελαφρύ τράβηγμα και η σάρκα συμπαγής και ελαστική. Τα μάτια οφείλουν να είναι γυαλιστερά και καθαρά. Ο ΕΦΕΤ επισημαίνει επίσης τη μορφολογική διαφορά ανάμεσα σε καλαμάρια και θράψαλα, ώστε να αποφεύγεται πιθανή παραπλάνηση. Τα καλαμάρια έχουν ρομβοειδές πτερύγιο που εκτείνεται σε μεγάλο μέρος του σώματος και δύο μακρύτερα πλοκάμια, ενώ τα θράψαλα διαθέτουν τριγωνικό πτερύγιο και δέκα πλοκάμια παρόμοιου μήκους.

Στα κατεψυγμένα προϊόντα δεν πρέπει να παρατηρείται αλλοιωμένη χροιά, ενώ συνήθως καλύπτονται από στρώμα πάγου. Τα αποψυγμένα αλιεύματα που πωλούνται χύδην πρέπει να φέρουν σαφή ένδειξη «αποψυχθέν» και να διατίθενται στην αρχική τους συσκευασία με το σήμα αναγνώρισης της εγκατάστασης όπου έγινε η απόψυξη. Υπενθυμίζεται ότι απαγορεύεται η απόψυξη στα καταστήματα λιανικής. Στα οστρακοειδή, όπως μύδια και στρείδια, το κέλυφος πρέπει να είναι κλειστό ή να κλείνει με ελαφριά πίεση, ενώ το περιεχόμενο πρέπει να είναι υγρό και άοσμο. Στα μαλακόστρακα, όπως γαρίδες και καραβίδες, ελέγχουμε τη χαρακτηριστική οσμή θάλασσας, τη σκληρότητα των ποδιών και την απουσία μαύρων κηλίδων.

 
Η ανακοίνωση του ΕΦΕΤ για τα σαρακοστιανά

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΕΦΕΤ δημοσίευσε ορισμένες χρήσιμες συμβουλές για την επιλογή τροφίμων που καταναλώνονται ειδικά την περίοδο της Σαρακοστής Αναλυτικότερα:

ΚΕΦΑΛΟΠΟΔΑ (π.χ. χταπόδια, καλαμάρια, θράψαλα, σουπιές)

Τα βρίσκουμε στην αγορά, είτε νωπά, είτε κατεψυγμένα, είτε αποψυγμένα. Στα νωπά προσέχουμε:

- Να μην έχουν δυσάρεστη οσμή, ή οσμή αμμωνίας, ή οποιαδήποτε άλλη οσμή, ξένη προς το προϊόν, αλλά να αναδίδουν την χαρακτηριστική οσμή της θάλασσας.

- Η επιφάνεια του σώματος να είναι υγρή και γυαλιστερή, ενώ τα πλοκάμια και οι βεντούζες να αντέχουν σε ελαφρύ τράβηγμα και να μην αποσπώνται εύκολα.

- Η σάρκα να είναι συμπαγής, ελαστική και γυαλιστερή ενώ τα μάτια να είναι γυαλιστερά, ζωηρά χωρίς κηλίδες. Ακόμη, έχοντας υπόψη ότι η αξία του καλαμαριού είναι υπερδιπλάσια από αυτή του θράψαλου, καλό είναι να έχουμε στο μυαλό μας τις διαφορές στα χαρακτηριστικά ανάμεσα στα καλαμάρια και τα θράψαλα όταν τα βλέπουμε ολόκληρα και να μπορούμε να τα ξεχωρίσουμε, για να αποφύγουμε κάποια πιθανή παραπλάνηση. Τα καλαμάρια και τα θράψαλα έχουν μια χαρακτηριστική μορφολογική διαφορά στη μορφή του πτερυγίου τους. Τα καλαμάρια έχουν ένα ρομβοειδές πτερύγιο που εκτείνεται στο μεγαλύτερο μήκος του σώματός τους, ενώ το πτερύγιο στα θράψαλα είναι τριγωνικού σχήματος και πιο πεπλατυσμένο. Όταν τα δύο είδη εκτίθενται νωπά πάνω στον πάγο είναι εύκολη η διάκρισή τους, γιατί τα θράψαλα διαθέτουν δέκα πλοκάμια παρόμοιου μήκους, ενώ τα καλαμάρια έχουν δύο χαρακτηριστικά πλοκάμια πιο επιμήκη σε σχέση με τα υπόλοιπα οκτώ. Τα κατεψυγμένα (συσκευασμένα ή χύμα) κεφαλόποδα δεν πρέπει να πωλούνται με αλλοιωμένη χροιά, ενώ συνήθως καλύπτονται από ένα στρώμα πάγου. Μετά την απόψυξη το περιεχόμενο πρέπει να έχει το χρώμα και την οσμή του νωπού προϊόντος. Τα αποψυγμένα αλιεύματα που πωλούνται χύδην, θα πρέπει να διατίθενται στην αρχική συσκευασία τους, η οποία θα πρέπει να φέρει το σήμα αναγνώρισης (οβάλ σφραγίδα) της εγκεκριμένης εγκατάστασης που πραγματοποιήθηκε η απόψυξή τους. Κατά την πώλησή τους πρέπει υποχρεωτικά εκτός από τις ενδείξεις στη συσκευασία τους να έχουν εμφανή δήλωση της αποψυγμένης κατάστασής τους με την αναγραφή της λέξης «αποψυχθέν» στην ενδεικτική πινακίδα πώλησης. Τονίζεται ότι απαγορεύεται η απόψυξη στα καταστήματα πώλησης.

ΟΣΤΡΑΚΟΕΙΔΗ (π.χ. μύδια, κυδώνια, γυαλιστερές, στρείδια, αχιβάδες, χτένια). Εφόσον πωλούνται νωπά με κέλυφος θα πρέπει να είναι ζωντανά και αυτό φαίνεται εύκολα αν ισχύουν τα εξής:

-Το κέλυφος είναι κλειστό και ανοίγει πολύ δύσκολα ή αν είναι μερικώς ανοιχτό με την ελάχιστη πίεση πάνω στο κέλυφός κλείνει μόνο του ερμητικά.

-Το περιεχόμενο είναι υγρό, καθαρό και άοσμο.

- Η σάρκα είναι υγρή, γερά προσκολλημένη στο κέλυφος. Είναι χαρακτηριστικό ότι με τσίμπημα καρφίτσας ή με λίγες σταγόνες λεμονιού προκαλείται συστολή του σώματος. Για τα αποφλοιωμένα μύδια που πωλούνται πάνω σε πάγο, παρατηρούμε αν η σάρκα τους είναι γυαλιστερή, συνεκτική και αναδίδει μυρωδιά θάλασσας. Τα μύδια πωλούνται επίσης και κατεψυγμένα με ή δίχως κέλυφος.

ΜΑΛΑΚΟΣΤΡΑΚΑ (π.χ. γαρίδες, καραβίδες, αστακοί, καβούρια) Τα βρίσκουμε στην αγορά είτε ως νωπά, είτε ως κατεψυγμένα, είτε ως αποψυγμένα. Όσον αφορά τα νωπά, ελέγχουμε ότι:

- Δεν έχουν δυσάρεστη οσμή, αλλά αναδίδουν την χαρακτηριστική οσμή της θάλασσας.

- Τα πόδια τους είναι στερεά κολλημένα στο σώμα και σκληρά.

- Η μεμβράνη του θώρακα είναι τεντωμένη, ανθεκτική και διαφανής.

- Το κεφάλι και ο θώρακας είναι ανοιχτόχρωμα, όχι μελανού χρώματος και δεν πρέπει να έχουν μαύρες κηλίδες.

- Να έχουν αντανακλαστικές κινήσεις στα μάτια, στις κεραίες και στα πόδια όταν είναι ζωντανά. Γενικά, να γνωρίζουμε ότι οι φρέσκες γαρίδες γλιστρούν εύκολα από το χέρι.

Οι αχινοί πρέπει κατά την αγορά τους να είναι ζωντανοί, κάτι που διακρίνεται εύκολα από την κίνηση των αγκαθιών τους. Όταν επιλέγουμε κονσέρβες ιχθυηρών που διατηρούνται στο ψυγείο ή εκτός ψυγείου, προσέχουμε να είναι ακέραιες και σφραγισμένες, χωρίς βαθουλώματα ή διογκώσεις.

Σαρακοστιανά εδέσματα κα τροφικές αλλεργίες

Ο ταραμάς συναντάται σε μορφή πάστας και πρέπει να έχει ομοιόμορφο χρώμα. Πιθανή αλλοίωση στον ταραμά διαπιστώνεται από την εμφάνιση μούχλας, την ξηρότητα, την τάγγιση, την πικρή ή ξινή γεύση.

Τόσο τα ψάρια, τα μαλάκια και τα οστρακοειδή, όπως και οι σπόροι σησαμιού και οι ξηροί καρποί (πρώτες ύλες για τον χαλβά) είναι από τις ουσίες που μπορεί να προκαλέσουν αλλεργίες ή δυσανεξίες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει με κανονισμό τις 14 ουσίες ή προϊόντα που προκαλούν πιο συχνά τροφικές αλλεργίες ή δυσανεξίες (παράρτημα ΙΙ του Κανονισμού 1169/2011).

Οι ουσίες αυτές πρέπει να αναγράφονται ευκρινώς στα προσυσκευασμένα τρόφιμα, είτε χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη, είτε μπορεί να περιέχονται ίχνη αυτών από διασταυρούμενη επιμόλυνση.

Στα μη προσυσκευασμένα τρόφιμα και σε χώρους μαζικής εστίασης οι υπεύθυνοι πρέπει να είναι σε θέση να μας παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες είτε μέσω του μενού, είτε μέσω πινακίδων, είτε και προφορικά εφόσον υπάρχει γραπτή ενημέρωση (σε μενού, σε καταλόγους ή σε πινακίδες) για την ύπαρξη αλλεργιογόνων στα τρόφιμα. Αν σκοπεύουμε να μαγειρέψουμε κάτι για φίλους ή την οικογένειά μας ή να πραγματοποιήσουμε κάποιο τραπέζι, δεν ξεχνάμε να τους ρωτήσουμε αν υποφέρουν από κάποια τροφική αλλεργία, ώστε να προσέξουμε τα υλικά που θα χρησιμοποιήσουμε ή να τους προειδοποιήσουμε να μην φάνε κάποια από τα φαγητά.

Αν κάποιος νιώσει αδιαθεσία ή παρουσιάσει αλλεργική αντίδραση μετά από κατανάλωση κάποιου τρόφιμου, θα πρέπει να αναζητήσει άμεσα ιατρική βοήθεια.