Η Μεγάλη Σαρακοστή είναι η πιο κατανυκτική και ουσιαστική περίοδος της εκκλησιαστικής ζωής, καθώς προηγείται του Πάσχα και προετοιμάζει τους πιστούς για την Ανάσταση. Ονομάζεται «Μεγάλη» για να διακρίνεται από τη νηστεία των Χριστουγέννων, η οποία είναι συντομότερη και λιγότερο αυστηρή, αλλά και για τη βαθιά πνευματική της σημασία.

Η ονομασία «Σαρακοστή» προέρχεται από τη σαρανταήμερη νηστεία του Ιησού Χριστού στην έρημο, γεγονός που καθόρισε και τον χαρακτήρα της. Η νηστεία αυτή καθιερώθηκε ήδη από τον 4ο αιώνα μ.Χ. και με την πάροδο του χρόνου διαμορφώθηκε στη σημερινή της μορφή.

Πόσο διαρκεί η Μεγάλη Σαρακοστή

Αρχικά, η νηστεία διαρκούσε έξι εβδομάδες. Αργότερα προστέθηκε ακόμη μία, με αποτέλεσμα σήμερα η Μεγάλη Σαρακοστή να εκτείνεται σε 48 ημέρες.

Ξεκινά την Καθαρά Δευτέρα και ολοκληρώνεται το Μεγάλο Σάββατο, λίγο πριν την Ανάσταση. Πρόκειται για μια πορεία σταδιακής πνευματικής προετοιμασίας, που κορυφώνεται στη Μεγάλη Εβδομάδα.

Η Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία

Κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής, κάθε Τετάρτη και Παρασκευή τελείται η Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία. Σε αυτήν, οι πιστοί μπορούν να μεταλάβουν Θεία Κοινωνία, η οποία όμως έχει καθαγιαστεί την προηγούμενη Κυριακή.

Η ακολουθία αυτή έχει έντονο κατανυκτικό χαρακτήρα και υπογραμμίζει το πνεύμα εγκράτειας και εσωτερικής σιωπής που χαρακτηρίζει τη Σαρακοστή.

Οι ξεχωριστές ημέρες της Μεγάλης Σαρακοστής

Η περίοδος αυτή δεν είναι ενιαία, αλλά περιλαμβάνει ημέρες και Κυριακές με ιδιαίτερο θεολογικό και ιστορικό περιεχόμενο.

Το Σάββατο του Αγίου Θεοδώρου

Το πρώτο Σάββατο της νηστείας είναι αφιερωμένο στο θαύμα των κολλύβων του Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων, που προστάτευσε τους Χριστιανούς από δόλια προσπάθεια του αυτοκράτορα Ιουλιανού να μολύνει τα τρόφιμα.

Α’ Κυριακή των Νηστειών – Κυριακή της Ορθοδοξίας

Τιμάται η αναστήλωση των ιερών εικόνων το 843 μ.Χ., γεγονός που σφράγισε οριστικά τη νίκη της Ορθοδοξίας απέναντι στην εικονομαχία.

Β’ Κυριακή των Νηστειών

Αφιερωμένη στον Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, μεγάλο θεολόγο και υπερασπιστή της ορθόδοξης πίστης.

Γ’ Κυριακή των Νηστειών – Σταυροπροσκύνηση

Στο μέσον της Σαρακοστής προβάλλεται ο Τίμιος Σταυρός, ώστε οι πιστοί να αντλήσουν δύναμη και κουράγιο για τη συνέχεια του πνευματικού αγώνα.

Δ’ Κυριακή των Νηστειών

Η Εκκλησία τιμά τον Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, συγγραφέα του έργου «Κλίμαξ», που περιγράφει τα στάδια της πνευματικής ανάβασης.

Η Ε’ εβδομάδα και τα κορυφαία τροπάρια

Την Τετάρτη της Ε’ εβδομάδας ψάλλεται ο Μέγας Κανόνας, έργο του Άγιος Ανδρέας Κρήτης. Μέσα από εκατοντάδες τροπάρια, παρουσιάζεται ολόκληρη η βιβλική ιστορία ως κάλεσμα σε μετάνοια.

Την Παρασκευή της ίδιας εβδομάδας ψάλλεται ο Ακάθιστος Ύμνος, αφιερωμένος στην Παναγία, ως ευχαριστία για την προστασία της προς την Κωνσταντινούπολη και τον χριστιανικό λαό.

Οι τελευταίες ημέρες πριν τη Μεγάλη Εβδομάδα

Ε’ Κυριακή των Νηστειών

Αφιερωμένη στην Οσία Μαρία η Αιγυπτία, πρότυπο βαθιάς μετάνοιας και πνευματικής μεταμόρφωσης.

Σάββατο του Λαζάρου

Ημέρα που τιμάται το θαύμα της ανάστασης του Λαζάρου, προαναγγελία της Ανάστασης του Χριστού.

Κυριακή των Βαΐων

Η τελευταία Κυριακή της Σαρακοστής, αφιερωμένη στη θριαμβευτική είσοδο του Χριστού στα Ιεροσόλυμα, με τον λαό να τον υποδέχεται με βάγια και επευφημίες.