Ημέρα μνήμης για τους Εβραίους της Θεσσαλονίκηςήταν το μεσημέρι της Κυριακής (15/3), με πολίτες να συγκεντρώνονται στην πλατεία Ελευθερίας για να τιμήσουν τα θύματα του ναζισμού. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε πορεία προς τον παλαιό σιδηροδρομικό σταθμό, από όπου κατά τη διάρκεια της Κατοχής αναχώρησαν οι συρμοί που μετέφεραν τους Εβραίους της πόλης στα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου. Στον ίδιο χώρο προγραμματίζεται να ανεγερθεί το Μουσείο Ολοκαυτώματος.
Έναρξη των εργασιών για το Πάρκο Μνήμης στην πλατεία Ελευθερίας
Η φετινή συγκέντρωση στην πλατεία Ελευθερίας συμπίπτει με την έναρξη των εργασιών ανάπλασης του χώρου, ο οποίος πρόκειται να μετατραπεί σε Πάρκο Μνήμης. Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, το έργο θα αποδοθεί στους πολίτες σε περίπου δεκατέσσερις μήνες. Το έργο, με τίτλο «Βιοκλιματική Ανάπλαση της Πλατείας Ελευθερίας», έχει προϋπολογισμό 6.333.643,13 ευρώ και χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από το Πράσινο Ταμείο, με δικαιούχο τον Δήμο Θεσσαλονίκης.
Αποκαλυπτήρια της αναμνηστικής πλάκας
Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης, ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης Δαβίδ Σαλτιέλ και η επιζήσασα του Ολοκαυτώματος Λόλα Άντζελ, μαζί με τα παιδιά και τα εγγόνια της, προχώρησαν στα αποκαλυπτήρια της αφιερωματικής πλάκας. Η πλάκα υπενθυμίζει ότι το έργο της ανάπλασης ξεκίνησε στις 15 Μαρτίου 2026, κατά τη θητεία του δημάρχου Στέλιου Αγγελούδη, 83 χρόνια μετά την αναχώρηση του πρώτου συρμού για το Άουσβιτς – Μπίρκεναου.
Η ιστορική μνήμη του «Μαύρου Σαββάτου»
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε ιδιαίτερα φορτισμένο κλίμα, στον χώρο όπου γράφτηκε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας της πόλης. Στις 11 Ιουλίου 1942, περίπου 9.000 Εβραίοι άνδρες της Θεσσαλονίκης συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Ελευθερίας από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής. Εκεί υπέστησαν δημόσιους εξευτελισμούς και καταγράφηκαν για καταναγκαστική εργασία. Το γεγονός έμεινε γνωστό ως «Μαύρο Σάββατο». Από εκεί ξεκίνησε ουσιαστικά το σχέδιο εκτοπισμού και εξόντωσης της εβραϊκής κοινότητας της πόλης, που οδήγησε στον αφανισμό περίπου 50.000 ανθρώπων.
Αγγελούδης: «Ημέρα δικαίωσης για τη Θεσσαλονίκη»
Στις ομιλίες που ακολούθησαν, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης αναφέρθηκε στον ιστορικό συμβολισμό της στιγμής, τονίζοντας ότι η μετατροπή της πλατείας σε Πάρκο Μνήμης αποτελεί πράξη ιστορικής δικαιοσύνης. «Νομίζω πως σήμερα είναι μια μέρα δικαίωσης. Είναι μια μέρα που η Ιστορία θα γράψει ότι είναι μια νίκη για τη Θεσσαλονίκη, για την απόδοση στους πολίτες ενός ακόμη δημόσιου χώρου, της πλατείας Ελευθερίας, ενός από τους σημαντικότερους και ιστορικότερους δημόσιους χώρους της πόλης, που θα είναι χώρος πρασίνου αλλά και χώρος μνήμης», ανέφερε ο Στέλιος Αγγελούδης. Παράλληλα, έκανε ειδική αναφορά στον πρώην δήμαρχο Θεσσαλονίκης Γιάννη Μπουτάρη, επισημαίνοντας τη συμβολή του στην προώθηση της ιδέας για την ανάπλαση της πλατείας.
«Πριν ξεκινήσω θα ήθελα την οφειλόμενη τιμή σε έναν καλό φίλο που δεν είναι σήμερα μαζί μας, ενώ θα το ήθελα, στον πρώην δήμαρχο Γιάννη Μπουτάρη. Υλοποιούμε σήμερα τη δική του ιδέα, τη δική του αρχή, για να είμαστε σήμερα εδώ», σημείωσε. Ο ίδιος πρόσθεσε ότι η πόλη «κερδίζει το δικαίωμα να κοιτάξει ξανά στα μάτια τους 9.000 συμπολίτες μας, Έλληνες Εβραίους, που εκείνο το Μαύρο Σάββατο του Ιουλίου του 1942 υπέστησαν εξευτελισμούς σε αυτόν τον τόπο μαρτυρίου».
«Το Πάρκο Μνήμης θα θυμίζει την ιστορική αλήθεια»
Ο δήμαρχος υπογράμμισε ότι το Πάρκο Μνήμης θα λειτουργεί ως ζωντανή υπενθύμιση της ιστορίας της πόλης και της τραγωδίας της εβραϊκής κοινότητας. «Το Πάρκο Μνήμης στην πλατεία Ελευθερίας θα είναι εδώ, στην καρδιά της πόλης, για να θυμίζει και να διδάσκει. Να θυμίζει στις νέες γενιές ότι αυτό το ζωντανό κομμάτι της ταυτότητας της Θεσσαλονίκης διώχθηκε και εξοντώθηκε, αλλά και να μας υπενθυμίζει πως ο φασισμός είναι ο χειρότερος εχθρός και ότι η γνώση της Ιστορίας είναι το ισχυρότερο ανάχωμα απέναντι στη ρητορική του μίσους».
Σαλτιέλ: «Η πλατεία Ελευθερίας συνδέεται άμεσα με την τραγωδία της κοινότητας»
Ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης και του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, Δαβίδ Σαλτιέλ, αναφέρθηκε στη σημασία της ιστορικής μνήμης. «Αν υπάρχουν κάποιες τοποθεσίες στην πόλη που συνδέονται άμεσα και με ιδιαίτερο συμβολικό βάρος με τα ιστορικά γεγονότα που οδήγησαν στην απώλεια σχεδόν του 96% των μελών της κοινότητας, μία από αυτές είναι η πλατεία Ελευθερίας», τόνισε. Παράλληλα σημείωσε ότι το Πάρκο Μνήμης αποτελεί σημαντικό βήμα για την ανάδειξη της ιστορίας της Θεσσαλονίκης.
«Σήμερα, στον ίδιο τόπο, η Θεσσαλονίκη αποφασίζει όχι να ξανανοίξει πληγές, αλλά να δώσει μορφή στη μνήμη, μετατρέποντας το τραύμα σε δύναμη και τη θλίψη σε προοπτική». Ο ίδιος έκανε ειδική αναφορά στον δήμαρχο Θεσσαλονίκης για την υλοποίηση του έργου: «Ο δήμαρχός μας, ο Στέλιος Αγγελούδης, το προανήγγειλε, εξασφάλισε τους πόρους, επέμεινε για την υπέρβαση των εμποδίων και πέτυχε να το φέρει στην αφετηρία του».
Τόνισε επίσης ότι η πρωτοβουλία αποτελεί δικαίωση και για τον πρώην δήμαρχο της πόλης: «Είναι ταυτόχρονα και μια δικαίωση για τον αείμνηστο Γιάννη Μπουτάρη που τόσο προσπάθησε για να δείξει στην πόλη του ότι η μνήμη δεν αφορά μόνο την Κοινότητα, αλλά αφορά όλους μας».
Η συγκινητική μαρτυρία της Λόλα Άντζελ
Η επιζήσασα του Ολοκαυτώματος Λόλα Άντζελ μίλησε με συγκίνηση στους δημοσιογράφους για την περιπέτεια της οικογένειάς της. Η οικογένειά της συνελήφθη στην Αθήνα κατά τη διάρκεια της Κατοχής και μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο Μπέργκεν Μπέλζεν. Η ίδια ήταν μόλις έξι ετών και κατάφερε να επιβιώσει από βασανιστήρια, στερήσεις και κακουχίες.
Όπως ανέφερε, «νίκησε τον Χίτλερ» επιστρέφοντας και συνεχίζοντας τη ζωή της, έχοντας σήμερα δίπλα της τα παιδιά και τα εγγόνια της. Το μήνυμα που στέλνει είναι «ποτέ ξανά», αλλά και «ποτέ πια πόλεμος», υπογραμμίζοντας ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να ζουν με ειρήνη.
Ένας νέος μνημονικός άξονας για τη Θεσσαλονίκη
Η δημιουργία του Πάρκου Μνήμης σε συνδυασμό με την ανέγερση του Μουσείου Ολοκαυτώματος Θεσσαλονίκης φιλοδοξεί να δημιουργήσει έναν νέο μνημονικό άξονα για την πόλη, αναδεικνύοντας την πολυπολιτισμική ιστορία της και τη βαθιά σχέση της με την εβραϊκή κοινότητα.
Ποιοι παρευρέθηκαν στην εκδήλωση
Στην εκδήλωση και στην πορεία μνήμης προς τον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό παρευρέθηκαν εκπρόσωποι της κυβέρνησης, της Βουλής και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Την κυβέρνηση εκπροσώπησε ο υφυπουργός Εσωτερικών (Μακεδονίας – Θράκης) Κώστας Γκιουλέκας, ενώ παρόντες ήταν επίσης ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης, η υφυπουργός Εργασίας Άννα Ευθυμίου, ο Στράτος Σιμόπουλος ως εκπρόσωπος του προέδρου της Βουλής, καθώς και οι βουλευτές Θόδωρος Καράογλου, Φάνης Παππάς, Δημήτρης Κούβελας, Διαμαντής Γκολιδάκης και Πέτρος Παππάς.
Παρόντες ήταν ακόμη ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάζαρος Κυρίζογλου, ο πρόεδρος της ΠΕΔΚΜ Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, ο συντονιστής του γραφείου του πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη Γιάννης Παπαγεωργίου, εκπρόσωποι της Αυτοδιοίκησης, καθώς και ξένοι πρέσβεις και διπλωμάτες.
Οι δηλώσεις των κυβερνητικών στελεχών
Ο υφυπουργός Εσωτερικών (Μακεδονίας – Θράκης) Κώστας Γκιουλέκας δήλωσε: «Στην πλατεία αυτή κάποτε γονάτισε η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, γονάτισε η ηθική μπροστά στο ατσάλι και γονάτισε η ανθρωπότητα ολόκληρη μπροστά στη βία του ναζισμού και του φασισμού. Το "ποτέ ξανά" δεν είναι απλώς ένα σύνθημα, είναι στάση ζωής και χρέος όλων μας να μην επιτρέψουμε ποτέ να ξανασυμβεί κάτι τέτοιο».
Ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης ανέφερε: «Σήμερα είναι μια ιστορική μέρα. Έχουμε πλέον ένα Πάρκο Μνήμης που μας θυμίζει ότι ο αγώνας κατά της μισαλλοδοξίας είναι διαρκής και δεν σταματά ποτέ. Είναι μια φωνή που θα βγαίνει από εδώ για τη Θεσσαλονίκη, την Ελλάδα και για όλη την οικουμένη: ένα διαρκές "ποτέ ξανά"».
Η υφυπουργός Εργασίας Άννα Ευθυμίου δήλωσε: «Σήμερα είναι μια πολύ σημαντική μέρα. Είμαστε εδώ για να δίνουμε σε κάθε τόνο το μήνυμα του "ποτέ ξανά". Η εβραϊκή κοινότητα ήταν πάντοτε σύμφυτη με τη Θεσσαλονίκη και είναι πολύ σημαντικό ότι αρχίζει επιτέλους να υλοποιείται το Πάρκο Μνήμης, ένα έργο που θα θυμίζει για πάντα την ιστορία της πόλης».
En
