Χρόνιες διαδικασίες, ενστάσεις, οξείες αντιπαραθέσεις, αναβολές, προσφυγές, παλινωδίες, καθυστερήσεις και πόνος, ατελείωτος ανθρώπινος πόνος, χαρακτηρίζουν σχεδόν το σύνολο των µεγάλων δικών, ανεξαρτήτως της φύσης των εκδικαζόµενων υποθέσεων. Κατά την έναρξη της διαδικασίας, η έδρα του τριµελούς Εφετείου Κακουργηµάτων, ως πρωτοβάθµιου δικαστηρίου κατ’ Αρ. 97 του Συντάγµατος, αντιµετωπίζει πάντα προβλήµατα, αφού στις δικογραφίες περιέχονται πολυπρόσωπα κατηγορητήρια, µε δεκάδες ή και εκατοντάδες κατηγορουµένους, µάρτυρες και πληρεξούσιους δικηγόρους.

Αυτό συνέβη και στην αίθουσα «Γαιόπολις» του Πανεπιστηµίου της Λάρισας, όπου ξεκίνησε η δίκη για τη σιδηροδροµική τραγωδία της 28ης Φεβρουαρίου 2023 µε τους 57 νεκρούς και τους 120, τουλάχιστον, τραυµατίες. Από τις 23 Μαρτίου το δικαστήριο έχει συνεδριάσει δύο φορές και η τρίτη ορίστηκε για τις 27 Απριλίου. Λογικά, τα πρώτα βήµατα προς την εξοµάλυνση θα γίνουν από τον Μάιο - Ιούνιο µε την εξέταση του πρώτου µάρτυρα. ∆εν είναι όµως πάντα… λογικά τα πράγµατα.


∆εν λογοδότησαν

Το µεσηµέρι της 7ης Σεπτεµβρίου 1999 ο ισχυρός σεισµός των 5,9 Ρίχτερ έπληξε την Αττική, µε συνέπεια να χάσουν τη ζωή τους 145 άνθρωποι, εκ των οποίων 39 εργαζόµενοι στο εργοστάσιο της Ρικοµέξ στο Μενίδι. Οι οικογένειες των θυµάτων του ερειπίου αποζηµιώθηκαν 13 χρόνια µετά, το 2012, από την Περιφέρεια Αττικής… τιµής ένεκεν κυριολεκτικά (!), µε το ποσό των 13 εκατ. ευρώ περίπου. Τούτο διότι οι υπηρεσίες σε προγενέστερους ελέγχους δεν είχαν διαπιστώσει κανένα πρόβληµα στατικότητας στην κατασκευή, ενώ στα δικαστήρια απαλλάχθηκαν όλοι οι κατηγορούµενοι, επιστρέφοντας κανονικά στις
εργασίες τους.

Το Μικτό Ορκωτό ∆ικαστήριο συνήλθε µε πέντε χρόνια καθυστέρηση, το 2004, παρότι στο σκεπτικό της πρότασής της η εισαγγελέας Πρωτοδικών Γ. Αδειλίνη (µετέπειτα εισαγγελέας του Αρείου Πάγου) χαρακτήριζε «οιονεί τάφο» το εργοστάσιο. Στο εδώλιο του κατηγορουµένου κάθισαν τέσσερα άτοµα. Αρχικώς είχαν προταθεί 11, όµως το Συµβούλιο Εφετών έκρινε έξι ως υπαιτίους, ενώ άλλοι δύο στην πορεία πέτυχαν τη µη παραποµπή τους. Πρωτοβάθµια αθωώθηκαν οι δύο και ο αρχιτέκτονας µε τον µηχανικό καταδικάστηκαν σε φυλάκιση πέντε ετών, καθώς το δικαστήριο µετέτρεψε το κακούργηµα της εκ προθέσεως ανθρωποκτονίας σε πληµµεληµατική αµέλεια. Οι ιδιοκτήτες της Ρικοµέξ πτώχευσαν την επιχείρηση, αρνούµενοι να καταβάλουν αποζηµιώσεις. Στο Μικτό Ορκωτό Εφετείο το 2007 κηρύχθηκαν αθώοι και οι δύο κατηγορούµενοι. Οι επιχειρηµατίες δεν λογοδότησαν ποτέ.


Πέντε χρόνια μετά

Λίγα λεπτά µετά τις 10 τη νύχτα της 26ης Σεπτεµβρίου 2000, το πλοίο «Εξπρές Σάµινα», που είχε αναχωρήσει µε 472 επιβάτες και 61 άτοµα πλήρωµα από το λιµάνι του Πειραιά και τελικό προορισµό τους Λειψούς, προσέκρουσε στις βραχονησίδες Πόρτες, έξω από την Πάρο, και βυθίστηκε σε διάστηµα µόλις 25 λεπτών. Οι ψαράδες του νησιού ανοίχτηκαν αµέσως στο πέλαγος και µαζί µε λιµενικούς και στρατιώτες πάλευαν επί ώρες στα 8 Μποφόρ να σώσουν όσο περισσότερους µπορούσαν. Τελικά πνίγηκαν 81 άνθρωποι. Η τότε κυβέρνηση Σηµίτη, µε τον Χρ. Παπουτσή υπουργό Ναυτιλίας, προσπαθούσαν µετά µανίας να κουκουλώσουν το ναυάγιο.

Και το πέτυχαν. Την εποµένη του δυστυχήµατος η Εισαγγελία Σύρου άσκησε διώξεις για ανθρωποκτονία µε ενδεχόµενο δόλο. Στις 3 Οκτωβρίου προφυλακίστηκαν ο πλοίαρχος και ο υποπλοίαρχος και στις 29 Νοεµβρίου ο διευθύνων σύµβουλος της πλοιοκτήτριας Minoan Flying Dolphins, Παντελής Σφηνιάς, έβαλε τέλος στη ζωή του πέφτοντας από τον 6ο όροφο του κτιρίου της εταιρείας του στην Ακτή Μιαούλη. Το πόρισµα του Ανώτατου Συµβουλίου Ναυτικών Ατυχηµάτων εκδόθηκε έπειτα από τρία χρόνια (Ιούλιος 2003) και η δίκη του Τριµελούς Εφετείου Κακουργηµάτων διεξήχθη στο Εφετείο Πειραιά από τον Μάιο του 2005 έως τον Φεβρουάριο του 2006. Εκτός του πλοιάρχου και του υποπλοιάρχου, οι υπόλοιποι τέσσερις καταδικασθέντες άσκησαν έφεση και αφέθηκαν ελεύθεροι. Το 2007 στο Πενταµελές Εφετείο οι ποινές τους µειώθηκαν περαιτέρω και το 2010 ο Αρειος Πάγος µετέτρεψε σε 5,5 έτη την εφετειακή καταδίκη των 12 ετών του πλοιάρχου. Το 2014 το Συµβούλιο της Επικρατείας επιδίκαζε ακόµη αποζηµιώσεις σε συγγενείς θυµάτων.


Κανείς δεν βιαζόταν 

Στις 18 Σεπτεµβρίου 2013, ο ακτιβιστής καλλιτέχνης Παύλος Φύσσας έπεσε νεκρός στο Κερατσίνι. πλέον δεν βιαζόταν. Η έναρξη της δίκης ορίστηκε για τον Απρίλιο του 2015 και το Τριµελές Εφετείο «σερνόταν» έως το καλοκαίρι του 2019. Στις 7 Οκτωβρίου 2020 καταδικάστηκαν οµόφωνα 42 κατηγορούµενοι και οι πιο πολλοί φυλακίστηκαν. Πρόσφατα, στις 5 Μαρτίου, οι ποινές επικυρώθηκαν και από το Εφετείο, µε συνέπεια τη φυλάκιση τεσσάρων επιπλέον. Αν δεν µεσολαβούσε η άπρακτη περίοδος 2015- 2019, οι δίκες θα είχαν ολοκληρωθεί σε όλους τους βαθµούς τουλάχιστον 7-8 χρόνια νωρίτερα και µε πολύ βαρύτερες των 13 ετών ποινές.


Στα παρασκήνια

To απόγευµα της 23ης Ιουλίου 2018 ξέσπασε πυρκαγιά στον Νέο Βουτζά, η οποία, βοηθούντος του ισχυρού ανέµου, εξαπλώθηκε
στις πλαγιές και, αφού ξεπέρασε το ασφάλτινο «εµπόδιο» της Λεωφόρου Μαραθώνος, µπήκε στο Μάτι, στέλνοντας στον θάνατο 104 ταυτοποιηµένους ανθρώπους και 14 αταυτοποίητους. Κανείς, µα κανείς δεν προφυλακίστηκε και κανείς δεν ήρθε αντιµέτωπος µε τη ∆ικαιοσύνη. Χρειάστηκε να περάσουν τέσσερα χρόνια ώσπου να ξεκινήσει στο Τριµελές Πληµµελειοδικείο Αθηνών η δίκη µε 22 κατηγορουµένους. Εξι από αυτούς (επιτελείς της Πυροσβεστικής και της Πολιτικής Προστασίας) καταδικάστηκαν σε ποινές έως 111 έτη το 2024, αλλά για κανέναν δεν άνοιξε η πόρτα της φυλακής. Χαροκαµένοι συγγενείς και εκατοντάδες πληγέντες φώναζαν στο δικαστήριο: «Αίσχος, µας ξανακάψατε…».

Με τα πολλά, η Εισαγγελία Εφετών ζήτησε επανεξέταση των ποινών και των αθωώσεων. Τον περασµένο Ιούνιο, το Τριµελές Εφετείο Πληµµεληµάτων δεν αναγνώρισε ελαφρυντικά σε τέσσερις ανώτατους πρώην αξιωµατούχους και οδηγήθηκαν στη φυλακή (εκτιτέα πέντε έτη). Κι επειδή πολλά λέγονται σε βάρος της κοινωνίας από τους θεµατοφύλακες των θεσµών, από τα ως άνω συνάγεται αυθόρµητα πως το αυγό του φιδιού δεν εκκολάπτεται στις φωλιές του λαού, αλλά στα παρασκήνια της εκάστοτε εξουσίας.

Είχε... νεύρα

Σε ζητήµατα τροµοκρατίας, ιδίως στις δίκες της «17Ν» και του «ΕΛΑ», οι ταχύτητες στη διεξαγωγή των δικών αυξήθηκαν κατακόρυφα. Συγκεκριµένα, τον Μάρτιο του 2003 οι κατηγορούµενοι της µεγαλύτερης δολοφονικής οργάνωσης κάθισαν στο εδώλιο για σωρεία κακουργηµατικών πράξεων και έως το τέλος εκείνου του έτους καταδικάστηκαν. Τον Μάρτιο του 2007, σε δεύτερο βαθµό στο Πενταµελές Εφετείο Κακουργηµάτων Αθηνών, επιβλήθηκε στους 12 καταδικασθέντες συνολική ποινή 39 φορές ισόβια, 6.796 χρόνια κάθειρξη και χρηµατική ποινή 108.500 ευρώ. Η ∆ικαιοσύνη είχε… νεύρα.


Την έβγαλαν καθαρή

Τα σκήπτρα των καθυστερήσεων κρατά το δυσώδες χρηµατιστηριακό σκάνδαλο του 1999, όπου χάθηκαν 155 δισ. ευρώ και σχεδόν 20 χρόνια αργότερα απηλλάγησαν όλοι ανεξαιρέτως οι κατηγορούµενοι, µε συνέπεια έως σήµερα να υπάρχει έγκληµα χωρίς ένοχο. Συνολικά 23 εταιρείες ελέγχθηκαν από τη ∆ικαιοσύνη για χειραγώγηση µετοχών. Η δικαστική έρευνα για τις µετοχές-φούσκες ανεστάλη λόγω εµπλοκής της ανακρίτριας Χρ. Μπουρµπούλια στο παραδικαστικό κύκλωµα. Φυλακίστηκε και αποφυλακίστηκε το 2012.

Το 2009, βούλευµα του Συµβουλίου Πληµµελειοδικών παρέπεµπε 67 άτοµα σε δίκη. Στη συνέχεια, µε εφετειακό βούλευµα οι κατηγορούµενοι µειώθηκαν σε 42, οι οποίοι δικάστηκαν και αθωώθηκαν το 2013. Η Εισαγγελία του Αρείου Πάγου άσκησε αναίρεση κατά της αθωωτικής απόφασης, καθώς έκρινε πως η απαλλακτική απόφαση στερείτο ειδικής και εµπεριστατωµένης αιτιολογίας. Οι 36 εκ των 42 κατηγορουµένων (έξι είχαν πεθάνει) δικάστηκαν ξανά από το Τριµελές Εφετείο Κακουργηµάτων και αθωώθηκαν τελεσίδικα τον Μάρτιο του 2018 από την κατηγορία της απάτης, µε πλειοψηφία 2 προς 1.

* Δημοσιεύθηκε στα Παραπολιτικά