Σύμφωνα με το εορτολόγιο, η Εκκλησία σήμερα, Τρίτη του Πάσχα, 14 Απριλίου, τιμά τη μνήμη των 179 Οσιομαρτύρων της Νταού Πεντέλης, των Αγίων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης από τη Μυτιλήνη, του Αποστόλου Αριστάρχου, της μάρτυρος Αγίας Θωμαΐδος, καθώς και του Οσίου Σάββα του Νέου από την Κάλυμνο.

Σύμφωνα με το εορτολόγιο, σήμερα γιορτάζουν τα εξής ονόματα:

  • Αρίσταρχος
  • Θωμαΐς, Θωμαΐδα, Θωμαή
  • Σάββας, Σάβας, Σαββούλης, Σαββούλα, Σαβούλα, Σαβούλη *
  • Λαμπροτρίτη
  • Ραφαέλα, Ραφαέλλα, Ραφαήλα, Ραφαηλία, Ραφαήλ, Ραφαήλος, Ραφαέλος *
  • Νικόλαος, Νικόλας, Νίκος, Νικολός, Νικολής, Νικολάκης, Νικολέττα, Νικολούδα, Νικολίτσα, Νικολίνα, Νικολέτα, Νικόλ *
  • Ειρήνη, Ρένα, Ρήνα, Ρηνιώ, Ρηνούλα, Ειρήνα, Ειρήνγκω, Ρένια *

* Υπάρχουν και άλλες ημερομηνίες που γιορτάζει αυτό το όνομα.


Νεομάρτυρες Ραφαήλ, Νικόλαος και Ειρήνη

Ανήκουν στη χορεία των «νεοφανών» αγίων, καθώς τα γεγονότα του μαρτυρίου τους παρέμεναν άγνωστα για σχεδόν 500 χρόνια, μέχρι την αποκάλυψή τους μέσω οραμάτων το 1959 στη Λέσβο. Ο Αγ. Ραφαήλ γεννήθηκε στους Μύλους της Ιθάκης το 1410 (κατά κόσμον Γεώργιος Λασκαρίδης). Υπήρξε αξιωματικός του βυζαντινού στρατού, αλλά εγκατέλειψε τα εγκόσμια, έγινε μοναχός και αργότερα αρχιμανδρίτης. Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης (1453), κατέφυγε στη Λέσβο για να γλιτώσει από τους Οθωμανούς και εγκαταστάθηκε στη Μονή του Γενεσίου της Θεοτόκου, στον λόφο των Καρυών, κοντά στη Θερμή. Ο Αγ. Νικόλαος ήταν ο υποτακτικός και συνοδός του Ραφαήλ, καταγόταν από τη Θεσσαλονίκη, ήταν διάκονος και ακολούθησε τον γέροντά του στη Λέσβο, όπου ασκήτεψαν μαζί στην ίδια μονή. Η 12χρονη Αγ. Ειρήνη ήταν κόρη του προεστού της Θερμής, Βασιλείου. Η οικογένειά της είχε καταφύγει στο μοναστήρι μαζί με άλλους χριστιανούς κατά τη διάρκεια της τουρκικής επιδρομής του 1463. Την άνοιξη του ιδίου έτους, οι Τούρκοι κατέλαβαν το μοναστήρι και με φρικτά βασανιστήρια θανάτωσαν και τους τρεις. Την Ειρήνη την έκαψαν ζωντανή μέσα σε πιθάρι μπροστά στα μάτια των γονέων της, τον Νικόλαο τον βασάνισαν μέχρι θανάτου δεμένο σε δέντρο και τον Ραφαήλ τον έσυραν άγρια, τον κρέμασαν από μια καρυδιά και τον θανάτωσαν με πριόνι την Τρίτη της Διακαινησίμου 9 Απριλίου.

Η ιστορία τους ήρθε στο φως το 1959, όταν κατά τη διάρκεια εργασιών σε κτήμα στη Θερμή βρέθηκαν τάφοι και λείψανα. Οι Αγιοι εμφανίστηκαν σε πολλούς κατοίκους (με πρώτη την Αγγελική Μαράγκου), αποκαλύπτοντας τα ονόματα και τις λεπτομέρειες του βίου τους. Σήμερα, η Ιερά Μονή Αγίων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης στη Λέσβο είναι ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της Ελλάδας, όπου φυλάσσονται τα ιερά τους λείψανα και μαρτυρούνται πολυάριθμα θαύματα και κατά την ανεύρεσή τους και αργότερα. Πολλά επίσης είναι τα βιβλία που έχουν γραφεί, καθώς η συγκλονιστική ιστορία της αποκάλυψής τους ενέπνευσε πολλούς συγγραφείς. Τα σημαντικότερα και πιο γνωστά είναι «Σημείον Μέγα» του Φώτη Κόντογλου, που ήταν από τους πρώτους που κατέγραψαν τα γεγονότα της Λέσβου με το ιδιαίτερο ύφος του, το «Ιστορικό της Ιεράς Μονής Αγίων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης» της ηγουμένης Ευγενίας Κλειδαρά, που συνέγραψε μια ολόκληρη σειρά βιβλίων για τις εμφανίσεις, τα οράματα των πιστών και τα αναρίθμητα θαύματα που συνέβησαν από το 1959 και μετά, και το «Η ζωή εκ τάφων» του Μητροπολίτη Γουμενίσσης Δημητρίου.