Η δημογραφική κρίση που αντιμετωπίζει η Ελλάδα λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε διεθνές συνέδριο στην Ιθάκη με θέμα «Η Ελλάδα σε Δημογραφική Καμπή». Ο Βύρων Κοτζαμάνης, καθηγητής δημογραφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, ανέλυσε την πορεία που έχει πάρει το δημογραφικό ζήτημα στη χώρα μας, προειδοποιώντας για σημαντικές αλλαγές που έρχονται.

Διαβάστε: Ο δήμος που δίνει "δώρο" 3.000 ευρώ για κάθε νεογέννητο: Ποιοι το δικαιούνται

Το δημογραφικό της Ελλάδας μέχρι το 2060

Τα δεδομένα που παρουσίασε ο ειδικός δημογράφος είναι εντυπωσιακά. Μέχρι το 2060, η Ελλάδα αναμένεται να καταγράψει 60.000 περισσότερους θανάτους σε σχέση με τις γεννήσεις ετησίως. Παράλληλα, ο αναπαραγωγικός πληθυσμός της χώρας προβλέπεται να συρρικνωθεί κατά 35%, δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο που καθιστά αδύνατη την ισορροπία μεταξύ θανάτων και γεννήσεων.

Ο καθηγητής επισήμανε ότι παρά την αύξηση του προσδόκιμου ζωής στην Ελλάδα, παρατηρείται σημαντική επιβράδυνση στα δημογραφικά κέρδη των Ελλήνων μετά το 1990, ιδιαίτερα σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, εξαιρουμένων των πρώην σοσιαλιστικών κρατών.

Η πληθυσμιακή συρρίκνωση των τελευταίων ετών

Κατά την τελευταία 15ετία, το μεταναστευτικό ισοζύγιο της Ελλάδας παρέμεινε αρνητικό, με περισσότερους ανθρώπους να εγκαταλείπουν τη χώρα από όσους εισέρχονται. Συνδυαστικά με τα αρνητικά φυσικά ισοζύγια, όπου καταγράφηκαν 560.000 περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις μεταξύ 2011 και 2024, ο πληθυσμός της χώρας μειώθηκε κατά 715.000 άτομα.

Οι προβολές του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) και διεθνών οργανισμών υποδεικνύουν ότι οι θάνατοι θα συνεχίσουν να υπερβαίνουν τις γεννήσεις, οδηγώντας σε περαιτέρω πληθυσμιακή μείωση. Η δημογραφική γήρανση αναμένεται να συνεχιστεί αμείωτη, με τον συνολικό πληθυσμό να μειώνεται από 1,95 έως 2,45 εκατομμύρια άτομα μέχρι το 2060, επιστρέφοντας σε επίπεδα της δεκαετίας του 1950 ή 1960.

Η ηλικιακή μεταμόρφωση του πληθυσμού

Το 1951, οι άνω των 65 ετών αντιπροσώπευαν μόλις το 6,8% του πληθυσμού. Σήμερα, το ποσοστό έχει εκτοξευθεί στο 23,5%. Μέχρι το 2060, οι ηλικιωμένοι αναμένεται να αποτελούν το 30% έως 38% του συνολικού πληθυσμού, σε αντίθεση με το 6% με 7% έναν αιώνα νωρίτερα.

Αντίστοιχα, η ηλικιακή ομάδα 0 έως 19 ετών έχει συρρικνωθεί δραματικά από 38,5% το 1951 σε μόλις 18,5% σήμερα, αποτυπώνοντας την έντονη γήρανση του πληθυσμού.

Γιατί αποτυγχάνουν οι πολιτικές για το δημογραφικό

Ο ειδικός Βύρων Κοτζαμάνης τόνισε ότι δεν χρειάζεται πανικός, αλλά ρεαλιστική αντιμετώπιση της νέας πραγματικότητας. Ωστόσο, επέκρινε έντονα τον τρόπο που η Ελλάδα χειρίζεται το δημογραφικό ζήτημα. Σύμφωνα με τον καθηγητή, το βασικό πρόβλημα είναι ότι στην Ελλάδα σχεδιάζονται δημογραφικές πολιτικές χωρίς τη συμμετοχή δημογράφων. Αυτό οδηγεί σε μέτρα που αγνοούν τα χωρικά και ειδικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, όπως η νησιωτικότητα, με αποτέλεσμα να υλοποιούνται εξαιρετικά κοστοβόρες παρεμβάσεις χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα.

Τα επιδόματα των 2.000 και 5.000 ευρώ για την ενθάρρυνση της τεκνοποίησης δεν αποτελούν λύση, υπογράμμισε ο ειδικός. Ένα τέτοιο ποσό εξανεμίζεται γρήγορα και δεν μπορεί να ανταποκριθεί στο υψηλό κόστος ζωής και τους χαμηλούς μισθούς.

Τι χρειάζεται πραγματικά η Ελλάδα

Ο καθηγητής Κοτζαμάνης ήταν σαφής ως προς τις προτεραιότητες: η χώρα χρειάζεται άμεσα ποιοτικά σχολεία, αξιόπιστη δημόσια εκπαίδευση, μια κοινωνία με λιγότερες ανισότητες και περισσότερη αλληλεγγύη. Τα σχολικά κτίρια καταρρέουν και υπάρχει έλλειψη προσωπικού, ενώ η δημιουργία ενός ιδανικού περιβάλλοντος για την ανατροφή παιδιών αποτελεί προϋπόθεση για την αύξηση των γεννήσεων.

Δυστυχώς, η Ελλάδα επιλέγει συμπληρωματικές πολιτικές χωρίς μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό, με αποτέλεσμα τα φτωχά αποτελέσματα. Η άγνοια δεν βοηθά στην αντιμετώπιση των προκλήσεων, τόνισε ο ειδικός, επισημαίνοντας ότι η χώρα έχει μεταβληθεί ριζικά σε σχέση με 70 χρόνια πριν.

Τα δύο πλεονεκτήματα που μπορούν να αλλάξουν την κατάσταση

Παρά τη δυσοίωνη εικόνα, ο καθηγητής εντόπισε δύο θετικά στοιχεία που μπορούν να συμβάλουν στην αντιστροφή της δημογραφικής κρίσης στην Ελλάδα.

Πρώτον, οι Έλληνες που μεταναστεύουν διατηρούν ισχυρούς υλικούς και συναισθηματικούς δεσμούς με την πατρίδα, γεγονός που διευκολύνει την επιστροφή τους. Δεύτερον, πολλοί νέοι άνθρωποι έχουν κουραστεί από τη ζωή στην Αθήνα και άλλα μεγάλα αστικά κέντρα, εμφανίζοντας αυξημένη διάθεση να μετακομίσουν στην ελληνική περιφέρεια και να δημιουργήσουν εκεί οικογένεια.

Αυτά τα δύο στοιχεία, σε συνδυασμό με ορθολογικές και μακροπρόθεσμες πολιτικές που θα σχεδιάζονται με τη συμμετοχή ειδικών δημογράφων, θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος της Ελλάδας.