Σε αυτοσχέδιο ρινγκ µετατρέπονται σχεδόν καθηµερινά οι ελληνικοί δρόµοι, µε τα περιστατικά βίας µεταξύ οδηγών να έχουν αυξηθεί τόσο σε συχνότητα όσο και σε ένταση. Από λεκτικές επιθέσεις, απειλές και χειρονοµίες µέχρι ξυλοδαρµούς, τραυµατισµούς, ακόµα και ανθρωποκτονίες, το φαινόµενο «road rage» έχει αρχίσει να απασχολεί σοβαρά τόσο τους ειδικούς όσο και τις Αρχές.

Διαβάστε: Ηλιούπολη: Αυτά είναι τα κοινά σημεία στο ημερολόγιο και στο ιδιόχειρο σημείωμα των 17χρονων που πήδηξαν μαζί από ταράτσα πολυκατοικίας (Βίντεο)

Η επιθετική οδική συµπεριφορά αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κοµµάτι της καθηµερινότητάς µας, µε τα περιστατικά που έχουν καταγραφεί το τελευταίο χρονικό διάστηµα να προκαλούν µεγάλη ανησυχία. Ήταν τέλη του περασµένου Απριλίου όταν µια 23χρονη κατέληξε στο νοσοκοµείο µε κάταγµα στο πόδι έπειτα από άγρια επίθεση που δέχθηκε από έναν 59χρονο οδηγό µηχανής. Ειδικότερα, ο δράστης κατέβηκε από τη µηχανή του και επιτέθηκε στη γυναίκα, χτυπώντας τη στο πρόσωπο και σπρώχνοντάς τη µε δύναµη στο έδαφος, γιατί δεν µπορούσε να την περιµένει να παρκάρει.

Λίγες ηµέρες αργότερα, στο κέντρο του Άργους Ορεστικού, µια διαφωνία για µια θέση στάθµευσης εξελίχθηκε σε σκηνικό άγριο ξυλοδαρµού στη µέση του δρόµου. Σύµφωνα µε πληροφορίες, όλα ξεκίνησαν όταν ένας άνδρας και µία γυναίκα διεκδίκησαν ταυτόχρονα την ίδια θέση πάρκινγκ. Η κατάσταση δεν άργησε να ξεφύγει, όταν η γυναίκα έκανε χειρονοµία προς τον άλλον οδηγό. Τότε, εκείνος φέρεται να της επιτέθηκε, µε τους δύο εµπλεκοµένους να καταλήγουν στο Κέντρο Υγείας της περιοχής, όπου µεταφέρθηκαν για να τους παρασχεθούν οι πρώτες βοήθειες. Ακόµα, ένας 45χρονος µεταφέρθηκε στο νοσοκοµείο «Γ. Γεννηµατάς» ύστερα από συµπλοκή µε έναν 55χρονο στο Γαλάτσι, που επίσης ξεκίνησε µε αφορµή µια θέση πάρκινγκ.

Παρόµοια περιστατικά, που µέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν µεµονωµένα, πλέον επαναλαµβάνονται σχεδόν καθηµερινά. Μάλιστα, κάποια από αυτά έχουν καταλήξει σε τραγωδίες. Τον Νοέµβριο του 2024, ένας 29χρονος γνώστης πολεµικών τεχνών ξυλοκόπησε µέχρι θανάτου έναν 58χρονο στον Νέο Κόσµο, ύστερα από διαπληκτισµό για την προτεραιότητα στον δρόµο.

Από τις πιο ακραίες περιπτώσεις ήταν και εκείνη στον Πειραιά τον Σεπτέµβριο του 2023, όταν ένας 68χρονος πυροβόλησε και τραυµάτισε θανάσιµα 39χρονο υπάλληλο πάρκινγκ, ύστερα από διαρκείς διαπληκτισµούς για τον τρόπο στάθµευσης του οχήµατός του.


Πώς εκδηλώνεται το φαινόμενο του "road rage"

Σηµειώνεται πως µελέτη εννέα επιστηµόνων του Εργαστηρίου Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστηµίου Αθηνών (την οποία υπογράφουν οι καθηγητές ∆. Κούζος, Κ. Κάτσος, Ι. Αναστοπούλου, Χρ. Κολεντίνης, Ν. Γούτας, ∆. Βλαχοδηµητρόπουλος, Κ. Μωραΐτης, Χ. Σπηλιοπούλου και Εµ. Σακελλιάδης) σκιαγραφεί τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του φαινοµένου «road rage». Σύµφωνα µε την έρευνα, η µεγαλύτερη συχνότητα περιστατικών καταγράφεται τις απογευµατινές ώρες, µε κορύφωση περίπου στις 6 µ.µ., ενώ αυξηµένα περιστατικά σηµειώνονται και λίγο πριν από τη 1 µ.µ. και γύρω στις 5 µ.µ. - χρονικά σηµεία που συνδέονται µε τη λήξη των εργασιακών ωραρίων και την έντονη κυκλοφοριακή συµφόρηση. Οσον αφορά το προφίλ των εµπλεκόµενων προσώπων, οι δράστες είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα, και συγκεκριµένα σε ποσοστό 93,7%, Ελληνες άνδρες, κυρίως ηλικίας 18 έως 29 ετών.

Τα θύµατα είναι επίσης κυρίως Έλληνες άνδρες (87%), εργαζόµενοι (72,3%) και ηλικίας 40-49 ετών (26,6%). Ωστόσο, οι ειδικοί εµφανίζονται διχασµένοι ως προς το αν πρόκειται για ένα νέο κοινωνικό φαινόµενο ή για µεµονωµένες εκρήξεις βίας, που απλώς συµβαίνουν συχνότερα µέσα στην καθηµερινή πίεση της πόλης.


Γιάννης Πανούσης: Η κακιά στιγµή δεν ελέγχεται εύκολα

Ο οµότιµος καθηγητής Εγκληµατολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών, Γιάννης Πανούσης, µιλώντας στα «ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ», εκτιµά ότι τα πρόσφατα περιστατικά δεν συνιστούν απαραίτητα ένα ενιαίο εγκληµατικό φαινόµενο, έστω και περιστασιακό. «Προφανώς η συσσώρευση παρόµοιων περιστατικών -αν και το καθένα έχει τα δικά του, ιδιαίτερα χαρακτηριστικά- δίνει την εντύπωση ότι “κάποιο καινούργιο έγκληµα γεννιέται”. Ωστόσο, δεν πιστεύω ότι είναι πράγµατι έτσι τα πράγµατα», αναφέρει. Όπως εξηγεί, το βασικό κοινό στοιχείο είναι «ένας κακώς εννοούµενος παρορµητισµός και µια τυφλή εκτόνωση θυµού και οργής». Ο ίδιος περιγράφει ως πιο πιθανό δράστη τον λεγόµενο «αιµατώδη τύπο» - έναν άνθρωπο οξύθυµο, ευερέθιστο και φιλόνικο, που «παίρνει εύκολα φωτιά».

Σύµφωνα µε τον κ. Πανούση, πολλοί επιτιθέµενοι λειτουργούν µε έναν ιδιότυπο αµυντικό αυτοµατισµό, πιστεύοντας ότι απονέµουν οι ίδιοι «προσωπική δικαιοσύνη», δεδοµένου ότι -κατά τη γνώµη τους- το θύµα τούς φταίει. «Κοινωνιοπαθής ή νευρωτικός, ο δράστης χαρακτηρίζεται από υπερτροφικό εγωκεντρισµό, ο οποίος τη στιγµή της έντασης απορρυθµίζει τη στάθµιση των ηθικών του ανακλαστικών και οδηγεί σε µια σχεδόν ενστικτώδη έκρηξη βίας», σηµειώνει. Ο κ. Πανούσης τονίζει, επίσης, ότι «η κλιµάκωση τέτοιων επεισοδίων µπορεί να οφείλεται σε εξωτερικούς παράγοντες, στην αυτοανάφλεξη ή στη δυναµική που δηµιουργείται ανάµεσα στον δράστη και το θύµα». Για τον λόγο αυτό, επισηµαίνει πως οδηγοί και πεζοί θα πρέπει να εκπαιδευτούν ώστε να µην απαντούν µε αντίστοιχη επιθετικότητα όταν βρεθούν αντιµέτωποι µε ακραίες συµπεριφορές στον δρόµο. «Η κακιά στιγµή δεν ελέγχεται εύκολα. Ακόµα και η οδηγική παιδεία ή η κουλτούρα ανοχής δεν αρκούν πάντα. Η σωστή διαχείριση της κρίσης από το δυνητικό θύµα είναι ίσως η πιο αποτελεσµατική λύση», καταλήγει.


Κίμων Λογοθέτης: Η καµπίνα του οχήµατος λειτουργεί σαν ένα είδος "ανώνυµου χώρου"

Από την άλλη πλευρά, ο σύµβουλος διαχείρισης Κυκλοφορίας και Οδικής Ασφάλειας Κίµων Λογοθέτης, µιλώντας στα «Π», βλέπει το φαινόµενο περισσότερο ως αποτέλεσµα των σύγχρονων συνθηκών οδήγησης και της έλλειψης κυκλοφοριακής παιδείας. Οπως εξηγεί, «η καθηµερινή εµπειρία πίσω από το τιµόνι -ιδίως σε συνθήκες έντονης κυκλοφοριακής συµφόρησηςδηµιουργεί εκνευρισµό, καθώς οι οδηγοί αισθάνονται εγκλωβισµένοι ανάµεσα σε ακινητοποιηµένα οχήµατα. Παράλληλα, η πίεση του χρόνου εντείνει το άγχος, το οποίο συχνά εκτονώνεται απέναντι στους άλλους χρήστες του οδικού δικτύου». Κατά τον ειδικό, το αυτοκίνητο λειτουργεί συχνά σαν ένας «ανώνυµος» και προστατευµένος χώρος, µέσα στον οποίο οι οδηγοί αισθάνονται ότι µπορούν να εκφραστούν επιθετικά χωρίς άµεσες συνέπειες - µια συµπεριφορά που, όπως αναφέρει, θυµίζει τον τρόπο µε τον οποίο πολλοί άνθρωποι λειτουργούν στο ∆ιαδίκτυο. «Η καµπίνα του οχήµατος λειτουργεί σαν ένα είδος “ανώνυµου χώρου”, γεγονός που ενισχύει τη λεκτική βία και την επιθετικότητα», λέει χαρακτηριστικά. Κατά τον κ. Λογοθέτη, το πρόβληµα συνδέεται άµεσα µε την απουσία ουσιαστικής οδηγικής παιδείας στην Ελλάδα.

«Η κυκλοφοριακή αγωγή δεν έχει ενταχθεί ουσιαστικά στην εκπαιδευτική διαδικασία, ενώ και το εγχειρίδιο εκπαίδευσης των υποψήφιων οδηγών παραµένει απαρχαιωµένο εδώ και δεκαετίες», τονίζει. Μάλιστα, επισηµαίνει ότι η εκπαίδευση των οδηγών θα έπρεπε να περιλαµβάνει σαφείς ενότητες για τη συµπεριφορά στον δρόµο, τη διαχείριση θυµού και τις επιπτώσεις της επιθετικής οδήγησης. «Η έλλειψη συστηµατικής εκπαίδευσης από νεαρή ηλικία δηµιουργεί οδηγούς που δεν έχουν εσωτερικεύσει βασικούς κανόνες σεβασµού και συνύπαρξης», τονίζει, επισηµαίνοντας ως θετική εξέλιξη το γεγονός πως ο νέος ΚΟΚ προβλέπει κυρώσεις ακόµα και για λεκτική βία ή επιθετικές χειρονοµίες. Ο ίδιος θεωρεί ότι οι υποδοµές παίζουν επίσης καθοριστικό ρόλο στην ψυχολογία του οδηγού. Κακή σήµανση, φθαρµένο οδικό δίκτυο, έλλειψη χώρων στάθµευσης και ανεπαρκής διαχείριση της κυκλοφορίας εντείνουν την ένταση και την ανασφάλεια.

«Σε ένα οργανωµένο και λειτουργικό οδικό περιβάλλον οι οδηγοί είναι πιο ήρεµοι και συνεργάσιµοι», διευκρινίζει. Για την αντιµετώπιση του φαινοµένου, ο κ. Λογοθέτης προτείνει συνδυασµό παρεµβάσεων: αυστηρότερη αστυνόµευση, εφαρµογή των κυρώσεων για επιθετική συµπεριφορά, εκσυγχρονισµό της οδηγικής εκπαίδευσης, ένταξη της κυκλοφοριακής αγωγής στα σχολεία, αξιοποίηση της τεχνολογίας µέσω «έξυπνων» συστηµάτων διαχείρισης της κυκλοφορίας και καµερών, καθώς και στοχευµένες καµπάνιες ευαισθητοποίησης. «Μόνο µέσα από µια ολοκληρωµένη στρατηγική µπορούµε να περιορίσουµε ουσιαστικά την επιθετικότητα στους δρόµους», υπογραµµίζει.

Παρά τις διαφορετικές ερµηνείες που δίνουν οι ειδικοί, ένα στοιχείο µοιάζει κοινό: οι εκρήξεις βίας στους δρόµους δεν γεννιούνται ξαφνικά τη στιγµή ενός καυγά για προτεραιότητα ή στάθµευση. Αντίθετα, φαίνεται να αποτελούν την κορύφωση µιας καθηµερινής πίεσης που συσσωρεύεται σιωπηλά - µέσα στην κίνηση, την ένταση, την έλλειψη υποµονής και την αδυναµία διαχείρισης του θυµού. Το τιµόνι µετατρέπεται σε πεδίο εκτόνωσης και ο δρόµος σε χώρο σύγκρουσης, όπου µια στιγµιαία αφορµή αρκεί να πυροδοτήσει ακραίες αντιδράσεις. Και όσο η επιθετικότητα κανονικοποιείται στην καθηµερινότητα, τόσο µεγαλώνει ο κίνδυνος µια απλή διαφωνία να εξελιχθεί σε ακόµα ένα περιστατικό βίας στην άσφαλτο.

Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά