En"Η ψυχική υγεία των εφήβων είναι πιο εύθραυστη από ποτέ": Τι λένε οι ειδικοί στα "Παραπολιτικά" για τα "σιωπηλά" σημάδια της εφηβικής αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς
«Καμπανάκι» για την ψυχική υγεία των εφήβων
Με αφορμή το τραγικό συμβάν στην Ηλιούπολη, τα «Παραπολιτικά» συνομίλησαν με ειδικούς που φωτίζουν τα σκοτεινά σημεία της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς. Απαραίτητη κρίνεται η υλοποίηση εθνικής στρατηγικής πρόληψης
Αννα Εμμεη
Η τραγωδία στην Ηλιούπολη με τη «βουτιά θανάτου» δύο 17χρονων κοριτσιών από ταράτσα 5ώροφης πολυκατοικίας, επί της οδού Ελευθερίου Βενιζέλου, νωρίς το μεσημέρι της Τρίτης 12/5, αναζωπυρώνει τη συζήτηση γύρω από ένα μείζον κοινωνικό θέμα, πάνω από το οποίο οφείλουμε όλοι να εγκύψουμε. Πρόκειται για την αύξηση των αυτοκτονιών σε νεαρές ηλικίες, που καθιστά απαραίτητη την υλοποίηση εθνικής στρατηγικής για την πρόληψή τους.
Στο άκουσμα κάθε τέτοιας είδησης ένα ερώτημα έρχεται αυτόματα στο μυαλό μας: «Γιατί;». Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η αναζήτηση μιας μονοδιάστατης εξήγησης συχνά απλοποιεί μια χρόνια κατάσταση που εξελίσσεται σταδιακά και σιωπηλά. Ιδιαίτερα η εφηβεία, η οποία είναι μια περίοδος που κοινωνικά ταυτίζεται με την ανεμελιά, τη διαμόρφωση ταυτότητας και τα πρώτα σχέδια ζωής, μπορεί να αποτελεί για αρκετούς νέους μια φάση έντονων εσωτερικών πιέσεων, αβεβαιότητας και ψυχικής εξάντλησης, που δεν γίνεται πάντα ορατή στο περιβάλλον. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει «Το Χαμόγελο του Παιδιού», η αυτοκτονία αποτελεί την τρίτη αιτία θανάτου για άτομα ηλικίας 15-29 ετών, γεγονός που αναδεικνύει τη βαρύτητα του φαινομένου σε διεθνές επίπεδο.
«Η πραγματικότητα μας επιβεβαιώνει πως η ψυχική υγεία των εφήβων είναι πιο εύθραυστη από ποτέ», λέει στα «Π» η Βασιλένα Σταυροπούλου, ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια, PhD, υπογραμμίζοντας πως «η πράξη της αυτοχειρίας χτίζεται σταδιακά και πολλές φορές σιωπηλά στο μυαλό ενός παιδιού, που για πολύ καιρό παλεύει μόνο του με ένα “τέρας”, το οποίο αισθάνεται πως κανείς δεν μπορεί να αντιληφθεί πραγματικά». Οπως εξηγεί, η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά δεν συνδέεται απαραίτητα με έλλειψη αγάπης ή φροντίδας από το περιβάλλον, αλλά συχνά με ένα βαθύ αίσθημα εσωτερικής μοναξιάς και ψυχικής εξάντλησης που ο έφηβος δυσκολεύεται να εκφράσει. «Πολλά από αυτά τα παιδιά δεν πιστεύουν στην πραγματικότητα πως η ζωή τους δεν αξίζει, αλλά ότι δεν θα αντέξουν τη ζωή έτσι όπως τη βιώνουν ή όπως τη φαντάζονται. Μαθαίνουν να λειτουργούν, να απο δίδουν, να χαμογελούν, να ανεβάζουν φωτογραφίες, να λένε “είμαι καλά”, ενώ μέσα τους νιώθουν εξαντλημένα. Ζουν σε μια εποχή υπερδιέγερσης, σύγκρισης, μιμητισμού και αόρατης πίεσης, όπου ακόμα και η θλίψη πρέπει να περνάει γρήγορα, για να μην ενοχλεί την τελειότητα», προσθέτει.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ειδικός τονίζει ότι «ως γονείς, εκπαιδευτικοί αλλά και κοινωνία, χρειάζεται να γνωρίζουμε ότι οι έφηβοι σπάνια ζητούν βοήθεια με άμεσο τρόπο. Συνήθως τη φωνάζουν μέσα από αλλαγές στη συμπεριφορά τους. Απόσυρση, έντονη θλίψη ή θυμός, κοινωνική απομόνωση, παραίτηση από πράγματα που αγαπούσαν, ακραία κόπωση, αυτοτραυματισμοί, επικίνδυνες συμπεριφορές, φράσεις όπως “κουράστηκα”, “δεν έχει νόημα”, “θέλω να εξαφανιστώ”, ακόμα και μια ξαφνική ηρεμία έπειτα από μεγάλη ψυχική αναστάτωση μπορεί να είναι προειδοποιητικά σημάδια». Τέλος, η κ. Σταυροπούλου θέτει το ζήτημα του χώρου που δίνεται στους εφήβους προκειμένου να μιλήσουν για όσα νιώθουν, χωρίς να εγκλωβίζονται σε χαρακτηρισμούς όπως «υπερβολικοί», «αχάριστοι» ή «αδύναμοι». Οπως σημειώνει, «το παιδί που σκέφτεται να βάλει τέλος στη ζωή του δεν θέλει απαραίτητα να πεθάνει, αλλά να σταματήσει να πονά έτσι. Και όταν ένας άνθρωπος πιστέψει ότι ο πόνος του δεν θα αλλάξει ποτέ, τότε αρχίζει να χάνει και την ελπίδα του».
Η υπόθεση στην Ηλιούπολη έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη διαμορφωμένη και ανησυχητική εικόνα, όπως αυτή αποτυπώνεται τόσο από τα στοιχεία οργανισμών υποστήριξης όσο και από τις τοποθετήσεις ειδικών. Μια εικόνα που δείχνει ότι η πρόληψη της αυτοκτονίας στην παιδική και εφηβική ηλικία απαιτεί τη συστηματική ενίσχυση των δομών ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους, την εκπαίδευση οικογενειών και σχολικών κοινοτήτων στην έγκαιρη αναγνώριση της ψυχικής επιβάρυνσης, την αποστιγματοποίηση της αναζήτησης βοήθειας και την ανάπτυξη μηχανισμών έγκαιρης παρέμβασης πριν από την εκδήλωση κρίσιμων καταστάσεων.
Δημοσιεύθηκε στα Παραπολιτικά
Η αυτοκτονία ως τρίτη αιτία θανάτου στις ηλικίες 15-29 ετών
Στο άκουσμα κάθε τέτοιας είδησης ένα ερώτημα έρχεται αυτόματα στο μυαλό μας: «Γιατί;». Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η αναζήτηση μιας μονοδιάστατης εξήγησης συχνά απλοποιεί μια χρόνια κατάσταση που εξελίσσεται σταδιακά και σιωπηλά. Ιδιαίτερα η εφηβεία, η οποία είναι μια περίοδος που κοινωνικά ταυτίζεται με την ανεμελιά, τη διαμόρφωση ταυτότητας και τα πρώτα σχέδια ζωής, μπορεί να αποτελεί για αρκετούς νέους μια φάση έντονων εσωτερικών πιέσεων, αβεβαιότητας και ψυχικής εξάντλησης, που δεν γίνεται πάντα ορατή στο περιβάλλον. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει «Το Χαμόγελο του Παιδιού», η αυτοκτονία αποτελεί την τρίτη αιτία θανάτου για άτομα ηλικίας 15-29 ετών, γεγονός που αναδεικνύει τη βαρύτητα του φαινομένου σε διεθνές επίπεδο.764 περιστατικά αυτοκτονικότητας και μη αυτοκτονικής, αυτοτραυματικής συμπεριφοράς διαχειρίστηκε το «Χαμόγελο του Παιδιού» το 2025
Κυριάκος Κατσαδώρος: Η εικόνα των αυτοκτονιών δείχνει ένα φαινόμενο με επιμονή στον χρόνο και αυξητικές τάσεις
Οσον αφορά την Ελλάδα, σύμφωνα με τα επικαιροποιημένα δεδομένα του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών της «Κλίμακας», το 2025 καταγράφηκαν συνολικά 579 περιστατικά αυτοκτονίας. Οπως είχε δηλώσει στα «ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ» ο Κυριάκος Κατσαδώρος, ψυχίατρος, επιστημονικός διευθυντής της «Κλίμακας», πρόεδρος Κλάδου Τηλεψυχιατρικής ΕΨΕ και εθνικός αντιπρόσωπος στη Διεθνή Ενωση για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας (IASP), η εικόνα των αυτοκτονιών δείχνει ένα φαινόμενο με επιμονή στον χρόνο και ήπιες, αλλά σαφώς αυξητικές τάσεις. Και πέρα από τους αριθμούς, που προκαλούν ανησυχία, υπάρχει κι ένα κρίσιμο ζήτημα υποκαταγραφής, το οποίο εκτιμάται ότι φτάνει στο 15%-20%. Αυτό αποδίδεται σε πολλαπλούς παράγοντες, όπως είναι το κοινωνικό στίγμα που συνοδεύει την αυτοκτονία και η λανθασμένη αιτιολογία θανάτου.«Το φαινόμενο έχει επιμονή στον χρόνο και ήπιες, αλλά σαφώς αυξητικές τάσεις. Και πέρα από τους αριθμούς, που προκαλούν ανησυχία, υπάρχει και ένα κρίσιμο ζήτημα υποκαταγραφής, το οποίο εκτιμάται ότι φτάνει στο 15%-20%» ΚΥΡΙΆΚΟΣ ΚΑΤΣΑΔΏΡΟΣ, ΨΥΧΊΑΤΡΟΣ, ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΌΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΉΣ ΤΗΣ «ΚΛΙΜΑΚΑΣ»
Τα σοκαριστικά στοιχεία για παιδιά και εφήβους στη χώρα μας
Σοκαριστικά είναι και τα στοιχεία που σχετίζονται με τη συμπεριφορά παιδιών και εφήβων στη χώρα μας. Σύμφωνα με «Το Χαμόγελο του Παιδιού», από το 2021 έως το 2025 καταγράφηκε αύξηση 31,6% στο σύνολο των περιστατικών αυτοκτονικότητας και μη αυτοκτονικής, αυτοτραυματικής συμπεριφοράς που κλήθηκε να διαχειριστεί ο οργανισμός. Μάλιστα, μόνο το 2025 ο οργανισμός διαχειρίστηκε 764 περιστατικά τέτοιου είδους, δηλαδή κατά μέσο όρο περίπου δύο την ημέρα. Ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο αποτελεί και το γεγονός ότι μεγαλύτερο ποσοστό (33,5%) αφορά κορίτσια ηλικίας 13-15 ετών. Την ίδια χρονιά, τα θέματα ψυχικής υγείας αποτέλεσαν την πιο συχνή αιτία επικοινωνίας παιδιών με τις γραμμές βοήθειας του οργανισμού -όπως είναι η Γραμμή SOS 1056 και η Ευρωπαϊκή Γραμμή Υποστήριξης Παιδιών και Εφήβων 116111-, αγγίζοντας το 40,9%.
Βασιλένα Σταυροπούλου: «Η ψυχική υγεία των εφήβων είναι πιο εύθραυστη από ποτέ»
«Η πραγματικότητα μας επιβεβαιώνει πως η ψυχική υγεία των εφήβων είναι πιο εύθραυστη από ποτέ», λέει στα «Π» η Βασιλένα Σταυροπούλου, ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια, PhD, υπογραμμίζοντας πως «η πράξη της αυτοχειρίας χτίζεται σταδιακά και πολλές φορές σιωπηλά στο μυαλό ενός παιδιού, που για πολύ καιρό παλεύει μόνο του με ένα “τέρας”, το οποίο αισθάνεται πως κανείς δεν μπορεί να αντιληφθεί πραγματικά». Οπως εξηγεί, η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά δεν συνδέεται απαραίτητα με έλλειψη αγάπης ή φροντίδας από το περιβάλλον, αλλά συχνά με ένα βαθύ αίσθημα εσωτερικής μοναξιάς και ψυχικής εξάντλησης που ο έφηβος δυσκολεύεται να εκφράσει. «Πολλά από αυτά τα παιδιά δεν πιστεύουν στην πραγματικότητα πως η ζωή τους δεν αξίζει, αλλά ότι δεν θα αντέξουν τη ζωή έτσι όπως τη βιώνουν ή όπως τη φαντάζονται. Μαθαίνουν να λειτουργούν, να απο δίδουν, να χαμογελούν, να ανεβάζουν φωτογραφίες, να λένε “είμαι καλά”, ενώ μέσα τους νιώθουν εξαντλημένα. Ζουν σε μια εποχή υπερδιέγερσης, σύγκρισης, μιμητισμού και αόρατης πίεσης, όπου ακόμα και η θλίψη πρέπει να περνάει γρήγορα, για να μην ενοχλεί την τελειότητα», προσθέτει.«Η πράξη της αυτοχειρίας χτίζεται σταδιακά και πολλές φορές σιωπηλά στο μυαλό ενός παιδιού, που για πολύ καιρό παλεύει μόνο του με ένα “τέρας”, το οποίο αισθάνεται πως κανείς δεν μπορεί να αντιληφθεί πραγματικά» ΒΑΣΙΛΈΝΑ ΣΤΑΥΡΟΠΟΎΛΟΥ, ΨΥΧΟΛΌΓΟΣ-ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΎΤΡΙΑ, PhD
Σε αυτό το πλαίσιο, η ειδικός τονίζει ότι «ως γονείς, εκπαιδευτικοί αλλά και κοινωνία, χρειάζεται να γνωρίζουμε ότι οι έφηβοι σπάνια ζητούν βοήθεια με άμεσο τρόπο. Συνήθως τη φωνάζουν μέσα από αλλαγές στη συμπεριφορά τους. Απόσυρση, έντονη θλίψη ή θυμός, κοινωνική απομόνωση, παραίτηση από πράγματα που αγαπούσαν, ακραία κόπωση, αυτοτραυματισμοί, επικίνδυνες συμπεριφορές, φράσεις όπως “κουράστηκα”, “δεν έχει νόημα”, “θέλω να εξαφανιστώ”, ακόμα και μια ξαφνική ηρεμία έπειτα από μεγάλη ψυχική αναστάτωση μπορεί να είναι προειδοποιητικά σημάδια». Τέλος, η κ. Σταυροπούλου θέτει το ζήτημα του χώρου που δίνεται στους εφήβους προκειμένου να μιλήσουν για όσα νιώθουν, χωρίς να εγκλωβίζονται σε χαρακτηρισμούς όπως «υπερβολικοί», «αχάριστοι» ή «αδύναμοι». Οπως σημειώνει, «το παιδί που σκέφτεται να βάλει τέλος στη ζωή του δεν θέλει απαραίτητα να πεθάνει, αλλά να σταματήσει να πονά έτσι. Και όταν ένας άνθρωπος πιστέψει ότι ο πόνος του δεν θα αλλάξει ποτέ, τότε αρχίζει να χάνει και την ελπίδα του».
Η υπόθεση στην Ηλιούπολη έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη διαμορφωμένη και ανησυχητική εικόνα, όπως αυτή αποτυπώνεται τόσο από τα στοιχεία οργανισμών υποστήριξης όσο και από τις τοποθετήσεις ειδικών. Μια εικόνα που δείχνει ότι η πρόληψη της αυτοκτονίας στην παιδική και εφηβική ηλικία απαιτεί τη συστηματική ενίσχυση των δομών ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους, την εκπαίδευση οικογενειών και σχολικών κοινοτήτων στην έγκαιρη αναγνώριση της ψυχικής επιβάρυνσης, την αποστιγματοποίηση της αναζήτησης βοήθειας και την ανάπτυξη μηχανισμών έγκαιρης παρέμβασης πριν από την εκδήλωση κρίσιμων καταστάσεων.
Δημοσιεύθηκε στα Παραπολιτικά
