Την ώρα που μεγάλες πυρκαγιές ξεσπούν ολοένα και συχνότερα και η κλιματική κρίση δοκιμάζει τις αντοχές του μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, περίπου 3.600 εθελοντές πυροσβέστες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, δίπλα στους αμειβόμενους συναδέλφους τους. Παρά το αυξημένο ενδιαφέρον των πολιτών να ενταχθούν στον θεσμό, οι ελλείψεις σε εξοπλισμό, η περιορισμένη θεσμική στήριξη και οι δυσκολίες της καθημερινότητας εξακολουθούν να αποτελούν τροχοπέδη.

Διαβάστε: Φωτιές: Επτά συλλήψεις σε μερικά 24ωρα για εμπρησμούς - Πρόστιμο 9.360 ευρώ για την πυρκαγιά στο Ηράκλειο

Όπως επισημαίνει στα «ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ» ο εθελοντής αρχιπυροσβέστης, αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας ενωσης Εθελοντών Πυροσβεστικού Σώματος και αναπληρωτής προϊστάμενος του Εθελοντικού Πυροσβεστικού Κλιμακίου Υδρας, Παύλος Κόκκος, σήμερα υπηρετούν στη χώρα λίγο λιγότεροι από 3.600 ενεργοί εθελοντές πυροσβέστες. «Ο αριθμός των ενεργών εθελοντών πυροσβεστών αυτήν τη στιγμή στη χώρα μας ανέρχεται σε κάτι λιγότερο από 3.600 άτομα, γυναίκες και άνδρες. Όπως αντιλαμβάνεστε, ο αριθμός αυτός παραμένει περιορισμένος σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες της χώρας», αναφέρει αρχικά.

Όπως εξηγεί, τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότεροι πολίτες εκδηλώνουν ενδιαφέρον να ενταχθούν στον θεσμό, κυρίως μετά τις μεγάλες πυρκαγιές που έχουν σημαδέψει πολλές περιοχές της χώρας. Ωστόσο, η αυξημένη διάθεση προσφοράς δεν αποτυπώνεται πάντοτε και στον αριθμό των ενεργών εθελοντών, καθώς αρκετοί αποχωρούν. Σύμφωνα με τον ίδιο, βασική αιτία είναι η στρεβλή αντίληψη που έχουν τόσο η Πολιτεία όσο και το ίδιο το Πυροσβεστικό Σώμα σχετικά με τον πυροσβεστικό εθελοντισμό. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως οι εθελοντές πυροσβέστες εξακολουθούν να μην απολαμβάνουν την απαραίτητη στήριξη, ενώ οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους οδηγούν αρκετούς στην απογοήτευση και τελικά στην αποχώρηση.

«3.600 περίπου εθελοντές πυροσβέστες διαθέτει η Ελλάδα, τη στιγμή που ο αριθμός αυτός ανέρχεται σε 1,1 εκατομμύριο στη Γερμανία και σε 340.000 στην Αυστρία»


"Το ζητούμενο είναι κυρίως η διατήρηση των εθελοντών πυροσβεστών"

Ο κ. Κόκκος θεωρεί ότι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα είναι πως μεγάλο μέρος της κοινωνίας εξακολουθεί να μη γνωρίζει τι ακριβώς σημαίνει να είναι κάποιος εθελοντής πυροσβέστης. «Ο περισσότερος κόσμος δεν γνωρίζει τη διαφορά μεταξύ του εθελοντή πυροσβέστη, του εθελοντή Πολιτικής Προστασίας και του απλώς εθελοντή», αναφέρει. Όπως διευκρινίζει, «σύμφωνα με τον Ν. 4029/2011, εθελοντής πυροσβέστης είναι αποκλειστικά εκείνος που προσφέρει άμισθα τις υπηρεσίες του στο Πυροσβεστικό Σώμα και είναι ενταγμένος σε αυτό. Διέπεται, δε, από ολόκληρο το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο του Πυροσβεστικού Σώματος. Όλοι οι υπόλοιποι πολίτες που προσφέρουν, χωρίς αντάλλαγμα, υπηρεσίες πυρόσβεσης και διάσωσης χαρακτηρίζονται είτε ως εθελοντές Πολιτικής Προστασίας είτε, απλώς, ως εθελοντές».

Οι μεγάλες φυσικές καταστροφές λειτουργούν συχνά ως αφορμή για να αποφασίσουν πολλοί νέοι άνθρωποι να φορέσουν τη στολή του εθελοντή πυροσβέστη. «Ιδιαίτερα έπειτα από κάθε μεγάλη φυσική καταστροφή παρατηρείται αυξημένο ενδιαφέρον από νέους ανθρώπους που επιθυμούν να προσφέρουν στην κοινωνία», σύμφωνα με τον κ. Κόκκο. Παρά το έντονο ενδιαφέρον, όμως, όπως επισημαίνει, η πραγματική πρόκληση είναι διαφορετική. «Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η προσέλκυση νέων εθελοντών πυροσβεστών, αλλά κυρίως η διατήρησή τους. Για να παραμείνει κάποιος ενεργός, απαιτείται συνεχής εκπαίδευση, σημαντική προσωπική δέσμευση, φυσική παρουσία στις υπηρεσίες και συμμετοχή σε επιχειρήσεις υψηλού κινδύνου. Χωρίς, όμως, έμπρακτη στήριξη από την Πολιτεία, αρκετοί δυσκολεύονται να συνεχίσουν για πολλά χρόνια», σημειώνει, υπογραμμίζοντας πως η Πανελλήνια Ενωση Εθελοντών Πυροσβεστικού Σώματος έχει καταθέσει επανειλημμένα προτάσεις για την αναβάθμιση του θεσμού, πετυχαίνοντας ήδη ορισμένες σημαντικές αλλαγές. Μεταξύ αυτών είναι η αύξηση της βασικής εκπαίδευσης των νέων εθελοντών πυροσβεστών από τις 120 στις 150 ώρες, καθώς και η αύξηση του ορίου ηλικίας αφυπηρέτησης από τα 60 στα 65 έτη. Παρά τις θετικές αυτές εξελίξεις, ο ίδιος θεωρεί ότι ο δρόμος παραμένει μακρύς.

«Παρά τις συνεχείς προσπάθειές μας να εκσυγχρονίσουμε τον θεσμό του πυροσβεστικού εθελοντισμού στη χώρα μας, δυστυχώς σχεδόν πάντοτε βρίσκουμε κλειστές πόρτες και ώτα μη ακουόντων», λέει χαρακτηριστικά. Ο εθελοντής πυροσβέστης δεν έχει συγκεκριμένο επαγγελματικό ή κοινωνικό προφίλ. Στον θεσμό συμμετέχουν δημόσιοι και ιδιωτικοί υπάλληλοι, ελεύθεροι επαγγελματίες, επιστήμονες, τεχνίτες, αγρότες, φοιτητές, αλλά και στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας.

Η μεγαλύτερη συμμετοχή καταγράφεται στις ηλικίες από περίπου 25 έως 40 ετών, ενώ τα τελευταία χρόνια αυξάνεται σταθερά και η παρουσία των γυναικών. «Οι γυναίκες υπηρετούν ισότιμα, εκπαιδεύονται με τα ίδια πρότυπα και συμμετέχουν στις ίδιες επιχειρησιακές αποστολές», επισημαίνει ο κ. Κόκκος, προσθέτοντας πως «ο κοινός παρονομαστής όλων είναι η διάθεση για προσφορά και η αποδοχή της ευθύνης που συνεπάγεται η αποστολή του εθελοντή πυροσβέστη».


"Αναπόσπαστο μέρος της επιχειρησιακής δύναμης"

Η παρουσία των εθελοντών πυροσβεστών αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία κατά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου, όταν οι ανάγκες πολλαπλασιάζονται και οι δυνάμεις του Πυροσβεστικού Σώματος καλούνται να διαχειριστούν ταυτόχρονα δεκάδες συμβάντα σε ολόκληρη τη χώρα.Αν και δεν υπάρχουν επίσημα πανελλαδικά στατιστικά στοιχεία που να αποτυπώνουν σε πόσες επιχειρήσεις συμμετέχουν οι εθελοντές πυροσβέστες, ο κ. Κόκκος υποστηρίζει ότι σε πολλές περιοχές της Ελλάδας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της επιχειρησιακής δύναμης.

«Δεν διαθέτουμε κάποιο επίσημο στατιστικό στοιχείο που να αποτυπώνει το ποσοστό των επιχειρήσεων στις οποίες συμμετέχουμε πανελλαδικά. Αυτό που γνωρίζω, όμως, είναι πως σε πολλές περιοχές της χώρας, όπου λειτουργούν εθελοντικά πυροσβεστικά κλιμάκια και σταθμοί, οι συνάδελφοι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της επιχειρησιακής δύναμης και, χωρίς την επιχειρησιακή τους εμπλοκή, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη η διαχείριση των αυξημένων αναγκών των περιοχών τους, ιδιαίτερα κατά την αντιπυρική περίοδο», λέει. Σημειώνεται πως σήμερα λειτουργούν πανελλαδικά 25 εθελοντικές Πυροσβεστικές Υπηρεσίες, οι οποίες καλύπτουν περιοχές όπου δεν είναι εφικτή η ίδρυση και η λειτουργία επαγγελματικών υπηρεσιών. Εκεί, οι εθελοντές πυροσβέστες αποτελούν στην πραγματικότητα τη βασική επιχειρησιακή δύναμη για την αντιμετώπιση των έκτακτων περιστατικών. Βέβαια, η εικόνα δεν είναι η ίδια σε όλες τις υπηρεσίες. Σύμφωνα με τον κ. Κόκκο, αρκετοί εθελοντές πυροσβέστες που υπηρετούν σε επαγγελματικούς πυροσβεστικούς σταθμούς δεν αξιοποιούνται στον βαθμό που θα μπορούσαν, καθώς «σε αρκετές περιπτώσεις, ελλείψει και των απαραίτητων μέσων ατομικής προστασίας, τοποθετούνται κυρίως σε καθήκοντα τηλεφωνητή, χωρίς να τους δίνεται η δυνατότητα περαιτέρω επιχειρησιακής αξιοποίησης».


"Η χώρα χρειάζεται περισσότερους εκπαιδευμένους εθελοντές πυροσβέστες"

Οι ολοένα συχνότερες και πιο καταστροφικές πυρκαγιές καθιστούν, σύμφωνα με τον ίδιο, επιτακτική την ανάγκη ενίσχυσης του θεσμού. «Η κλιματική κρίση έχει μεταβάλει ριζικά το επιχειρησιακό περιβάλλον. Οι πυρκαγιές είναι πλέον μεγαλύτερες, πιο έντονες, διαρκούν περισσότερες ημέρες και συνοδεύονται συχνότερα από ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως πλημμύρες και έντονες καταιγίδες», τονίζει, εξηγώντας πως «αυτό σημαίνει ότι η χώρα χρειάζεται περισσότερους εκπαιδευμένους εθελοντές πυροσβέστες, οι οποίοι θα μπορούν να ενισχύσουν καθοριστικά το έργο του Πυροσβεστικού Σώματος και να αυξήσουν την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών απέναντι στις φυσικές καταστροφές».

Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι οι αρμοδιότητες των εθελοντών πυροσβεστών δεν περιορίζονται στις δασικές πυρκαγιές. «Η επιχειρησιακή μας εμπλοκή, βάσει και του νομοθετικού πλαισίου που μας διέπει, επεκτείνεται σε όλα τα καθήκοντα και τις υποχρεώσεις που έχει ένας μόνιμος πυροσβεστικός υπάλληλος, πλην των ανακριτικών καθηκόντων. Άρα η απουσία συστηματικής στήριξης της Πολιτείας στον εθελοντισμό μέσα από το Πυροσβεστικό Σώμα στερεί μια πολλαπλασιαστική δύναμη στην αντιμετώπιση των ήδη μεγάλων και διαρκώς αυξανόμενων αναγκών της χώρας μας στον τομέα της πυρόσβεσης και της διάσωσης», ξεκαθαρίζει.

Ο κ. Κόκκος θεωρεί ότι η χώρα απέχει σημαντικά από το ευρωπαϊκό μοντέλο λειτουργίας του πυροσβεστικού εθελοντισμού. Όπως αναφέρει, στη Γερμανία υπηρετούν περίπου 1,1 εκατομμύριο εθελοντές πυροσβέστες έναντι περίπου 35.000 αμειβόμενων, ενώ λειτουργούν περίπου 24.000 εθελοντικοί πυροσβεστικοί σταθμοί και μόλις περίπου 100 επαγγελματικές πυροσβεστικές υπηρεσίες. Αντίστοιχα, στην Αυστρία υπηρετούν περίπου 340.000 εθελοντές πυροσβέστες και περίπου 6.000 αμειβόμενοι, ενώ λειτουργούν περισσότερες από 4.500 εθελοντικές Πυροσβεστικές Υπηρεσίες. «Το ίδιο φαινόμενο απαντάται σχεδόν σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Στην Ελλάδα οι εθελοντές πυροσβέστες αριθμούμε λίγο παραπάνω από 3.500, ενώ οι επαγγελματίες περίπου 17.000. Οι εθελοντικές υπηρεσίες είναι μόλις 25, όταν στην Αυστρία ξεπερνούν τις 4.500», γνωστοποιεί, σχολιάζοντας πως «στην πραγματικότητα, μια χώρα με μικρότερο πληθυσμό από την Ελλάδα, όπως είναι η Αυστρία, διαθέτει περίπου 70 φορές περισσότερους εθελοντές πυροσβέστες και 750 φορές περισσότερες εθελοντικές πυροσβεστικές υπηρεσίες».

«Για να παραμείνει κάποιος ενεργός, απαιτείται συνεχής εκπαίδευση, σημαντική προσωπική δέσμευση, φυσική παρουσία στις υπηρεσίες και συμμετοχή σε επιχειρήσεις υψηλού κινδύνου»


"Ο εθελοντής πυροσβέστης ζητά τα απαραίτητα εφόδια"

Παρά την ανιδιοτελή προσφορά τους, οι εθελοντές πυροσβέστες εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωποι με σοβαρές ελλείψεις, κυρίως στον βασικό εξοπλισμό. Ο κ. Κόκκος αποκαλύπτει ότι περίπου 600 νέοι εθελοντές πυροσβέστες, οι οποίοι αποφοίτησαν από την τελευταία σειρά (14η σειρά εθελοντών) πριν από τέσσερις μήνες, δεν έχουν ακόμη παραλάβει ούτε τον στοιχειώδη εξοπλισμό που απαιτείται για να ξεκινήσουν να εκτελούν τις υπηρεσίες τους. «Δεν έχουν παραλάβει ούτε τη στολή σταθμού ούτε το δασικό κράνος ούτε τα δασικά άρβυλα ούτε τα γάντια, τα οποία αποτελούν τον απολύτως απαραίτητο εξοπλισμό, για να ξεκινήσουν να εκτελούν τις υποχρεωτικές οκτάωρες υπηρεσίες τους στους σταθμούς και τα κλιμάκια όπου έχουν τοποθετηθεί», δηλώνει.

Το πρόβλημα, όπως λέει, δεν αφορά μόνο τους νέους εθελοντές, αλλά και αρκετούς παλαιότερους, που εξακολουθούν να περιμένουν εξοπλισμό, ακόμα και αν έχουν αποφοιτήσει πριν από αρκετά χρόνια. Ακόμα πιο προβληματική χαρακτηρίζει την κατάσταση στον εξοπλισμό για τα αστικά συμβάντα (αστικό κράνος, σετ επενδύτη πυρκαγιάς και μπότες). «Ο εξοπλισμός αυτός ουδέποτε χορηγήθηκε από το Πυροσβεστικό Σώμα στους συναδέλφους εθελοντές πυροσβέστες, από την απαρχή του θεσμού», υποστηρίζει.

Όπως λέει ο κ. Κόκκος, αρκετοί αναγκάζονται να αγοράζουν με δικά τους χρήματα εξοπλισμό υψηλού κόστους, ενώ άλλοι εγκαταλείπουν την προσπάθεια, αδυνατώντας να ανταποκριθούν οικονομικά. Εκτός από τις ελλείψεις σε εξοπλισμό, οι εθελοντές πυροσβέστες καλούνται καθημερινά να συνδυάσουν την επαγγελματική και οικογενειακή τους ζωή με τις απαιτήσεις της υπηρεσίας, ενώ, όπως αναφέρει ο κ. Κόκκος, εξακολουθούν να υπάρχουν εργοδότες που αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη την απουσία εργαζομένων όταν αυτοί συμμετέχουν σε μεγάλες επιχειρήσεις.

Για τον ίδιο, η λύση βρίσκεται στην αναβάθμιση του θεσμού. «Η Πολιτεία οφείλει να αντιμετωπίσει τον εθελοντισμό μέσα από το Πυροσβεστικό Σώμα ως στρατηγικό πυλώνα της Πολιτικής Προστασίας και όχι ως συμπληρωματική λύση», διαμηνύει. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι χρειάζονται περισσότερα κίνητρα, σύγχρονο νομοθετικό πλαίσιο, καλύτερη εκπαίδευση, σταθερή χρηματοδότηση και άμεση παροχή του απαραίτητου εξοπλισμού, ώστε περισσότεροι πολίτες να μπορούν να προσφέρουν, χωρίς να επιβαρύνονται προσωπικά ή επαγγελματικά. Εξίσου σημαντική θεωρεί και την καλλιέργεια κουλτούρας εθελοντισμού ήδη από τα σχολικά χρόνια. «Πρέπει να υπάρχει μέσα στην ίδια την Παιδεία μας και στα σχολεία η στόχευση να παραχθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι ενεργοί εθελοντές στην κοινωνία», λέει. Κλείνοντας, στέλνει ένα σαφές μήνυμα προς την Πολιτεία, το Πυροσβεστικό Σώμα και την κοινωνία.

«Ο εθελοντής πυροσβέστης δεν ζητά προνόμια. Ζητά τα απαραίτητα εφόδια, ώστε να μπορεί να προσφέρει με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα εκεί όπου η κοινωνία τον χρειάζεται, καθώς και τη θεσμική θωράκιση που θα επιτρέψει την αποτελεσματική αξιοποίησή του. Ο εθελοντισμός δεν αφαιρεί θέσεις εργαζομένων από το Δημόσιο. Προσθέτει πολλαπλασιαστική ισχύ στη διαρκώς αυξανόμενη ανάγκη προστασίας της ζωής, της περιουσίας και του φυσικού περιβάλλοντος», καταλήγει ο κ. Κόκκος.

Σε μια περίοδο όπου οι μεγάλες πυρκαγιές, οι πλημμύρες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα δοκιμάζουν ολοένα συχνότερα τις αντοχές της χώρας, οι εθελοντές πυροσβέστες επιμένουν ότι δεν ζητούν προνόμια ούτε αμοιβές. Ζητούν τα αυτονόητα: τον απαραίτητο εξοπλισμό, θεσμική στήριξη και τη δυνατότητα να αξιοποιηθούν πλήρως, ώστε να συνεχίσουν να προσφέρουν με ασφάλεια εκεί όπου η κοινωνία τούς χρειάζεται περισσότερο.

Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά