«Ένας µικρός Σεπτέµβρης βάζει τα κλάµατα, που στο σχολειό τον πάνε να µάθει γράµµατα, θέλει να παίξει ακόµα µε τ’ άστρα τ’ ουρανού, πριν έρθουν πρωτοβρόχια και συννεφιές στον νου», έγραφε ο Ηλίας Κατσούλης και τραγουδούσε ο Παντελής Θαλασσινός. Και µπορεί οι στίχοι να γράφτηκαν χρόνια πριν, στη δική µας περίπτωση όµως µοιάζουν πιο επίκαιροι από ποτέ: Κάθε Σεπτέµβρης ζητά από τα παιδιά να αφήσουν πίσω την ανεµελιά του καλοκαιριού και να επιστρέψουν στα θρανία.

Γιατί ο Σεπτέµβρης είναι, ίσως περισσότερο από κάθε άλλον µήνα, ένας µήνας µετάβασης. Από την ανεµελιά στο πρόγραµµα, από τα ξενύχτια στο πρωινό ξύπνηµα, από τις διακοπές στις υποχρεώσεις. Οµως, αυτή η µετάβαση δεν ήταν ποτέ αυτονόητα εύκολη για ένα παιδί. Σήµερα στην εξίσωση µπαίνουν και οι οθόνες. Κινητά, τάµπλετ, υπολογιστές, ηλεκτρονικά παιχνίδια και τηλεόραση είναι πλέον µέρος της καθηµερινότητας των παιδιών. Το καλοκαίρι, µε τον περισσότερο ελεύθερο χρόνο, είναι πιθανό σε κάποιες περιπτώσεις να αυξήθηκε και ο χρόνος µπροστά σε µια οθόνη. Τώρα, όµως, το πρόγραµµα αλλάζει. Επιστρέφουν στο πρωινό ξύπνηµα, στο διάβασµα και στις δραστηριότητες και µαζί τους πρέπει να µπουν ξανά κάποια όρια. Τι γίνεται, λοιπόν, µε τις οθόνες;

Η Ζωή Χριστοδούλου, ψυχολόγος της Εθνικής Τηλεφωνικής Γραµµής SOS 1056, µας εξηγεί ότι η αλλαγή πρέπει να γίνει σταδιακά. Αν ένα παιδί συνήθισε το καλοκαίρι να περνά περισσότερο χρόνο µπροστά σε µια οθόνη, δεν µπορούµε να περιµένουµε ότι από τη µια µέρα στην άλλη θα επιστρέψει σε ένα εντελώς διαφορετικό πρόγραµµα.

Όχι απότομα, αλλά σταδιακά

Η επιστροφή στο σχολείο δεν σηµαίνει ότι πρέπει να «κοπεί µαχαίρι» και η χρήση των οθονών. «Μια απότοµη αλλαγή σίγουρα δεν επιφέρει τα βέλτιστα αποτελέσµατα και δεν είναι µια ρεαλιστική απαίτηση από τα παιδιά µας», εξηγεί η Ζωή Χριστοδούλου. Οπως επισηµαίνει, τα παιδιά καλούνται ήδη να προσαρµοστούν ξανά στο σχολικό περιβάλλον, στο διάβασµα και σε ένα διαφορετικό καθηµερινό πρόγραµµα. Γι’ αυτό και η ίδια προτείνει σταδιακό περιορισµό και όχι πλήρη αποµάκρυνση από τις οθόνες. «Στόχος µας δεν είναι η δαιµονοποίηση των ηλεκτρονικών συσκευών και η αποκοπή από την τεχνολογία, αλλά να βοηθήσουµε το παιδί να έχει µια υγιή σχέση µαζί της». Αλλωστε, και το ίδιο το σχολείο τού σήµερα προωθεί και «επιβάλλει» τη χρήση της οθόνης σε πρότζεκτ και εργασίες.

Σε αυτή την προσπάθεια, σηµαντικό ρόλο έχουν τα όρια. Μπορούν, για παράδειγµα, να υπάρχουν ώρες ή στιγµές µέσα στην ηµέρα χωρίς κινητό: την ώρα του φαγητού, του διαβάσµατος ή πριν από τον ύπνο. «Τα όρια είναι ουσιαστικά και αποτελεσµατικά όταν είναι σαφή, ρεαλιστικά και εκ των προτέρων συµφωνηθέντα µε τα παιδιά», τονίζει.

Ανησυχητικά σημάδια

Πότε, όµως, η χρήση του κινητού αρχίζει να γίνεται προβληµατική; Σύµφωνα µε την κ. Χριστοδούλου, υπάρχουν ορισµένα σηµάδια που οι γονείς καλό είναι να προσέξουν. Η δυσκολία του παιδιού να σταµατήσει τη χρήση, ο θυµός όταν του ζητείται να αφήσει τη συσκευή, η παραµέληση ύπνου, σχολείου ή δραστηριοτήτων που µέχρι τότε το γέµιζαν είναι µερικά από τα σηµάδια που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου στους γονείς. «Είναι σηµαντικό ο γονέας να είναι σε θέση να διατηρήσει την ψυχραιµία του, να µιλά σε σταθερό τόνο και να µην απαντά στην ένταση του παιδιού µε ένταση», εξηγεί η Ζωή Χριστοδούλου. Μια µεµονωµένη αντίδραση, πάντως, δεν είναι από µόνη της ανησυχητική. Αν, όµως, επαναλαµβάνεται και γίνεται όλο και πιο έντονη, τότε, σύµφωνα µε την ψυχολόγο, ίσως χρειαστεί η συµβουλή ενός ειδικού.

Το παράδειγμα

Υπάρχει, βέβαια, και η άλλη πλευρά. Ζητάµε από τα παιδιά να περιορίσουν τις οθόνες. Τι κάνουµε όµως εµείς; «Τα παιδιά δεν µαθαίνουν µόνο από όσα τους λέµε, αλλά και από όσα κάνουµε», µας υπενθυµίζει η Ζωή Χριστοδούλου. Η µίµηση είναι ένας από τους βασικούς τρόπους µε τους οποίους µαθαίνει ένα παιδί. Εποµένως, είναι δύσκολο να ζητάµε να µείνει το κινητό µακριά από το οικογενειακό τραπέζι, όταν εµείς είµαστε οι πρώτοι που το έχουµε δίπλα στο πιάτο µας.

Αυτό που µπορούµε να κάνουµε τις πρώτες εβδοµάδες είναι να αναζητήσουµε ξανά µια ισορροπία: ένα σταθερό πρόγραµµα, ρεαλιστικές προσδοκίες, όρια που έχουν συζητηθεί και λίγη υποµονή µέχρι η νέα καθηµερινότητα να γίνει ξανά συνήθεια. Η νέα σχολική χρονιά, λοιπόν, χρειάζεται να ξεκινήσει µε όρια. Αλλωστε, ο «µικρός Σεπτέµβρης» θέλει ακόµη να παίξει. Και ίσως χρειάζεται λίγο χρόνο µέχρι να συνηθίσει ξανά τη νέα του αρχή.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Παραπολιτικά»