Η Μεγάλη Σαρακοστή είναι η σημαντικότερη και αρχαιότερη περίοδος νηστείας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, διαρκώντας 48 ημέρες (7 εβδομάδες) από την Καθαρά Δευτέρα έως το Μεγάλο Σάββατο και προετοιμάζει τους πιστούς για το Πάσχα, εστιάζοντας στην αποχή από κρέας, γαλακτοκομικά και ψάρι, και στην πνευματική αυτοσυγκράτηση. Αν και ονομάζεται "Σαρακοστή" (40 ημέρες), περιλαμβάνει 48 ημέρες συνολικά, συνυπολογίζοντας τις 6 εβδομάδες της νηστείας και τη Μεγάλη Εβδομάδα. 


Πως είναι η κυρά Σαρακοστή, αυτό το παμπάλαιο έθιμο

Η κυρά Σαρακοστή ήταν µια χάρτινη ζωγραφιά που απεικόνιζε µια γυναίκα, µε επτά πόδια, ένα για κάθε εβδομάδα της Σαρακοστής, µε σταυρωμένα χέρια γιατί προσεύχεται και µε κλειστό στόµα γιατί νηστεύει, δεν κουτσομπολεύει και δεν κατακρίνει. Είναι μια γυναίκα με φαρδιά φούστα, με έναν σταυρό στο κεφάλι και έχει επτά πόδια, ένα για την κάθε εβδομάδα της νηστείας. Το ίδιο ανύπαρκτα είναι και τα αυτιά της για να μην ακούει. Μέσα από αυτήν την αναπαράσταση συμβολίζεται η περίοδος μέχρι το Πάσχα που στην ουσία σημαίνει στροφή στον εσωτερικό μας κόσμο με σκοπό την κάθαρση μέσω της νηστείας, όχι μόνο των τροφών αλλά και των κακών μας συνηθειών. Δεν βλέπουμε δηλαδή, δεν ακούμε και δεν σχολιάζουμε τι κάνουν οι άλλοι, αλλά στρέφουμε την προσοχή μας στην δική μας βελτίωση.

Τί είναι η κυρά Σαρακοστή;

Η Κυρά Σαρακοστή είναι ένα παλιό ελληνικό έθιμο. Στην ουσία είναι ένα αυτοσχέδιο ημερολόγιο που είχαν οι παλιοί για να μετρούν τις εβδομάδες της νηστείας από την Καθαρά Δευτέρα μέχρι την Κυριακή του Πάσχα. Συνήθως, ήταν η ζωγραφιά μιας γυναίκας με μαντήλι στο κεφάλι. Γράφει ο Γεώργιος Μέγας “άλλοτε, που έλειπαν τα ημερολόγια και ήθελαν να έχουν κάποια αντίληψη του χρόνου στη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής, οι άνθρωποι του λαού είχαν βρει ένα εύκολο μέσο: παρίσταναν τη Σαρακοστή εικονικά σαν Καλόγρια.”

Ονομάζεται Σαρακοστή επειδή γίνεται στην ανάμνηση της σαρανταήμερης νηστείας του Χριστού στην έρημο. Την λέμε «Μεγάλη» για να την ξεχωρίζουμε από την νηστεία που προηγείται των Χριστουγέννων, η οποία χαρακτηρίζεται «Μικρή» επειδή είναι ελαφρότερη.

Τι σημαίνει Σαρακοστή; - Μια μικρή Αναδρομή


Η Καθαρά Δευτέρα, η πρώτη μέρα της νηστείας, ήταν ημέρα καθαριότητας για τις γυναίκες. Όλα τα σκεύη έπρεπε να ζεματιστούν, τα λίπη και τα βούτυρα να εξαφανιστούν. Μόνο νηστίσιμα θα μαγειρεύονταν από δω και πέρα μέχρι την Πασχαλιά. Τα αγόρια, μόλις ξυπνούσαν, είχαν δρομολόγιο. Έπρεπε να πάνε στο δάσος να βρουν φωλιά από πουλιά. Αν δεν έβρισκαν φωλιά, δεν δικαιούνταν να φάνε ψωμί. Τα κορίτσια έπρεπε να φέρουν μέσα σε λίγα άχυρα σύκα ή καραμέλες πάντα από ένα συγγενικό σπίτι. Ώσπου να γυρίσουν τα παιδιά, τα πάντα είχαν «καθαριστεί» και τα αρτύσιμα είχαν εξαφανιστεί. Για τους μεγάλους, ιδιαίτερα τις γυναίκες, το «τριομέρι» άρχιζε. Το «τριομέρι» ήταν απόλυτη νηστεία, αποχή απ' όλα τα φαγητά πλην του νερού. Για τους εξασθενημένους και τους υπερήλικες το «τριομέρι» τηρούταν με έναν πιο χαλαρό τρόπο: επιτρεπόταν το ψωμί μόνο μια φορά το βράδυ.

Η πρώτη εβδομάδα μετά τις Αποκριές είναι γενικά εβδομάδα νηστείας και περισυλλογής. Τα κορίτσια έβαζαν κάτω από το μαξιλάρι τους λίγο απ' το σιτάρι που μοιραζόταν στην εκκλησία, για να «ονειρευτούν» αυτόν που θα παντρευτούν. Την Κυριακή μετά τη θεία λειτουργία είχε νηστίσιμα μοιράσματα για τις ψυχές στην εκκλησία. Οι γυναίκες συνήθιζαν να στέλνουν μοιράσματα στα σπίτια, σε ηλικιωμένους που αδυνατούσαν να πάνε στην εκκλησιά, σε πολύ φτωχούς που είχαν αυξημένες ανάγκες και σε κάθε ανήμπορο! Μ' αυτήν τη διάθεση και την πίστη άρχιζε η Σαρακοστή για την υποδοχή της Πασχαλιάς, δηλαδή με ψυχή εξαγνισμένη από τις αμαρτίες μετά τη συγχώρεση, με τις παρακλήσεις, με τους Χαιρετισμούς, με σωματική εγκράτεια και με αποχή από αρτύσιμα φαγητά! Ο ερχομός της Πασχαλιάς θεωρείται σημαντικός ψυχικά και σωματικά. «Πασχαλιά χωρίς Σαρακοστή δεν λοϊέται» έλεγαν οι παλιοί.