Η νηστεία της Σαρακοστής ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες που έχουν τις ρίζες τους στην ιουδαιοχριστιανική παράδοση. Μόνο αυτές τις δύο μέρες επιτρέπεται το ψάρι στην νηστεία της Σαρακοστής: την 25η Μαρτίου, ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, και την Κυριακή των Βαΐων. Αυτή η εξαίρεση έχει βαθιά θρησκευτική σημασία και συνδέεται με σημαντικές εορτές του χριστιανικού ημερολογίου.


Διαβάστε: Γιατί απαγορεύονται οι γάμοι πριν το Πάσχα: Η παράδοση που ακολουθούμε χωρίς να γνωρίζουμε τον λόγο
 


Γιατί επιτρέπονται τα θαλασσινά αλλά όχι το ψάρι στη νηστεία

Πολλοί αναρωτιούνται γιατί μπορούμε να καταναλώνουμε χταπόδι και καλαμάρια κατά τη διάρκεια της νηστείας, ενώ το ψάρι απαγορεύεται. Η απάντηση βρίσκεται στη βυζαντινή παράδοση και στην έννοια του αίματος. Τα θαλασσινά όπως το χταπόδι, η σουπιά, οι γαρίδες και τα όστρακα δεν περιέχουν αίμα, σε αντίθεση με τα ψάρια. Η κατανάλωση τροφών με αίμα αποτελούσε ταμπού για τους Εβραίους από την αρχαιότητα. Για τους χριστιανούς, η απαγόρευση αυτή επισημοποιήθηκε με την 58η Νεαρά του βυζαντινού αυτοκράτορα Λέοντος του ΣΤ'. Έτσι διαμορφώθηκε ο κανόνας που ισχύει μέχρι σήμερα: κατά τη νηστεία αποφεύγουμε κάθε τροφή που περιέχει αίμα. 


Οι δύο εξαιρέσεις για την κατανάλωση ψαριού

Η Ορθόδοξη Εκκλησία επιτρέπει την κατανάλωση ψαριού μόνο δύο συγκεκριμένες ημέρες κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής. Η πρώτη είναι η 25η Μαρτίου, γιορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, και η δεύτερη η Κυριακή των Βαΐων. Αυτές οι δύο ημέρες έχουν ιδιαίτερη λειτουργική σημασία και τιμούν κομβικά γεγονότα της χριστιανικής πίστης. Η παράδοση του μπακαλιάρου την 25η Μαρτίου έχει και πρακτική διάσταση. Εκτός από τα νησιά, όπου το φρέσκο ψάρι ήταν πάντα διαθέσιμο, ο παστός μπακαλιάρος αποτελούσε την προσιτή λύση για την ενδοχώρα. Μπορούσε να διατηρηθεί χωρίς ψύξη και να μεταφερθεί εύκολα, γεγονός που τον καθιέρωσε στη διατροφική μας κουλτούρα.


Τα θαλασσινά ως βάση του σαρακοστιανού διαιτολογίου

Τα θαλασσινά κατέχουν κεντρικό ρόλο στο σαρακοστιανό τραπέζι. Παλαιότερα, όποιος είχε πρόσβαση στη θάλασσα μπορούσε να εξασφαλίσει αυτή την πολύτιμη πηγή πρωτεΐνης. Οι πρωτεΐνες παραμένουν απαραίτητες για τον ανθρώπινο οργανισμό, ιδιαίτερα σε περιόδους παρατεταμένης νηστείας που διαρκεί σαράντα ημέρες. Οι πατέρες της Εκκλησίας, όταν διαμόρφωναν τους κανόνες της νηστείας, συμπεριέλαβαν στα επιτρεπόμενα τρόφιμα όλα τα μαλακόστρακα και όστρακα. Έτσι το χταπόδι, η σουπιά, οι γαρίδες και τα μύδια έγιναν οι πρωταγωνιστές του νηστίσιμου μενού, προσφέροντας θρεπτική αξία χωρίς να παραβιάζουν τους θρησκευτικούς κανόνες.


Τι περιλαμβάνει η Μεγάλη Σαρακοστή

Η Μεγάλη Σαρακοστή αποτελεί την αρχαιότερη από τις μεγάλες νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Καθιερώθηκε τον 4ο αιώνα μ.Χ. και αρχικά διαρκούσε έξι εβδομάδες. Αργότερα προστέθηκε η έβδομη εβδομάδα, διαμορφώνοντας την περίοδο που γνωρίζουμε σήμερα. Ονομάζεται Σαρακοστή επειδή περιλαμβάνει σαράντα ημέρες νηστείας, από την Καθαρή Δευτέρα μέχρι την Παρασκευή πριν το Σάββατο του Λαζάρου. Ακολουθεί η Κυριακή των Βαΐων και η Μεγάλη Εβδομάδα. Το επίθετο "Μεγάλη" δεν αναφέρεται στη διάρκειά της αλλά στη σημασία της, καθώς γίνεται σε ανάμνηση των Παθών του Χριστού και προετοιμάζει τους πιστούς για την Ανάσταση.


Οι διατροφικοί κανόνες της νηστείας

Κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής, οι νηστεύοντες ακολουθούν συγκεκριμένους διατροφικούς περιορισμούς:

  • Απαγορεύονται το κρέας, το ψάρι, τα γαλακτοκομικά προϊόντα, το λάδι και το κρασί καθημερινά
  • Τα Σάββατα και τις Κυριακές επιτρέπονται το λάδι και το κρασί, εκτός του Μεγάλου Σαββάτου
  • Στις 25 Μαρτίου και την Κυριακή των Βαΐων επιτρέπεται η κατανάλωση ψαριού

Σήμερα, εκτός από τους βαθιά θρησκευόμενους που τηρούν αυστηρά τη νηστεία για σαράντα ημέρες, πολλοί επιλέγουν αυτή την περίοδο ως ευκαιρία διατροφικής αποτοξίνωσης. Η Μεγάλη Σαρακοστή ολοκληρώνεται το Μεγάλο Σάββατο, προετοιμάζοντας τους πιστούς για τη μεγαλύτερη γιορτή της Ορθοδοξίας.